Nhịp mùa xuân yên bình trong ngôi cổ tự giữa lòng Hội An

Những ngày cuối tháng Chạp, không gian chùa Viên Giác - ngôi cổ tự có tuổi đời 185 năm, như sáng bừng lên với trăm hoa khoe sắc trong nắng xuân. Những chậu hoa hướng dương, thược dược, mai vàng, hồng môn,… được những người nông dân đưa về từ các làng xung quanh phố Hội trồng trên những mảnh ruộng nhà, vốn là những thức hoa truyền thống được người dân xứ Quảng ưa chuộng trong việc bài trí vào mỗi dịp Tết đến xuân về.

Chùa Viên Giác (tọa lạc tại P.Hội An, TP.Đà Nẵng) là một trong những ngôi chùa cổ xưa bậc nhất ở Hội An. Chùa thuộc thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh, một thiền phái có lịch sử hình thành và phát triển gắn bó mật thiết với lịch sử Phật giáo xứ Đàng Trong thế kỷ XVII.

Theo văn bia của cụ Phó bảng Nguyễn Tường Vĩnh viết năm Nhâm Dần (1842), chùa được sáng lập ở vùng Cẩm Phô, Hội An vào thời chúa Nguyễn, đến thời Tây Sơn thì bị suy tàn do ảnh hưởng chiến cuộc.

Tháng 5, năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), dân làng đã dời ngôi chùa Cẩm Lý từ xứ Xuyên Trung về dựng trên nền móng ngôi chùa xưa và đặt tên Viên Giác. Hiện nay, trong chánh điện chùa vẫn còn quả chuông đồng đúc năm Gia Long thứ 13, là di vật của ngôi chùa Cẩm Lý xứ Xuyên Trung xưa.

Chùa Viên Giác (tọa lạc tại phường Hội An, TP.Đà Nẵng) là một trong số những ngôi chùa cổ xưa bậc nhất ở Hội An

Đến năm 1949, thân hào xã Cẩm Phô hiến cúng chùa Viên Giác cho Giáo hội Tăng-già Quảng Nam, Hòa thượng Thích Long Trí được giao phó trách nhiệm trụ trì. Chùa Viên Giác đã trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa. Trong đó, đáng kể nhất là lần đại trùng tu vào năm 1990 và lần đại trùng tu kéo dài từ năm 2019 đến 2021 để tạo nên diện mạo của chùa như hiện nay.

Sau đợt đại trùng tu năm 2019, tổng thể chùa Viên Giác có bố cục hình chữ khẩu, với các công trình như chánh điện, Tổ đường, phương trượng, nhà khách được dựng bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương, do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thực hiện với kết cấu, bố cục truyền thống, với đồ án trang trí được chạm khắc tinh xảo, cẩn trọng theo mô thức kiến trúc truyền thống xứ Quảng xưa.

Trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, ngôi chùa vẫn giữ được nét cổ kính, trầm mặc vốn dĩ

Ngôi chánh điện là công trình lớn nhất của chùa với lối kiến trúc “chồng rường”, gồm 3 gian chính với cách bố trí “Tiền Phật hậu Tổ”. Ở giữa là khám thờ Tam thế Phật, tượng Bổn sư, nhị vị Tôn giả A Nan, Ca Diếp; hai gian bên là khám thờ Bồ-tát Văn Thù và Phổ Hiền. Bố trí dọc theo hai chái tả-hữu là tượng nhị vị Hộ pháp, Thập bát La-hán được bố trí đăng đối, hài hòa.

Ngoài ra, chánh điện chùa có hệ thống đối liễn, hoành phi với nhiều kiểu chữ, cách thức tạo tác khác nhau như chạm, khảm, sơn thiếp,… được bố trí một cách hài hòa, vừa tạo nên không gian uy nghiêm, thanh tịnh cho công trình, vừa làm nổi bật trình độ tài hoa của người thợ thủ công truyền thống Việt Nam.

Đặc biệt, ở hậu Tổ của chùa còn lưu giữ một hệ thống tượng thờ cổ với tuổi đời hàng trăm năm, được tạo tác bằng đất vẽ màu với chi tiết, tỷ lệ cân đối, sống động.

Chùa Viên Giác được sáng lập ở vùng Cẩm Phô, Hội An vào thời chúa Nguyễn, đến thời Tây Sơn thì bị suy tàn do ảnh hưởng chiến cuộc

Tháng 5, năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), ngôi chùa Cẩm Lý từ xứ Xuyên Trung được mang về dựng trên nền móng của ngôi chùa xưa và đặt tên Viên Giác

Hiện nay, trong khuôn viên chùa Viên Giác vẫn còn lưu giữ 4 tấm bia đá mang nội dung gắn liền với những dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của chùa

Những ngày đầu xuân, khuôn viên ngôi cổ tự rực rỡ thêm với sắc mai vàng và nhiều loại hoa được vun trồng trên những cánh đồng, làng mạc xung quanh phố Hội

Chùa Viên Giác thuộc thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh, dòng thiền gắn bó mật thiết với lịch sử phát triển của Phật giáo xứ Đàng Trong thế kỷ XII

Tấm hoành phi Viên Giác tự được tạo tác vào năm Thiệu Trị thứ nhất (Thiệu Trị nguyên niên)

Chánh điện chùa với khám thờ Tam thế Phật, lối thờ tự đặc trưng trong các ngôi chùa miền Trung

Bên cạnh kiến trúc đặc sắc, chùa Viên Giác còn sở hữu một hệ thống liễn đối, hoành phi lưu giữ qua hàng trăm năm lẫn làm mới qua các đợt đại trùng tu với nội dung và nghệ thuật tạo tác đặc sắc, phong phú

Tất cả các chi tiết công phu thể hiện trình độ tài hoa, điêu luyện của nghệ nhân làng mộc Kim Bồng nổi danh xứ Quảng

Bố trí dọc theo hai chái tả-hữu của chùa là tượng nhị vị Hộ pháp, Thập bát La-hán được bố trí đăng đối, hài hòa

Quả chuông đúc vào năm Gia Long thứ 13 là di vật của ngôi chùa Cẩm Lý xứ Xuyên Trung xưa - "tiền thân" của ngôi chùa Viên Giác

Sau đợt đại trùng tu năm 2019, tổng thể chùa Viên Giác có bố cục hình chữ khẩu, với các công trình như chánh điện, Tổ đường, phương trượng, nhà khách bố trí xung quanh một khoảng sân nội

Mỗi khu vực trong chùa mang một công năng riêng, được bố trí hợp lý, hài hòa theo trục đăng đối

Đây đó trong chùa vẫn còn lưu giữ những di vật, chứng tích của ngôi cổ tự đã trải qua thăng trầm, biến thiên suốt gần 2 thế kỷ

Ở hậu Tổ của chùa còn lưu giữ một hệ thống tượng thờ cổ với tuổi đời hàng trăm năm, được tạo tác bằng đất vẽ màu với chi tiết, tỷ lệ cân đối, sống động.

Tượng thể hiện các vị thần thuộc tín ngưỡng dân gian Việt - Hoa như Thập điện, Quan Thánh,... được dung nạp vào không gian thờ tự Phật giáo trong quá trình du nhập, phát triển

Pho tượng Đạt Ma Tổ sư được phụng thờ tại hậu Tổ chùa Viên Giác có tuổi đời hàng trăm năm, với thần thái sống động, uy nghiêm

Thời gian như chậm bước trong sắc xuân xưa cũ, tịch lặng chốn thiền môn

Nguyễn Cường/Báo Giác Ngộ