Những bài học quý từ Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh

Bài học về tính tất yếu phải có sự lãnh đạo của Đảng và thiết lập chính quyền công nông

Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh được xem là phong trào cách mạng có tính bước ngoặt chuyển từ tự phát lên tự giác ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (sau đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương). Với tinh thần chủ động, trước sự phát triển nhanh chóng các phong trào đấu tranh của quần chúng, tổ chức đảng ở các địa phương nói trên đã lãnh đạo quần chúng lập chính quyền cách mạng dưới hình thức Xô viết, cùng các tổ chức công hội, nông hội, tự vệ đỏ, thanh niên đoàn, phụ nữ giải phóng... thực hiện vai trò quản lý mọi hoạt động sản xuất, đời sống xã hội, với nhiều biện pháp tiến bộ, như: Ban bố quyền tự do dân chủ, chia ruộng đất cho dân cày, bài trừ các tập tục lạc hậu... Đây là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng Việt Nam, phong trào đấu tranh cách mạng chuyển từ tự phát lên tự giác nhờ có sự lãnh đạo của Đảng; mục tiêu của cao trào cách mạng không đơn thuần và dừng lại ở các mục tiêu kinh tế mà còn ở mục tiêu chính trị. Đánh giá về sự kiện này, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Ngay từ ngày mới ra đời, Đảng đã tổ chức và lãnh đạo một phong trào quần chúng mạnh lớn xưa nay chưa từng có ở nước ta-Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh năm 1930. Quần chúng công nhân và nông dân hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh đã nổi lên lật đổ quyền thống trị của đế quốc và phong kiến, thành lập chính quyền Xô viết công nông binh, ban bố quyền tự do dân chủ cho nhân dân lao động.

Phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh. Ảnh minh họa  

Việc thiết lập các Xô viết là bước hiện thực hóa chủ trương thành lập chính quyền công nông của Đảng ta và chấp hành đúng của Quốc tế Cộng sản. Trong “Thư gửi cho Đảng Cộng sản Đông Dương” năm 1930, Quốc tế Cộng sản chỉ thị: “Đánh đổ chính quyền của đế quốc Pháp và chuyên chế bản xứ, Đông Dương hoàn toàn độc lập. Chính phủ công nông (vô sản và nông dân chuyên chính theo hình thức Xô viết)”. Từ đây, cách mạng Việt Nam đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của cách mạng thế giới; đồng thời, việc lập chính quyền cách mạng dưới hình thức Xô viết và sử dụng chính quyền đó để thực hiện các chính sách tiến bộ đòi hỏi cần được phát huy trong tình hình mới.

Bài học về việc thiết lập, củng cố khối liên minh công nông vững chắc và xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh để giành và giữ chính quyền

Cùng với phong trào cách mạng cả nước, từ cuối tháng 8-1930, ở Nghệ An, Hà Tĩnh liên tiếp diễn ra các cuộc bãi công, biểu tình quy mô lớn, có vũ trang tự vệ của công nhân, nông dân đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống sưu thuế, đòi quyền dân sinh, dân chủ... bất chấp hành động khủng bố của thực dân Pháp. Đặc biệt, sau cuộc biểu tình ngày 12-9-1930 của 8.000 nông dân phủ Hưng Nguyên (tỉnh Nghệ An) bị đàn áp dã man (Pháp dùng máy bay ném bom vào đoàn biểu tình làm chết 217 người), phong trào đấu tranh càng dâng cao, làm tê liệt, tan rã hệ thống chính quyền tay sai Pháp ở hàng trăm làng, xã của hai tỉnh. Tuy nhiên, Pháp ra lệnh thiết quân luật, điều động quân đội về Nghệ An, Hà Tĩnh, lập hệ thống đồn bốt dày đặc và thi hành chính sách khủng bố trắng nhằm dập tắt phong trào.

Điểm sáng nhất trong Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh là hình thành khối liên minh công nông trên thực tế dưới sự lãnh đạo của Đảng. Để thực hiện sứ mệnh lịch sử dân tộc giao phó, ngay từ ngày đầu thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam, trong Chánh cương vắn tắt của Đảng đã xác định: Đánh đổ đế quốc xâm lược Pháp và phong kiến tay sai, làm cho nước Việt Nam hoàn toàn độc lập, xây dựng Chính phủ công nông binh, tổ chức ra quân đội công nông. Quân đội công nông là công cụ bạo lực sắc bén, nòng cốt cho toàn dân đánh giặc. Thông qua Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh, khối liên minh công nông không những được thành lập, củng cố mà còn bổ sung thành tố mới đó là lực lượng vũ trang (tự vệ đỏ) từ những người công nhân và nông dân (ngoại trừ phú nông). Đây chính là sự chấp hành chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản; vì, trong “Thư của Ban Phương Đông gửi Đảng Cộng sản Đông Dương” ngày 13-11-1930 chỉ rõ: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng không cho phép phú nông (nông dân giàu) vào nông hội và các Xô viết hay vào ban lãnh đạo tự vệ đỏ và tự vệ nông dân...”. Từ cuộc đấu tranh của các đội tự vệ trong cao trào Xô viết Nghệ-Tĩnh, tháng 3-1931, Trung ương Đảng tiếp tục xác định về tổ chức đội tự vệ và lần đầu tiên đề cập vai trò của chi bộ Đảng đối với việc tổ chức và lãnh đạo đội tự vệ: “Chi bộ phải đặc biệt chú ý tổ chức đội tự vệ. Đội tự vệ là một lợi khí đấu tranh, chi bộ phải cùng với Công hội mà chuyên cần lo lắng”.

Bài học về nắm thời cơ cách mạng

Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương đã phê bình việc lập chính quyền Xô viết lúc đó là không đúng thời cơ, đồng thời kêu gọi các địa phương phối hợp, ủng hộ Xô viết Nghệ-Tĩnh. Đến giữa năm 1931, trong điều kiện tình thế cách mạng cả nước chưa chín muồi, phong trào cách mạng ở Nghệ An, Hà Tĩnh gặp nhiều khó khăn, tổn thất nên dần dần lắng xuống, các Xô viết phải giải tán để bảo toàn lực lượng. Cao trào Xô viết Nghệ-Tĩnh tạm thời thoái trào, nhưng tinh thần cách mạng triệt để của nó đã thức tỉnh quần chúng công nông đấu tranh kiên cường thành một truyền thống chống giặc ngoại xâm lan rộng cả nước.

Xô viết Nghệ-Tĩnh là đỉnh cao của phong trào cách mạng giai đoạn 1930-1931, là cuộc diễn tập đầu tiên của cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo, để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, nhất là nắm thời cơ cách mạng để giành chính quyền. Thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 vĩ đại có khởi nguồn từ Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh và là mẫu mực của nghệ thuật chớp thời cơ cách mạng để giành chính quyền về tay nhân dân lao động Việt Nam. Phong trào tuy thất bại nhưng là bước rèn luyện, chuẩn bị quan trọng cho cuộc Cách mạng Tháng Tám thắng lợi sau này.

Gần một thế kỷ trôi qua, những bài học từ Phong trào Xô viết Nghệ-Tĩnh vẫn trường tồn và cần được phát huy, vận dụng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đó là: Kiên trì giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng gắn với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Phát huy vai trò hệ thống chính trị để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, lợi ích quốc gia-dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, không ngừng xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc trên nền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng. Dự báo chính xác tình hình thế giới, khu vực và trong nước; nắm chắc thời cơ, đánh giá đúng nguy cơ, thách thức để tận dụng tối đa thời cơ, thuận lợi, “biến nguy thành cơ” để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta “chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”.