Nhật Bản siết miễn học phí THPT với học sinh nước ngoài

Tờ rơi của Bộ Giáo dục Nhật Bản ban hành liệt kê tình trạng cư trú và các yêu cầu khác đối với những người không mang quốc tịch Nhật Bản, được chụp tại thành phố Osaka ngày 27/7. Ảnh: Yumi Shibamura/Mainichi

Từ tháng 4 vừa qua, Nhật Bản đã mở rộng chương trình hỗ trợ học phí THPT trên toàn quốc, đồng thời bãi bỏ giới hạn thu nhập của cha mẹ hoặc người giám hộ từng được áp dụng trước đây. Học sinh trường công đáp ứng điều kiện có thể nhận tối đa 118.800 yen (khoảng 750 USD) mỗi năm, trong khi mức hỗ trợ tối đa dành cho học sinh trường tư lên tới 457.200 yen (khoảng 2.870 USD).

Tuy nhiên, các yêu cầu đối với học sinh nước ngoài được hưởng hỗ trợ lại chặt chẽ hơn trước. Về nguyên tắc, đối tượng được hỗ trợ gồm người có tư cách thường trú, người được dự kiến định cư lâu dài tại Nhật Bản và một số trường hợp khác đáp ứng điều kiện. Du học sinh và học sinh theo học tại các trường dành cho người nước ngoài không thuộc diện được hưởng chương trình.

Để nhận hỗ trợ, học sinh nước ngoài phải nộp bản sao thẻ cư trú. Những học sinh có tư cách cư trú theo diện người phụ thuộc còn phải cung cấp giấy tờ chứng minh đã tốt nghiệp tiểu học và THCS tại Nhật Bản.

Theo Mainichi Japan, những yêu cầu này đang khiến các trường học phải đặc biệt chú ý đến vấn đề bảo vệ thông tin cá nhân. Một số học sinh có nguồn gốc nước ngoài sử dụng tên gọi thông thường nhằm tránh định kiến và phân biệt đối xử. Vì vậy, giáo viên lo ngại việc yêu cầu công khai giấy tờ cư trú và quốc tịch có thể khiến nguồn gốc của học sinh bị tiết lộ trái với mong muốn của các em.

Một số gia đình thậm chí quyết định không làm thủ tục xin hỗ trợ vì không hiểu tại sao quốc tịch lại trở thành một phần của quy trình. Có phụ huynh còn lo ngại việc thực hiện thủ tục có thể ảnh hưởng đến quá trình gia hạn tư cách cư trú, dù mục đích của chính sách chỉ nhằm xác định điều kiện hưởng hỗ trợ học phí.

Trước thực trạng này, các hội đồng giáo dục địa phương Nhật Bản đã bày tỏ quan ngại. Hội đồng Giáo dục tỉnh Osaka kêu gọi các trường thận trọng để tránh làm lộ thông tin về nguồn gốc của học sinh, trong khi ông Shigeo Kodama, Chủ tịch Đại học Shiraume Gakuen và giáo sư chuyên về cải cách giáo dục cho rằng hệ thống mới có thể làm suy yếu môi trường giáo dục không phân biệt đối xử, đồng thời làm gia tăng lo lắng của học sinh nước ngoài và phụ huynh.

Theo các chuyên gia, về mặt chính sách, việc Nhật Bản yêu cầu chứng minh tình trạng cư trú nhằm bảo đảm nguồn lực công được phân bổ đúng đối tượng. Nhưng ở cấp trường học, những yêu cầu đó có thể trở thành một trải nghiệm khác biệt đối với học sinh nước ngoài - đặc biệt tại những trường có đông học sinh đến từ các gia đình nhập cư.

Phản hồi lại những quan ngại hiện nay, Bộ Giáo dục Nhật Bản cho biết sẽ xem xét việc rà soát hệ thống trong vòng 3 năm tới. Đây sẽ là khoảng thời gian quan trọng để Tokyo đánh giá liệu việc siết điều kiện đối với học sinh nước ngoài có thực sự cần thiết ở mức hiện tại hay không, đồng thời tìm cách cân bằng giữa yêu cầu quản lý ngân sách với mục tiêu lớn hơn của chính sách: bảo đảm mọi học sinh có thể học tập trong một môi trường bình đẳng, không bị phân biệt bởi quốc tịch hay nguồn gốc.