Nhìn lại 50 năm văn học nghệ thuật Đồng Tháp trong dòng chảy văn hóa

Đây là tập tiểu luận của nhà thơ Thai Sắc dày công biên soạn, dưới sự tổ chức của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn vừa ấn hành.

LÁT CẮT TOÀN DIỆN VỀ ĐỜI SỐNG VĂN HỌC NGHỆ THUẬT ĐỒNG THÁP

50 sau ngày đất nước thống nhất, Đồng Tháp đã có nhiều đổi thay mạnh mẽ trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội.

Nhà thơ Thai Sắc (hàng đầu, thứ 4 từ trái sang) tại buổi gặp mặt đại biểu trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ Xuân Bính Ngọ năm 2026.

Trong dòng chảy ấy, văn học nghệ thuật (VHNT) tỉnh nhà không ngừng vận động, sáng tạo, góp phần bồi đắp đời sống tinh thần của Nhân dân, lưu giữ những nét đẹp văn hóa, lịch sử, phản ánh vẻ đẹp quê hương, con người Đồng Tháp.

Tập sách 50 năm Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp (1975 - 2025) ra đời trong bối cảnh đó, như một công trình tổng kết giàu ý nghĩa. Với dung lượng tư liệu phong phú, cách tiếp cận có hệ thống, tập sách góp phần nhận diện diện mạo VHNT Đồng Tháp trong nửa thế kỷ qua, từ sau năm 1975.

Điểm đáng chú ý, tác giả không xem VHNT như một lĩnh vực tách rời đời sống mà đặt nó trong mối quan hệ hữu cơ với lịch sử, văn hóa và tiến trình phát triển của đất nước và địa phương.

VHNT không đứng ngoài đời sống, mà luôn song hành, “xung kích” trên mặt trận tư tưởng văn hóa, góp phần cổ vũ, động viên Nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước.

Có thể xem 50 năm Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp (1975 - 2025) là một công trình đáng trân trọng trong đời sống văn hóa tỉnh nhà.

Tập sách không chỉ giúp người đọc hình dung rõ hơn chặng đường đã qua của VHNT Đồng Tháp, mà qua đó còn đặt ra những suy nghĩ cho chặng đường phía trước.

Đó là làm thế nào để có thêm nhiều tác phẩm xứng tầm, làm thế nào để phát hiện và bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ, làm thế nào để văn học nghệ thuật thật sự lan tỏa sâu rộng trong đời sống Nhân dân.

VHNT Đồng Tháp được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng của đời sống tinh thần của Nhân dân. Cách tiếp cận này giúp tập sách tránh được lối kể chuyện thuần túy theo niên biểu, thay vào đó là một cái nhìn động, gắn VHNT với thực tiễn xã hội.

Nội dung chính của tập sách được triển khai theo từng chuyên ngành phản ánh tương đối đầy đủ diện mạo VHNT Đồng Tháp trong 50 năm qua.

Các lĩnh vực như: Âm nhạc, điện ảnh - truyền hình, lý luận phê bình, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, văn học, văn nghệ dân gian… đều được đề cập với dung lượng phù hợp. Mỗi chuyên ngành không chỉ được trình bày theo tiến trình hình thành, phát triển, mà còn gắn với đội ngũ sáng tác, phong trào quần chúng, hoạt động tổ chức và những thành tựu tiêu biểu.

Ở lĩnh vực âm nhạc, tập sách dành sự quan tâm đáng kể đến dòng chảy từ âm nhạc dân gian đến âm nhạc chuyên nghiệp.

Những làn điệu hò, lý, dân ca vùng Đồng Tháp Mười, những ca khúc viết về quê hương, kháng chiến, con người và công cuộc đổi mới được nhắc lại như những dấu mốc sinh động.

Qua đó, người đọc nhận ra âm nhạc Đồng Tháp không chỉ là tiếng nói nghệ thuật, mà trong đó còn có cả âm vang của lịch sử và tình yêu quê hương.

Với văn học, tác giả tập trung làm rõ quá trình xây dựng lực lượng sáng tác, sự hình thành các thế hệ nhà văn, nhà thơ cùng những chuyển biến trong đề tài, bút pháp và giọng điệu.

Từ chỗ chủ yếu phục vụ nhiệm vụ chính trị - xã hội trong chiến tranh và những năm đầu sau giải phóng, văn học Đồng Tháp từng bước mở rộng biên độ phản ánh, đi sâu hơn vào đời sống con người, những vấn đề nhân sinh, thế sự trong thời kỳ đổi mới.

Đây là sự vận động cần thiết, cho thấy văn học tỉnh nhà luôn tìm cách tự làm mới mình trước những yêu cầu của đời sống.

Các lĩnh vực khác như: Mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, điện ảnh - truyền hình, văn nghệ dân gian… cũng được tác giả ghi nhận bằng cái nhìn trân trọng. Mỗi chuyên ngành có một hành trình riêng, có thuận lợi và khó khăn riêng, nhưng đều góp phần tạo nên bức tranh chung của VHNT Đồng Tháp.

Trong bức tranh ấy, có sự đóng góp bền bỉ của những người làm nghề, có tâm huyết của các thế hệ văn nghệ sĩ, có cả sự nâng bước của phong trào văn nghệ quần chúng ở cơ sở.

NHÌN THẲNG VÀO THÀNH TỰU VÀ NHỮNG KHOẢNG TRỐNG

Một trong những giá trị đáng ghi nhận của tập sách là tinh thần nhìn nhận thẳng thắn khi chỉ ra những hạn chế, khoảng trống của VHNT Đồng Tháp trong chặng đường đã qua. Bên cạnh việc khẳng định những đóng góp của VHNT Đồng Tháp trong 50 năm qua, tác giả cũng không né tránh hạn chế.

Bìa tập sách “50 năm Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp (1975 - 2025)”.

Tập sách chỉ ra rằng, dù đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, VHNT tỉnh nhà vẫn còn thiếu những công trình mang tính khái quát cao, thiếu những tác phẩm thật sự tạo được dấu ấn mạnh mẽ trên bình diện quốc gia.

Sự thẳng thắn ấy không làm giảm giá trị của thành tựu, trái lại còn giúp người đọc có cái nhìn đầy đủ và công bằng hơn. VHNT địa phương muốn phát triển bền vững không thể chỉ dừng ở việc ghi nhận, biểu dương, mà cần nhận diện đúng những điểm còn hạn chế để có hướng khắc phục.

Chính ở phương diện này, tập sách cho thấy ý nghĩa không chỉ của một công trình tổng kết, mà công trình còn có ý nghĩa như một tài liệu tham khảo phục vụ công tác định hướng, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ sáng tác trong thời gian tới.

Về phương pháp, 50 năm Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp (1975 - 2025) kết hợp giữa khảo cứu tư liệu, tổng hợp, phân tích và nhận xét, đánh giá của người viết.

Tác giả sử dụng nhiều cứ liệu về tác giả, tác phẩm, giải thưởng, hoạt động chuyên ngành… qua đó tạo nên nền tảng thông tin khá phong phú.

Dù thuộc thể loại lý luận - phê bình, văn phong của tập sách nhìn chung mạch lạc, dễ tiếp cận, không quá nặng thuật ngữ hàn lâm. Đây là điểm thuận lợi để công trình đến được với nhiều đối tượng bạn đọc, từ giới nghiên cứu, quản lý văn hóa đến văn nghệ sĩ và những người yêu mến văn học nghệ thuật Đồng Tháp.

Tất nhiên, với một công trình có phạm vi bao quát rộng, trải dài suốt nửa thế kỷ và liên quan đến nhiều chuyên ngành, khó tránh khỏi những chỗ còn chưa đầy đủ, cần đào sâu thêm.

Song, chính tác giả và đơn vị tổ chức thực hiện cũng ý thức rõ đây là một nỗ lực tổng kết bước đầu, một nền tảng để tiếp tục hoàn thiện trong tương lai.

Nhìn từ góc độ ấy, tập sách có giá trị như một sự khởi động cần thiết cho những nghiên cứu sâu hơn về VHNT Đồng Tháp. Điều đáng quý hơn cả là sự tri ân đối với các thế hệ văn nghệ sĩ đã góp phần làm nên diện mạo văn hóa Đồng Tháp hôm nay xuyên suốt công trình.

Qua từng trang viết, có thể nhận thấy sự trân trọng dành cho các thế hệ văn nghệ sĩ đã sống, sáng tác, cống hiến cho vùng đất này.

Ra đời đúng vào dịp tỉnh Đồng Tháp cùng cả nước tiến hành tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật Việt Nam sau ngày thống nhất đất nước, tập sách mang ý nghĩa thời sự và giá trị tinh thần sâu sắc. Đây là một công trình nhìn lại quá khứ, nhưng đồng thời cũng là lời nhắc nhở đối với hiện tại và tương lai.

Khi Đồng Tháp đang vươn mình phát triển, hướng đến mục tiêu bền vững, giàu bản sắc, VHNT càng cần tiếp tục đồng hành, góp phần xây dựng con người, bồi đắp tâm hồn, gìn giữ ký ức và khơi dậy khát vọng sáng tạo.

Nhìn lại 50 năm không phải để khép lại một hành trình, mà để có thêm điểm tựa bước tiếp. Trong bối cảnh Đồng Tháp đang vươn mình mạnh mẽ, hướng tới phát triển bền vững và giàu bản sắc, việc nhìn lại, đánh giá đúng vai trò của VHNT càng trở nên cần thiết.

Từ nền tảng đã được các thế hệ văn nghệ sĩ gây dựng, VHNT Đồng Tháp hôm nay có thêm niềm tin và trách nhiệm trong việc tiếp tục đổi mới, sáng tạo, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn hóa của quê hương và đất nước, trở thành một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân.