Nhật Bản bảo hộ thương hiệu trà, thúc đẩy xuất khẩu

Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu trà xanh (bao gồm matcha) của Nhật Bản đạt mức cao kỷ lục 36,4 tỷ yên, tăng khoảng 25% so với năm 2023. Ảnh: The Straits Times

Cuộc chiến chống hàng giả

Theo tờ Asahi Shimbun, Bộ Nông nghiệp Nhật Bản đã cấp chứng nhận bảo hộ Chỉ dẫn địa lý (GI) cho cho thương hiệu “Nihon Cha” (Trà Nhật Bản).

GI là hệ thống bảo hộ pháp lý dành cho các sản phẩm có chất lượng, danh tiếng hoặc đặc tính gắn liền với khu vực địa lý xuất xứ.

Động thái này nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chống nạn làm giả, làm nhái thương hiệu trong bối cảnh cơn sốt matcha (trà xanh dạng bột Nhật Bản) tiếp tục bùng nổ trên toàn cầu.

Nỗ lực giành chứng nhận GI cho “Nihon Cha” diễn ra khi nhu cầu tiêu thụ trà xanh, đặc biệt là matcha, tăng vọt nhờ xu hướng chú trọng sức khỏe của người tiêu dùng quốc tế.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu trà xanh của Nhật Bản đạt khoảng 72,1 tỷ yên, với sản lượng kỷ lục 12.612 tấn do nhu cầu tăng mạnh từ Bắc Mỹ, châu Âu và một số khu vực khác.

Tuy nhiên, sự bùng nổ nhu cầu trà Nhật Bản tại thị trường quốc tế cũng kéo theo sự xuất hiện tràn lan các sản phẩm nhái ở nước ngoài.

Việc thiếu một khung pháp lý chuẩn hóa để xác thực trà Nhật chính hiệu khiến giới sản xuất lo ngại giá trị thương hiệu quốc gia bị tổn hại nghiêm trọng. Điển hình, các sản phẩm matcha sản xuất tại Trung Quốc nhưng dán nhãn “Uji Matcha”, tên gọi vùng trồng trà danh tiếng của Nhật, đã dẫn đến hàng loạt tranh chấp kéo dài.

Ông Sadami Suzuki, Giám đốc điều hành cấp cao tại Hiệp hội Công ích Trung ương Trà Nhật Bản, phát biểu tại cuộc họp báo trong tháng 7/2026 ở Tokyo, nhấn mạnh: “Khi cung cấp trà Nhật Bản chính hiệu ra thế giới, chúng tôi muốn nhãn GI là bảo chứng rõ ràng nhất để người tiêu dùng biết chính xác sản phẩm mình lựa chọn”.

Thách thức nội tại

Bên cạnh nạn hàng giả, ngành trà Nhật Bản còn đối mặt với việc nguồn cung không kịp đáp ứng cầu do lực lượng lao động già hóa và bỏ nghề.

Tại các vùng sản xuất trọng điểm như Kagoshima hay Shizuoka, số lượng nông dân trồng trà hiện giảm hơn 75% so với năm 2000.

Từ năm 2005 đến 2025, diện tích trồng trà đã thu hẹp từ 49.000ha xuống 33.000ha, kéo theo sản lượng giảm từ 100.000 tấn xuống 75.000 tấn.

Đáng chú ý, trước lợi nhuận hấp dẫn từ matcha, nhiều nông dân đã chuyển sang trồng tencha (nguyên liệu làm matcha) thay vì sencha (trà lá rời truyền thống).

Sự dịch chuyển này làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn cung sencha, vốn là nguyên liệu chính cho thị trường đóng chai nội địa.

Khi giá trà trồng trong nước tăng lên, các doanh nghiệp đã tăng cường nhập khẩu trà giá rẻ để bù đắp khoảng trống và chi phí sản xuất trong nước.

Theo Bộ Tài chính Nhật Bản, lượng trà xanh nhập khẩu năm 2025 đạt 4.610 tấn (tăng 50% so với cùng kỳ). Trong quý I/2026, con số này tiếp tục tăng gấp 2,4 lần, dự báo có thể vượt mốc 10.000 tấn/năm lần đầu tiên sau hai thập kỷ.

Trước nguy cơ phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại nhập, các tập đoàn đồ uống lớn tại Nhật Bản đã chủ động điều chỉnh chiến lược.

Từ giữa tháng 5, Ito En Ltd., nhà sản xuất dòng trà đóng chai nổi tiếng “Oi Ocha”, bắt đầu bổ sung nhãn ghi cam kết “100% lá trà nguyên chất nội địa” trên bao bì nhằm khẳng định nguồn gốc và củng cố niềm tin người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, công ty cũng hợp tác với các hộ nông dân xây dựng dây chuyền chế biến linh hoạt, cho phép sản xuất song song sencha và tencha. Mô hình này giúp người trồng trà nâng cao thu nhập nhờ matcha nhưng vẫn duy trì năng lực cung ứng sencha khi thị trường biến động.

Việc cấp chứng nhận GI cho “Nihon Cha” vừa là lá chắn pháp lý chống lại nạn hàng giả vừa là bước đi chiến lược giúp ngành trà Nhật Bản củng cố nội lực, khẳng định vị thế bền vững trên bản đồ nông sản toàn cầu.