Những điểm nghẽn cần tháo gỡ để Đồng Nai trở thành trung tâm logistics - cảng biển
Hội tụ sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống cảng biển trên sông Thị Vải, mạng lưới khu công nghiệp và các tuyến giao thông liên vùng, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội phát triển thành một đầu mối logistics quan trọng của Đông Nam Bộ...

Cảng Phước An được kỳ vọng trở thành một đầu mối quan trọng, là nền tảng để hình thành các chuỗi dịch vụ logistics phục vụ sản xuất công nghiệp, thương mại và xuất khẩu. Ảnh: PhuocAn Port
Mặc dù vậy, lợi thế về vị trí và hạ tầng chưa đủ để tạo nên sức cạnh tranh, nhất là khi địa phương phải đối mặt với những hạn chế về điều kiện khai thác cảng, kết nối giao thông và sự cạnh tranh từ các trung tâm cảng biển lớn trong khu vực.
CÓ LỢI THẾ KẾT NỐI NHƯNG CHƯA PHẢI TRUNG TÂM CẢNG NƯỚC SÂU
Định hướng trở thành trung tâm logistics gắn với cảng biển và hàng không đang được Đồng Nai đặt ra trong chiến lược phát triển kinh tế, là hướng đi có cơ sở khi địa phương sở hữu một nền công nghiệp quy mô lớn, nhu cầu vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu cao và đang chuẩn bị đón những công trình hạ tầng có ý nghĩa liên vùng.
Một trong những cơ sở để TP. Đồng Nai theo đuổi mục tiêu phát triển logistics là sự hiện diện của nhiều đầu mối giao thông và sản xuất. Sân bay quốc tế Long Thành dự kiến bắt đầu khai thác từ ngày 24/12/2026; hệ thống cảng biển tập trung tại Phước An, Gò Dầu, Phước Thái, Nhơn Trạch và Long Bình Tân, cùng mạng lưới các khu công nghiệp tạo ra nhu cầu lớn về vận tải, kho bãi và dịch vụ xuất nhập khẩu.
Theo thông tin tại hội thảo phát triển hệ sinh thái logistics, cảng hàng không, cảng biển và khu công nghiệp do UBND TP. Đồng Nai tổ chức đầu tháng 11 vừa qua, địa phương hiện có 57 khu công nghiệp, 4 khu bến cảng biển và hệ thống cảng thủy nội địa. Đây là nền tảng để hình thành các chuỗi dịch vụ logistics phục vụ sản xuất công nghiệp, thương mại và xuất khẩu.
Trong đó, cảng Phước An được kỳ vọng trở thành một đầu mối quan trọng. Cảng đã đón chuyến tàu quốc tế đầu tiên từ tháng 2/2025, mở ra khả năng tổ chức các hoạt động xuất nhập khẩu trực tiếp qua hệ thống cảng của địa phương. Cùng với các khu bến trên sông Thị Vải, hệ thống cảng này có thể phục vụ nhu cầu vận chuyển hàng hóa của các khu công nghiệp tại Đồng Nai và những địa phương lân cận.
Quyết định 979/QĐ-BXD ngày 30/6/2025 của Bộ Xây dựng về quy hoạch chi tiết phát triển vùng đất, vùng nước cảng biển Đồng Nai thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 nêu rõ đến năm 2030, hệ thống cảng biển địa phương được quy hoạch từ 27 - 29 bến cảng, 49 - 52 cầu cảng với tổng lượng hàng hóa thông qua dự kiến từ 39,5 - 52 triệu tấn mỗi năm; trong đó, hàng container đạt khoảng 0,96 - 1,13 triệu TEUs.
Cần nhìn nhận đúng đặc điểm của hệ thống cảng này. Đồng Nai không có đường bờ biển, các khu bến cảng biển của địa phương chủ yếu nằm trên sông Thị Vải và sông Đồng Nai. Dù được quy hoạch là cảng biển, điều kiện khai thác vẫn chịu sự chi phối của luồng hàng hải, độ sâu, tĩnh không công trình vượt sông và khả năng tiếp nhận tàu.
Đây là điểm khác biệt quan trọng khi đặt Đồng Nai bên cạnh cụm cảng Cái Mép - Thị Vải thuộc địa bàn TP. Hồ Chí Minh hiện nay. Cụm cảng này có lợi thế cảng nước sâu, luồng hàng hải đạt độ sâu khoảng 14 - 15,5 m, có khả năng tiếp nhận tàu container trên 200.000 DWT, đồng thời duy trì nhiều tuyến vận tải biển quốc tế trực tiếp đến Châu Âu và Châu Mỹ.
Trong khi đó, theo quy hoạch cảng biển Đồng Nai, khu vực Phước An có khả năng tiếp nhận tàu đến 60.000 tấn ở phía hạ lưu cầu Phước An và đến 30.000 tấn ở phía thượng lưu. Các khu bến Gò Dầu, Phước Thái cũng chịu những giới hạn nhất định về điều kiện luồng tàu.
Như vậy, nếu xét riêng năng lực tiếp nhận tàu lớn và khả năng tổ chức các tuyến vận tải biển quốc tế trực tiếp, Đồng Nai khó có thể cạnh tranh với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Đây là một bất lợi về cấu trúc địa lý mà việc mở rộng số lượng bến cảng hay đầu tư thêm kho bãi không thể tự khắc phục.
KẾT NỐI HẠ TẦNG VÀ DỊCH VỤ MỚI QUYẾT ĐỊNH SỨC CẠNH TRANH
Vấn đề đặt ra là Đồng Nai xác định vị trí của mình trong mạng lưới logistics vùng, thay vì đặt mục tiêu cạnh tranh trực tiếp với các cảng nước sâu.
Lợi thế của địa phương nằm ở khả năng kết nối các khu công nghiệp với cảng biển, sân bay và những đầu mối vận tải liên vùng. Trong cấu trúc đó, cảng Phước An và các cảng trên sông có thể đảm nhận vai trò tiếp nhận, tập kết, trung chuyển hàng hóa phù hợp với điều kiện khai thác; sân bay Long Thành mở ra hướng phát triển logistics hàng không, còn các trung tâm kho vận và cảng cạn hỗ trợ tổ chức chuỗi cung ứng.
Sân bay Long Thành là một yếu tố mới có thể làm thay đổi vị trí của Đồng Nai trong mạng lưới logistics khu vực. Theo phương án khai thác giai đoạn đầu, một phần nhà ga hàng hóa số 1 dự kiến phục vụ hàng hóa nội địa từ ngày 24/12/2026, sau đó bắt đầu phục vụ hàng hóa quốc tế từ tháng 01/2027.
Sân bay đi vào khai thác không đồng nghĩa ngay lập tức hình thành một trung tâm logistics hàng không. Để khai thác hiệu quả, Đồng Nai còn cần hệ thống kho hàng, kho lạnh, kho ngoại quan, dịch vụ giao nhận, hải quan, vận tải kết nối và các doanh nghiệp có khả năng tổ chức chuỗi cung ứng hàng hóa giá trị cao.
Nếu thiếu những dịch vụ này, sân bay chủ yếu thực hiện chức năng vận chuyển hành khách và hàng hóa, trong khi giá trị gia tăng từ hoạt động logistics vẫn chưa được khai thác đầy đủ.
Bên cạnh đó, kết nối giao thông giữa các đầu mối cũng là một điểm nghẽn cần được giải quyết. Các tuyến đường 25B, 25C, đường vành đai 3, cao tốc Bến Lức - Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và các tuyến kết nối sân bay Long Thành có vai trò quan trọng trong việc tổ chức luồng hàng hóa.
Tuy nhiên, tiến độ một số dự án giao thông trọng điểm từng bị ảnh hưởng bởi vướng mắc giải phóng mặt bằng và thi công chậm. Đơn cử như cầu Phước An, dự kiến hoàn thành trong năm 2027, được kỳ vọng tạo thêm kết nối giữa Đồng Nai với khu vực cảng Cái Mép - Thị Vải, đồng thời rút ngắn hành trình vận chuyển hàng hóa từ các địa phương phía Tây đến cụm cảng này. Tuy nhiên, hiệu quả của công trình còn phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện các tuyến đường dẫn và khả năng kết nối đồng bộ với mạng lưới giao thông hiện hữu.
Theo số liệu được Sở Công Thương Đồng Nai báo cáo tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII năm 2026, trong 9 tháng đầu năm, khối lượng hàng hóa vận chuyển qua địa bàn đạt khoảng 75 triệu tấn, tăng 11,2% so với cùng kỳ; doanh thu vận tải và kho bãi tăng 11,03%. Các con số cho thấy nhu cầu dịch vụ logistics đang gia tăng, nhưng cũng tạo thêm áp lực lên hệ thống hạ tầng hiện hữu.
Ngoài giao thông, chất lượng dịch vụ logistics cũng là một vấn đề cần quan tâm. Một trung tâm logistics không chỉ được xác định bằng số lượng cảng, kho bãi hay diện tích đất dành cho các dự án, mà còn phải có doanh nghiệp đủ năng lực cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức, quản lý chuỗi cung ứng, giao nhận quốc tế, phân phối và xử lý hàng hóa. Hệ thống kho bãi hiện đại, dữ liệu vận tải được kết nối và thủ tục thông quan thuận lợi cũng là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của doanh nghiệp.
Một số khuyến nghị cho rằng Đồng Nai cần tránh tình trạng đầu tư nhiều công trình riêng lẻ nhưng thiếu sự kết nối trong vận hành. Nếu hàng hóa từ khu công nghiệp đến cảng vẫn phải qua nhiều khâu trung chuyển, thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí logistics cao, lợi thế về vị trí sẽ khó chuyển hóa thành sức cạnh tranh.
Mặt khác, việc phát triển các trung tâm logistics cần gắn với nhu cầu hàng hóa thực tế, tránh đầu tư dàn trải vào kho bãi và hạ tầng khi chưa xác định được nguồn hàng, khách hàng và mô hình khai thác. Cùng với đó là yêu cầu thu hút các nhà đầu tư có kinh nghiệm vận hành cảng, kho vận và dịch vụ logistics quốc tế, thay vì chỉ tập trung vào năng lực đầu tư xây dựng hạ tầng.
Về dài hạn, Đồng Nai có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics Đông Nam Bộ. Hướng đi phù hợp hơn là phát triển năng lực logistics đa phương thức, khai thác lợi thế công nghiệp, sân bay Long Thành và hệ thống cảng sông, đồng thời kết nối hiệu quả với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.

