'Nhiệm vụ nặng, nguồn thu không được luật xác định cụ thể, cấp xã phải làm thế nào?'

Khối lượng công việc của cấp xã tăng lên khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, đặt ra yêu cầu bảo đảm kinh phí và quyền chủ động ngân sách để cơ sở thực hiện nhiệm vụ.

Góp ý dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) nêu thực tế tại Quảng Trị, cấp xã phải thực hiện 1.065 nhiệm vụ, thẩm quyền. Có địa phương, riêng phòng kinh tế của xã đảm nhận 33 nhóm nhiệm vụ lớn, tương ứng công việc trước đây thuộc 7 sở cấp tỉnh.

“Theo ý kiến của đa số địa phương do Bộ Tài chính tổng hợp, nhiều xã có nguồn thu ngân sách nhà nước rất thấp; báo chí phản ánh tình trạng “nửa giao, nửa giữ” khiến cơ sở “vừa bị động vừa áp lực”, đại biểu Vũ nêu. 

HĐND xã phải quyết định dự toán, phân bổ ngân sách chậm nhất 10 ngày kể từ ngày HĐND tỉnh quyết định. Theo đại biểu, thời gian này khiến cơ sở khó làm gì hơn ngoài ban hành lại số đã được giao.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ. Ảnh: QH

Về nguồn thu, dự thảo yêu cầu phân cấp bảo đảm xã đủ nguồn lực vận hành quản trị công, nhưng chưa xác định khoản thu, tỷ lệ hay mức tối thiểu cho ngân sách xã. Việc phân cấp cụ thể do HĐND tỉnh quyết định.

“Nhiệm vụ nặng, nguồn thu không được luật xác định cụ thể, quyền phân bổ bị ràng buộc thì cấp xã làm thế nào, nếu không phải bị động trông chờ cấp tỉnh?”, ông Vũ đặt vấn đề.

Đại biểu đề nghị quy định cấp trên chỉ giao chi tiết cho ngân sách xã những nội dung luật cho phép; phần còn lại do HĐND xã quyết định. UBND tỉnh cần thông báo bằng văn bản số dự kiến giao cho từng xã ngay khi trình HĐND tỉnh.

Ông cũng kiến nghị ưu tiên để lại cho xã các khoản thu phát sinh trên địa bàn gắn với nhiệm vụ quản lý, tỷ lệ cụ thể do HĐND tỉnh quyết định.

Có nơi chi 112 triệu đồng/biên chế, nơi chỉ hơn 25 triệu

Từ thực tế Hà Nội, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) lưu ý nhu cầu quản lý đô thị, duy tu hạ tầng, vệ sinh môi trường và cung cấp dịch vụ công rất khác nhau giữa phường trung tâm, khu vực đô thị hóa và xã ngoại thành.

Nếu chủ yếu phân bổ theo định mức bình quân, không tính khối lượng nhiệm vụ thực tế, ngân sách sẽ khó đáp ứng yêu cầu của cơ sở.

Đại biểu đề nghị phân cấp nhiệm vụ chi phải đồng thời xác định nguồn kinh phí, thẩm quyền và trách nhiệm. Phân bổ ngân sách cần căn cứ dân số, đặc điểm địa bàn, khối lượng công việc và chi phí cung cấp dịch vụ công. Khi phát sinh nhiệm vụ làm tăng chi, phải có cơ chế bổ sung kinh phí tương ứng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị có định mức tối thiểu bảo đảm hoạt động của các cơ quan, tổ chức cấp tỉnh, cấp xã.

Ông dẫn Nghị quyết số 12/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tính chi quản lý hành chính của tỉnh có khoản 3,5 tỷ đồng mỗi xã, phường và tỷ lệ chi ngoài lương tối thiểu 21%. Tuy nhiên, các định mức này chỉ dùng xác định tổng dự toán chi thường xuyên. Từng cơ quan, từng xã được phân bổ bao nhiêu vẫn theo định mức của HĐND tỉnh, chưa có mức tối thiểu.

Theo đại biểu, định mức chi hoạt động năm 2026 của sở, ban, ngành tại một số địa phương là 112 triệu đồng/biên chế; nơi khác từ 74–95 triệu đồng, nhưng cũng có nơi chỉ 25,2–36 triệu đồng. Ông lưu ý phạm vi tính các khoản này có khác nhau.

Đây là kinh phí cho công tác phí, hội nghị, văn phòng phẩm, điện, nước, sửa chữa thường xuyên. Có tỉnh, định mức khoán cho xã còn bao gồm kinh phí công tác Đảng của tổ chức cơ sở và các chế độ chi tiêu đã ban hành.

“Gói khoán không đủ thì nhiệm vụ không bảo đảm”, đại biểu nêu.

Ông đề nghị Chính phủ xây dựng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định định mức tối thiểu chi hoạt động, không gồm lương, phụ cấp và các khoản đóng góp theo lương. Mức này được xác định theo biên chế, loại đơn vị hành chính và vùng; không tính gộp kinh phí chính sách đặc thù.

Việc giao dự toán phải gắn với nhiệm vụ, không giao khoán khi chưa tính đủ các khoản phải chi. Trường hợp giao thiếu, cấp giao dự toán phải bổ sung trong năm.