Nhớ Anh hùng Hồ Đức Vai, người con ưu tú của dân tộc Pa kô

Anh hùng Hồ Đức Vai (thứ 5 từ trái qua) chụp ảnh cùng Bác Hồ. Ảnh tư liệu

Nhớ khi mới vừa tròn 6 tuổi, Cu The hay còn gọi là A Vai (tên lúc nhỏ của Anh hùng Hồ Đức Vai) mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống nhờ vào sự đùm bọc của bà con thôn bản. Cách mạng về vùng núi A Lưới lập chiến khu, ngay buổi đầu, A Vai đã hăng hái gia nhập bộ đội địa phương chống càn, tích cực ngày đêm bảo vệ cuộc sống người dân trên vùng đất quê hương. Noi gương A Vai, nhiều thanh niên A Lưới đã đi theo cách mạng, như Kăn Lịch, A Nun…

Nhớ một lần cánh báo chí chúng tôi từ Huế lên thăm sau vụ ông bị tai nạn xe máy, chân còn bó bột, thấy khách vào, ông cười vui rồi xua tay nói “bình an, bình an”. Trong khi tiếp chuyện, ông thủng thẳng kể: “Tôi người Pa Kô, trước có tên là Cu The (theo tập tục của người Pa Kô khi đặt tên cho con trai thì bắt đầu bằng chữ Cu, con gái là chữ Kăn). Lớn lên, tôi còn có tên là A Vai.

Vào những năm 1960, tôi đang là du kích của xã, một hôm nghe trên Đài Tiếng nói Việt Nam, giọng của Bác Hồ động viên đồng bào, chiến sĩ đánh Mỹ, cứu nước cùng những câu chuyện về Bác Hồ, về đức hy sinh cao cả và những hành động yêu nước, thương dân, cống hiến cả cuộc đời vì độc lập tự do của Người. Tôi rất ngưỡng vọng và kính trọng Bác Hồ nên đã nguyện phải lấy họ Hồ trong tên của Bác Hồ làm họ của mình, để thể hiện một lòng son sắc theo cách mạng, theo Đảng đánh đuổi kẻ thù. Khi được gặp Bác Hồ, được Bác đặt tên cho là Hồ Đức Vai (sau này nhiều người thường gọi tắt là Hồ Vai). Là vì Bác nhớ đồng bào dân tộc thiểu số miền Nam, trong đó có đồng bào thiểu số miền Tây Huế, nên khi tôi giới thiệu tôi là người Pa Kô, Bác liền đặt tên cho. Người Pa Kô là con cháu Bác Hồ đó…”.

Điểm lại chiến công của A Vai thì nhiều vô kể. Từ năm 1961, A Vai đã tham gia đánh giặc trên 20 trận lớn, nhỏ, tiêu diệt nhiều tên địch, lập nhiều chiến công oanh liệt vào những năm 1963, 1964, 1965… khiến cái tên dũng sĩ A Vai trở thành nỗi ám ảnh, khiếp sợ của kẻ thù. Nhưng, bao nhiêu chiến công đánh giặc thì A Vai đều không nhớ hết, bởi ông cho đó là chiến công chung của đồng đội, đồng bào; mà chỉ nhớ như in kỷ niệm những lần ông được gặp Bác Hồ tại Hà Nội và đặc biệt là được Bác Hồ đặt tên là Hồ Đức Vai vào năm 1965.

Anh hùng Hồ Đức Vai trong lần nhận bưu phẩm từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội năm 2025

Tự hào về cái tên của mình được Bác Hồ đặt cho, ngày Hồ Đức Vai trở về chiến khu, quân dân A Lưới vui mừng tổ chức mít tinh để ông kể chuyện được gặp Bác Hồ, được Bác đặt tên cho. Cũng từ đây, nhiều đồng bào người dân tộc Pa Kô, Vân Kiều trên dải đất A Lưới (sau này còn thêm đồng bào Pa Kô, Vân Kiều ở tỉnh Quảng Trị) đã lấy họ Hồ làm họ chung từ đó đến nay.

Nhớ lại lần cuối cùng ông được gặp Bác Hồ, trước khi trở vào miền Nam chiến đấu, Hồ Đức Vai nhớ như in những lời Bác dặn: “Cháu giờ là cán bộ lãnh đạo rồi, cháu vào trong đó phải làm gương nhé. Trong công việc hằng ngày, cái gì trái, dù nhỏ nhất cũng phải tránh. Cái gì phải, khó khăn mấy cũng phải làm...”.

Khắc cốt ghi tâm lời dặn của Bác Hồ kính yêu, Hồ Đức Vai nguyện biến những giá trị của một người anh hùng đánh giặc thành anh hùng giữa đời thường bằng những hành động cụ thể, dù ở bất cứ cương vị nào, là Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện A Lưới, là đại biểu Quốc hội khóa VI, khóa VII, hay cả khi đã nghỉ hưu, ngoài tham gia công tác xã hội, hoạt động tích cực trong công tác từ thiện, nhân đạo xã hội. Anh hùng Hồ Đức Vai ở nhà trồng cây, nuôi gà, sống quây quần vui cùng con cháu. Ông luôn tâm niệm điều mình phải làm tốt trách nhiệm là giáo dục con cái trưởng thành và đặc biệt là đoàn kết các dân tộc

Mấy năm gần đây sức khỏe của ông đã giảm sút nhiều, đôi chân không còn khỏe nữa nhưng ông vẫn thường xuyên tìm đến những hoàn cảnh khó khăn, nhất là những nạn nhân chất độc da cam để kêu gọi cộng đồng giúp đỡ, sẻ chia. Đồng thời, ông kêu gọi các dân tộc thiểu số trên đất A Lưới hăng hái lao động sản xuất, đẩy lùi đói nghèo và lạc hậu. Ông chính là tấm gương sáng ngời trong lòng đồng bào dân tộc Pa Kô, Vân Kiều và cộng đồng dân cư trên địa bàn các xã A Lưới xưa và nay.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Đức Vai ra đi là mất mát to lớn đối với đồng bào Pa Kô nói riêng và Nhân dân A Lưới nói chung, trong đó có sự mất mát lớn của lực lượng vũ trang nhân dân, Hội Cựu chiến binh thành phố. Một nén hương thơm kính cẩn nghiêng mình trước anh linh người anh hùng đánh giặc cứu nước, người con ưu tú của núi rừng vùng chiến khu xưa A Lưới oai hùng.

Dương Hoàng