'Nhất trống' lan tỏa câu chuyện bản sắc của di sản ngàn năm

Chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” giới thiệu những giá trị văn hóa, nghề thủ công và tri thức dân gian ẩn sau tiếng trống truyền thống Việt Nam. Trong đời sống văn hóa Việt Nam, trống từ lâu không chỉ là một nhạc cụ. Tiếng trống hiện diện trong lễ hội làng, nghi lễ tín ngưỡng, trường học và các buổi sinh hoạt, mang theo những sắc thái riêng cùng tạo nên nhịp điệu, sự kết nối và sức sống của cộng đồng.

Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cho biết: “Thông qua các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm, chương trình mong muốn giúp công chúng hiểu sâu hơn những giá trị lịch sử, nghề thủ công và tín ngưỡng đằng sau mỗi tiếng trống”.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phát biêu khai mạc.

Trong khuôn khổ chương trình, không gian trưng bày “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” giới thiệu hiện vật, tư liệu, hình ảnh, sản phẩm và công cụ chế tác trống, qua đó kể lại câu chuyện về những làng nghề trống tiêu biểu như làng trống Đọi Tam (Ninh Bình), làng trống Lâm Yên (Quảng Nam), làng trống Bình An (Long An) hay không gian văn hóa trống Tây Nguyên. Bên cạnh đó, trưng bày còn giúp công chúng hình dung quy trình để tạo nên một sản phẩm, từ nguyên liệu, kỹ thuật làm tang trống, xử lý và căng mặt trống, những kinh nghiệm được nghệ nhân tích lũy qua nhiều thế hệ.

Màn biểu diễn trống Hòa Bình tại sự kiện.

Nghệ nhân trống Đọi Tam Phạm Trí Thêu, người đưa nghề trống Đọi Tam vào Mỹ Tho, Tiền Giang phát triển, cho biết các thế hệ làm nghề luôn ghi nhớ lời căn dặn của tổ nghề: “Các cụ đã căn dặn chúng tôi, dù đi đâu, làm gì cũng phải giữ gìn bản sắc văn hóa của nghề trống”.

Trong khi đó, nghệ nhân trống Đọi Tam Phạm Trí Trong nhấn mạnh nét đặc trưng trong kỹ thuật chế tác trống Đọi Tam: “Da trâu tang mít, đánh ít kêu nhiều”. Theo ông, thân trống phải được làm từ gỗ mít, còn mặt trống sử dụng da trâu. Đây là những chất liệu tạo nên âm thanh đặc trưng của trống Đọi Tam truyền thống.

Hai nghệ nhân Phạm Trí Thêu, Phạm Trí Trong chia sẻ về làng nghề trống Đọi Tam.

Bên cạnh trưng bày, các nghệ nhân trực tiếp trình diễn một số công đoạn chế tác, giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm giữ nghề. Công chúng vì thế không chỉ được quan sát một sản phẩm thủ công mà còn có cơ hội hiểu hơn về sự tỉ mỉ, công phu phía sau mỗi tiếng trống.

Bạn Đào Lan Anh, 19 tuổi, sinh viên Học viện Phụ nữ Việt Nam, cho biết việc trải nghiệm tiếng trống từ nhiều vùng miền giúp cô nhận ra những sắc thái khác nhau trong âm thanh. “Em cảm thấy tiếng trống của các làng nghề rất vui tai, tạo không khí nhộn nhịp. Khi tham quan, trải nghiệm những tiếng trống ở các vùng miền khác nhau, em nhận ra tiếng trống ở miền Bắc sẽ vang, còn tiếng trống miền Trung trầm ấm hơn.

Những chia sẻ của nghệ nhân giúp em hiểu thêm về quy trình làm trống với nhiều công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ. Đồng thời, em cũng cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của việc các nghệ nhân giữ nghề và truyền lại những giá trị ấy cho thế hệ trẻ”.

Bạn Đào Lan Anh tìm hiểu về nghề làm trống truyền thống qua những chia sẻ của các nghệ nhân.

Sức hấp dẫn của chương trình cũng được ghi nhận từ những du khách quốc tế. Anh Maxwell McGibbon, đến từ Delaware, Mỹ, đang có chuyến du lịch tại Việt Nam, chia sẻ: “Tôi đến Việt Nam vì tôi cảm thấy yêu thích đất nước này. Tôi là một đầu bếp và Anthony Bourdain (cố đầu bếp từng đến Việt Nam cùng cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama) là một trong những hình mẫu lý tưởng của tôi.

Hôm nay đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tôi rất vui khi được chiêm ngưỡng lịch sử tại đây qua từng khu sân, chứng kiến cách mọi thứ thay đổi theo thời gian khiến tôi cảm thấy thích thú. Tại sự kiện này, tôi có cơ hội được tận mắt chứng kiến, biết thêm về những người đã gìn giữ, tôn vinh truyền thống làm trống”.

Anh Maxwell McGibbon thích thú khám phá không gian văn hóa trống tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” diễn ra từ ngày 14/9 đến 20/9/2026 tại Hậu viên nhà Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Chương trình nằm trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 và hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026).