Những đêm thức cùng rùa biển ở Hòn Cau

Suốt nhiều năm, những người giữ rùa ở Hòn Cau (xã Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng) quen với nhịp sống ngược. Khi biển chìm vào bóng tối cũng là lúc họ bắt đầu công việc của mình: lặng lẽ đi dọc bãi cát, chờ dấu chân rùa mẹ từ đại dương trở về…

Đội công tác bảo vệ rùa biển Khu bảo tồn biển Hòn Cau trong một đêm tuần tra

Gần nửa đêm.

Biển Hòn Cau tối đen. Gió thốc từng cơn mang theo vị mặn nồng của biển. Ngoài tiếng sóng vỗ liên hồi dưới chân đảo, gần như không còn âm thanh nào khác. Trên bãi cát, vài đốm sáng đỏ di chuyển chậm trong đêm.

Hòn Cau nhìn từ trên cao

Không ai dùng đèn trắng. Không ai nói lớn. Những người làm công tác bảo tồn rùa biển ở Hòn Cau hiểu rằng chỉ một tiếng động mạnh hay một luồng sáng bất ngờ cũng có thể khiến rùa mẹ hoảng sợ, bỏ ổ rồi quay trở lại biển.

Chị Lưu Yến Phi, Đội công tác bảo vệ rùa biển Khu bảo tồn biển Hòn Cau cúi thấp người, soi đèn xuống mặt cát. Một vệt lõm kéo dài hiện ra dưới ánh sáng đỏ nhạt. “Dấu mới đó”, chị nói nhỏ.

Dấu chân rùa biển thoạt nhìn giống hai vệt bánh xe kéo song song trên cát. Với những người làm bảo tồn, chỉ cần nhìn độ sâu hay chiều hướng là họ có thể biết con rùa vừa lên bờ hay đã quay trở lại biển. Cả nhóm lập tức tắt bớt đèn. Ở phía xa, một bóng đen lớn đang nhích từng chút trên bãi cát. Rùa mẹ trở về.

Rùa đang bò từ biển vào để đẻ trứng

Rùa đang bò từ biển vào để đẻ trứng

Khoảnh khắc ấy, dù đã trải qua rất nhiều lần nhìn thấy rùa sinh sản,nhưng những người đi tuần đêm ở Hòn Cau vẫn giữ nguyên cảm giác hồi hộp như lần đầu chứng kiến.

Con rùa chậm chạp dùng hai chi trước đào cát. Mỗi chuyển động nặng nề nhưng chính xác đến kỳ lạ. Khi chiếc hố đủ sâu, nó bắt đầu đẻ trứng.

Trong bóng tối gần như tuyệt đối, từng quả trứng trắng rơi xuống đáy ổ.

Không ai tiến lại gần. Không ai tạo thêm tiếng động. Ngoài tiếng sóng biển, chỉ còn tiếng cát rơi lạo xạo.

“Có những đêm tụi tôi đi từ tối tới gần sáng mà không gặp con nào. Nhưng chỉ cần thấy một con rùa lên bờ thôi là mọi mệt mỏi biến mất”, chị Phi kể.

Ở Hòn Cau, mùa rùa sinh sản kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm. Đó cũng là quãng thời gian những người bảo tồn gần như thức trắng.

Có đêm biển động mạnh. Có đêm mưa tạt ngang mặt cát. Nhưng các tổ tuần tra vẫn phải đi. Bởi họ hiểu, chỉ cần chậm một chút, một ổ trứng có thể bị sóng đánh hỏng hoặc bị động vật khác xâm hại.

Khu bảo tồn biển Hòn Cau rộng khoảng 12.500 ha, là một trong số ít vùng biển ở Việt Nam còn ghi nhận rùa lên bờ đẻ trứng. Điều đó quan trọng hơn nhiều so với những con số thống kê. Bởi với giới bảo tồn, sự trở về của rùa biển là chỉ dấu cho thấy hệ sinh thái nơi đây vẫn đủ lành.

Dưới làn nước quanh đảo, các rạn san hô và thảm cỏ biển vẫn còn tồn tại, tạo môi trường sống cho nhiều loài thủy sinh quý hiếm. Còn trên những bãi cát nhỏ, sự sống vẫn âm thầm tiếp diễn qua từng mùa rùa trở lại.

Ông Nguyễn Thanh Phúc, Quyền Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Hòn Cau cho biết, từ năm 2013 đến nay, khu bảo tồn ghi nhận 82 ổ trứng với tổng cộng 6.814 trứng rùa biển.

Quá trình canh rùa đẻ

Có những năm không phát hiện cá thể nào lên bờ sinh sản. “Năm 2019 và 2023 gần như không ghi nhận rùa đẻ. Anh em lo lắng lắm”, ông Phúc nhớ lại.

Nhưng rồi biển vẫn gửi lại những tín hiệu hi vọng. Năm 2017, Hòn Cau ghi nhận 15 ổ trứng với 1.389 trứng, con số cao nhất trong hơn một thập niên theo dõi.

Riêng mùa sinh sản năm 2025, lực lượng bảo tồn tiếp tục phát hiện 7 ổ với 328 trứng. “Nếu rùa còn quay về nghĩa là nơi này vẫn còn cơ hội”, ông Phúc nói.

Sau khi rùa mẹ đẻ xong, công việc của đội bảo tồn mới thực sự bắt đầu. Họ đo chiều dài mai, gắn mã số theo dõi rồi nhẹ nhàng đưa rùa trở lại biển. Trứng được di dời về bãi ấp an toàn. Mỗi ổ đều được đánh dấu cẩn thận.

Từng thay đổi nhỏ của nhiệt độ cát cũng được theo dõi sát sao. Bởi với rùa biển, nhiệt độ không chỉ quyết định tỷ lệ nở mà còn ảnh hưởng đến giới tính rùa con.

Bà Bùi Thị Thu Hiền, Quản lý Chương trình Biển và Vùng bờ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) tại Việt Nam cho biết, mức nhiệt trên 29 độ C thường cho tỷ lệ rùa cái cao hơn, còn nhiệt độ thấp hơn sẽ thiên về rùa đực.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhiệt độ biển ngày càng tăng, việc duy trì những bãi đẻ tự nhiên ổn định trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. “Giữ được bãi đẻ hôm nay không chỉ là giữ vài ổ trứng mà là giữ cả chu kỳ sinh sản của loài”, bà Hiền nói.

Sau khoảng 45 - 60 ngày, cát bắt đầu chuyển động. Những con rùa non nhỏ bằng lòng bàn tay cựa mình chui lên khỏi mặt cát. Rồi theo bản năng, chúng bò về phía biển. Có mùa, tỷ lệ nở ở Hòn Cau đạt hơn 90%. Nhưng hành trình sống sót của rùa biển chỉ mới bắt đầu.

Khoảng 3 giờ sáng. Gió bắt đầu mạnh hơn ngoài mép biển.

Anh Đỗ Thành Vinh, Đội công tác bảo vệ rùa biển Khu bảo tồn biển Hòn Cau tỉnh Lâm Đồng vẫn cùng tổ tuần tra đi dọc bãi cát.

Nhiều năm nay, cứ vào mùa rùa sinh sản, anh lại cùng lực lượng bảo tồn canh bãi đẻ, dọn rác biển, vận chuyển trứng về khu ấp an toàn.

Cán bộ khu bảo tồn, bộ đội làm nhiệm vụ trên đảo và nhiều cộng tác viên địa phương cùng nhau giữ rùa

Anh bảo mình làm việc đó rất tự nhiên. “Biển cho mình cái ăn thì giờ mình giữ lại cho biển thôi”. Câu nói ngắn và mộc mạc như chính những người dân miền biển nơi đây.

Ở Hòn Cau, hành trình bảo vệ rùa biển không thuộc về riêng ai.

Ngoài cán bộ khu bảo tồn còn có ngư dân, bộ đội làm nhiệm vụ trên đảo và nhiều cộng tác viên địa phương. Họ tạo thành một vòng bảo vệ lặng lẽ quanh những ổ trứng nhỏ bé nằm sâu dưới cát.

Ngoài cán bộ khu bảo tồn còn có ngư dân, bộ đội làm nhiệm vụ trên đảo và nhiều cộng tác viên địa phương cùng nhau giữ rùa

Bởi ai cũng hiểu rằng, một cá thể rùa cái phải mất từ 25 - 30 năm mới trưởng thành và quay lại đúng nơi nó được sinh ra để đẻ trứng. Điều đó đồng nghĩa, mỗi ổ trứng được giữ lại hôm nay thực chất là một lời hẹn rất dài của biển.

Ngoài cán bộ khu bảo tồn còn có ngư dân, bộ đội làm nhiệm vụ trên đảo và nhiều cộng tác viên địa phương cùng nhau giữ rùa

Rạng sáng.

Những vệt sáng đầu tiên xuất hiện phía chân trời. Trên bãi cát, một con rùa non vừa thoát khỏi lớp cát mềm đang chậm chạp bò về phía sóng.

Quãng đường chỉ vài mét. Nhưng đó là hành trình đầu tiên của một sinh linh sẽ phải vượt hàng nghìn cây số giữa đại dương. Không ai biết vài chục năm nữa liệu nó có quay lại đúng nơi này hay không.

Khu bảo tồn biển Hòn Cau rộng khoảng 12.500 ha

Nhưng những người giữ rùa ở Hòn Cau vẫn tiếp tục thức đêm. Họ chờ những dấu chân mới trên cát. Chờ một mùa rùa khác trở về.

Nội dung và ảnh: Thanh Nhàn - Huỳnh Hiền - Lâm Khoa
Trình bày: Nguyệt Nga