Những điều bác sĩ muốn bạn biết về nguy cơ ung thư do môi trường

Ảnh minh họa: Washington Post/iStock

Trong bối cảnh môi trường sống ngày càng chịu áp lực từ công nghiệp hóa và tiêu dùng hiện đại, câu hỏi về mối liên hệ giữa các yếu tố môi trường và nguy cơ ung thư đang trở nên cấp thiết. Theo bác sĩ Mikkael Sekeres, một chuyên gia ung thư học, dù không thể loại bỏ hoàn toàn các tác nhân độc hại, việc nhận diện đúng nguy cơ và chủ động giảm phơi nhiễm có thể giúp hạn chế đáng kể rủi ro bệnh tật.

Phơi nhiễm môi trường: Thực tế khó tránh

Hiện nay, khoảng một nửa dân số thế giới đang phải tiếp xúc với mức độ ô nhiễm không khí gia tăng, chủ yếu xuất phát từ sản xuất năng lượng, hoạt động công nghiệp và giao thông. Song song với đó, con người cũng tiếp xúc nhiều hơn với bức xạ môi trường, từ nguồn tự nhiên như khí radon trong đất đá hay bức xạ vũ trụ, đến các nguồn nhân tạo như môi trường lao động hoặc chẩn đoán hình ảnh y tế.

Ngoài ra, các hợp chất khó phân hủy như PFAS (thường được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”) đang xâm nhập vào đất, nước và chuỗi thực phẩm, làm dấy lên lo ngại về tác động lâu dài đối với sức khỏe, trong đó có ung thư.

Khoảng một nửa dân số thế giới đang phải tiếp xúc với mức độ ô nhiễm không khí gia tăng

Trước thực trạng đó, các chuyên gia đặc biệt lưu ý đến bốn nhóm yếu tố môi trường có bằng chứng rõ ràng hoặc tiềm tàng liên quan đến ung thư.

1. Khí radon: “Kẻ giết người thầm lặng” trong nhà

Radon là khí phóng xạ tự nhiên sinh ra từ sự phân rã uranium trong lòng đất. Không màu, không mùi, loại khí này có thể tích tụ trong không gian kín, đặc biệt là tầng hầm và nhà ở thông gió kém.

Các nghiên cứu trên quy mô lớn cho thấy mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ tiếp xúc radon và nguy cơ ung thư phổi. Đây được xem là nguyên nhân gây ung thư phổi đứng thứ hai sau hút thuốc và là nguyên nhân hàng đầu ở người không hút thuốc.

Giải pháp: Kiểm tra nồng độ radon trong nhà bằng thiết bị chuyên dụng và áp dụng các biện pháp thông khí hoặc dẫn khí ra ngoài nếu vượt ngưỡng an toàn.

2. Amiăng: Di sản nguy hiểm từ vật liệu xây dựng cũ

Amiăng từng được sử dụng rộng rãi trong xây dựng nhờ đặc tính cách nhiệt và chống cháy. Tuy nhiên, các sợi amiăng khi xâm nhập vào cơ thể có thể gây viêm mạn tính, dẫn đến nhiều loại ung thư, đặc biệt là u trung biểu mô - một dạng ung thư nguy hiểm ở màng phổi và ổ bụng.

Dù đã bị cấm hoặc hạn chế ở nhiều quốc gia, amiăng vẫn tồn tại trong các công trình cũ, trở thành nguy cơ tiềm ẩn.

Giải pháp: Không tự ý xử lý vật liệu nghi chứa amiăng; việc tháo dỡ cần do đơn vị chuyên nghiệp thực hiện.

3. Vi nhựa: Nguy cơ mới nổi chưa thể xem nhẹ

Vi nhựa - các mảnh nhựa siêu nhỏ - đang hiện diện khắp nơi, từ không khí, nước uống đến thực phẩm. Chúng thậm chí đã được phát hiện trong cơ thể người, bao gồm nhau thai và trẻ sơ sinh.

Dù chưa có bằng chứng trực tiếp khẳng định vi nhựa gây ung thư, nhiều giả thuyết khoa học cho rằng chúng có thể mang theo hóa chất độc hại, gây tổn thương ADN hoặc kích thích viêm mạn tính - những yếu tố có thể dẫn đến ung thư.

Giải pháp: Hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa, ưu tiên đồ dùng bằng thủy tinh hoặc kim loại, và tránh thực phẩm đóng gói quá nhiều.

4. Ô nhiễm không khí: Mối đe dọa sức khỏe toàn cầu

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn, đã được xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư. Nghiên cứu cho thấy những người sống trong môi trường ô nhiễm cao có nguy cơ ung thư phổi cao hơn đáng kể.

Những người sống trong môi trường ô nhiễm cao có nguy cơ ung thư phổi cao hơn đáng kể

Trên toàn cầu, ô nhiễm không khí được ước tính góp phần vào khoảng 14% số ca tử vong do ung thư phổi, đồng thời có thể liên quan đến một số loại ung thư khác.

Giải pháp: Sử dụng khẩu trang lọc bụi, máy lọc không khí và cải thiện thông gió trong nhà là những biện pháp thiết thực ở cấp độ cá nhân.

Chủ động giảm rủi ro trong tầm kiểm soát

Theo các chuyên gia, dù môi trường chứa nhiều yếu tố nguy cơ, không phải tất cả đều có thể kiểm soát. Tuy nhiên, việc giảm phơi nhiễm kết hợp với lối sống lành mạnh, như tập thể dục đều đặn, ăn uống khoa học và bảo vệ da trước ánh nắng… có thể góp phần đáng kể trong việc giảm nguy cơ ung thư tổng thể.

Trong bối cảnh các yếu tố môi trường ngày càng phức tạp, nhận thức đúng và hành động sớm vẫn là “lá chắn” quan trọng nhất đối với sức khỏe mỗi người.

Hồng Nhung