Chuyển đổi mô hình tăng trưởng, tạo động lực cho mục tiêu hai con số

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Để hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, Việt Nam phải thúc đẩy chuyển đổi mô hình kinh tế, làm mới các động lực cũ song song kiến tạo động lực mới.

Đây là nội dung được các chuyên gia tập trung phân tích tại Hội thảo “Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam giai đoạn 2026-2030” do Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính tổ chức ngày 17/8, tại TP. Hồ Chí Minh. 

Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính đăt vấn đề, giai đoạn 2021–2025, mặc dù, phải đối mặt với nhiều biến động và cú sốc từ bên ngoài, nền kinh tế nước ta vẫn giữ được ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và duy trì các động lực tăng trưởng.

Tuy nhiên, những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũng bộc lộ rõ hơn. Tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động; hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực chưa cao; đóng góp của năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, dư địa của một số động lực truyền thống đang thu hẹp, cạnh tranh quốc tế ngày càng dựa nhiều hơn vào công nghệ, năng suất, nguồn nhân lực và khả năng tham gia các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao. 

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành TW Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và gia công sang dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất lao động cao; phát huy hiệu quả các nguồn lực, xây dựng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh và khai thác các không gian phát triển mới. 

Điều đó cho thấy, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ đặt ra yêu cầu về tốc độ, mà quan trọng hơn là phải thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng: từ dựa nhiều vào gia tăng đầu vào sang dựa ngày càng nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. 

Cùng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Bá, chuyên gia kinh tế cao cấp, cho rằng trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động khó lường, cùng với sự bùng nổ của khoa học và công nghệ, Việt Nam cần chuyển sang mô hình phát triển mới để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển. Theo đó, mô hình tăng trưởng mới cần dựa trên các động lực cốt lõi gồm nâng cao năng suất, phát triển khoa học và công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời làm mới và phát huy hiệu quả các động lực tăng trưởng truyền thống. 

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Bá lưu ý, trong ngắn hạn và trung hạn, tiêu dùng và đầu tư vẫn là hai động lực tăng trưởng quan trọng, không thể xem nhẹ. Vì vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, cần đồng thời phát huy các động lực truyền thống và tạo dư địa cho những động lực mới. 

Đối với đổi mới sáng tạo, chính sách hỗ trợ của Nhà nước cần gắn với cơ chế thưởng, phạt và dựa trên kết quả thực hiện. Hỗ trợ cần có điều kiện, tránh tình trạng hỗ trợ vô điều kiện dẫn đến đặc quyền, trục lợi; đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ những người dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung, song xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng đổi mới sáng tạo để phục vụ lợi ích nhóm. Về chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn, cần triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước, tránh tư duy duy ý chí, nóng vội. 

Để chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Bá đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm: nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp; nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng vốn đầu tư; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, kích thích tiêu dùng trong nước, đẩy mạnh xuất nhập khẩu gắn với phát triển doanh nghiệp trong nước; đồng thời, cần xây dựng các doanh nghiệp, tập đoàn Việt Nam đủ năng lực tham gia các dự án chiến lược quốc gia; củng cố doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các khu vực kinh tế, qua đó, phát huy vai trò của kinh tế tư nhân trong mô hình tăng trưởng mới. 

Ở góc độ địa phương, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cho biết: TP. Hồ Chí Minh là cực tăng trưởng quan trọng, đóng góp hơn 24% GDP cả nước. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào vốn, lao động giá rẻ và xuất khẩu gia công đang dần chạm giới hạn khi dư địa vốn thu hẹp, lợi thế “dân số vàng” giảm, hạ tầng quá tải, chi phí logistics cao; trong khi tiêu dùng chưa mạnh, xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và giải ngân đầu tư công còn vướng mắc. 

Trước yêu cầu mới, TP. Hồ Chí Minh định hướng chuyển từ tăng trưởng dựa vào các yếu tố bên ngoài sang tăng trưởng dựa vào nội lực, lấy năng suất các nhân tố tổng hợp, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và cải cách thể chế làm động lực. 

Để hướng tới tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, thành phố xác định vừa củng cố các động lực truyền thống, vừa tạo đột phá ở các ngành mới. Đầu tư công tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt; đồng thời kích cầu tiêu dùng, đa dạng hóa xuất khẩu và giảm chi phí logistics. 

Theo ông Phạm Bình An, các ngành dẫn dắt được xác định gồm tài chính quốc tế, công nghệ tài chính, logistics, sản xuất thông minh, kinh tế dữ liệu, đặc biệt là công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, thành phố phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, du lịch kết hợp tổ chức sự kiện, kinh tế ban đêm, hạ tầng xanh và “kinh tế bạc”. 

Để tạo nền tảng thực hiện, TP. Hồ Chí Minh cần phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù, khai thác không gian phát triển sau sáp nhập, tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng; đồng thời, xây dựng “hệ điều hành tăng trưởng” dựa trên quản trị theo kết quả, dữ liệu thời gian thực và hệ sinh thái phối hợp đồng bộ.