Những khu vực ven sông Hồng nào sẽ thành đô thị mới của Hà Nội?

Hà Nội kỳ vọng quy hoạch mới sẽ chuyển sông Hồng từ không gian bị chia cắt với đô thị thành trục phát triển tổng hợp về cảnh quan, văn hóa, sinh thái, kinh tế và đô thị.

Quy hoạch định hướng xây dựng trục sông Hồng thành trục phát triển tổng hợp về cảnh quan, văn hóa, sinh thái, kinh tế và đô thị. Ảnh: Tuấn Đông

Từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long: ưu tiên sinh thái, tái thiết

Theo hồ sơ quy hoạch, phân đoạn 1 từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long có diện tích khoảng 3.436ha, dân số dự kiến khoảng 160.000 người. Đây không phải khu vực được xác định để phát triển đô thị tập trung mà theo hướng tái thiết đô thị, cải tạo chỉnh trang làng xóm truyền thống, phát triển công viên sinh thái, bảo tồn tự nhiên và thể dục thể thao.

Cách tiếp cận này khá khác với hình dung phổ biến về một “đại đô thị ven sông”. Trong tổng thể khu vực nghiên cứu, đất sản xuất nông nghiệp hiện vẫn chiếm khoảng 5.741ha, tương đương 50%; mặt nước khoảng 3.626ha, trong khi đất ở chỉ khoảng 1.102ha. Quy hoạch vì vậy phải đồng thời xử lý bài toán đô thị hóa, sinh thái và bảo tồn không gian hiện hữu.

Hồ sơ cũng xác định ba mức thềm địa hình để tổ chức không gian. Khu vực cao trên 11,5m có thể xây dựng mới; từ 9,5-11,5m là không gian linh hoạt, tổ chức công trình thích ứng và duy trì dân cư hiện có; khu vực dưới 9,5m chủ yếu dành cho phục hồi sinh thái, giao thông chậm và cảnh quan đường dạo.

Như vậy, ở đoạn này, “đô thị mới” nếu hình thành sẽ không phải là những dải nhà cao tầng liên tục, mà là sự đan xen giữa khu vực tái thiết, làng xóm được chỉnh trang, công viên và không gian sinh thái.

Đây cũng phù hợp với định hướng mà Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội từng công bố: đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long được định hướng phát triển không gian sinh thái, bảo tồn tính tự nhiên, kết hợp công viên chuyên đề, trang trại sinh thái, nông nghiệp đô thị và các hoạt động thương mại, dịch vụ.

Từ Thăng Long đến Thanh Trì: “phòng khách đô thị” mới

Phân đoạn 2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì có sự thay đổi mạnh nhất về chức năng đô thị. Ảnh: Tuấn Đông

Nếu phải xác định khu vực nào có sự thay đổi mạnh nhất về chức năng đô thị, câu trả lời nằm ở phân đoạn 2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì.

Khu vực này rộng khoảng 4.548ha, được hồ sơ xác định là khu vực trọng tâm, gọi là “phòng khách đô thị”. Định hướng đặt ra là tái thiết đô thị tập trung, phát triển các trung tâm dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các công trình điểm nhấn, liên kết không gian Hồ Tây - Cổ Loa.

Khái niệm “phòng khách đô thị” trong hồ sơ được xác định khá cụ thể: khu vực phía ngoài đê hữu sông Hồng nhưng bên trong đường Vành đai II, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy. Chính tại đây, một số làng xóm và khu dân cư hiện hữu được đặt trong quá trình tái thiết để phục vụ mục tiêu hình thành khu vực trung tâm mới.

Hồ sơ chỉ rõ hai cụm làng thuộc diện tái thiết là Nhật Tân - Tứ Liên tại phường Hồng Hà, quy mô khoảng 96ha, và cụm làng Thống Nhất gồm Hạ Trại, Trung Thôn tại phường Long Biên, khoảng 12ha.

Đây là chi tiết cho thấy sự thay đổi của khu vực này không đơn thuần là mở thêm đường hay xây công viên. Một phần không gian dân cư hiện hữu sẽ được tái cấu trúc để tạo ra không gian đô thị mới với các chức năng thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và công trình điểm nhấn.

Theo định hướng của Hà Nội, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là tuyến giao thông mà được xác định là một trong 9 động lực phát triển của Thủ đô, đồng thời là trục không gian xanh trung tâm, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ dọc hai bên sông.

Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội cũng xác định mục tiêu rộng hơn là tạo lập hình ảnh một đô thị mới, hiện đại, văn minh và sinh thái hai bên sông, kết nối với đô thị trung tâm phía Bắc và Nam sông Hồng.

TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam. Ảnh: Tuấn Đông

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, đánh giá sông Hồng có tiềm năng trở thành “biểu tượng phát triển mới” của Thủ đô, với yêu cầu hài hòa giữa không gian sinh thái, văn hóa, lịch sử, không gian xanh và đô thị hiện đại hai bên bờ.

Trong trao đổi gần đây về quy hoạch sông Hồng, ông Nghiêm cũng lưu ý đây là đồ án có tính chất phức tạp, liên quan nhiều ngành, vì vậy ngoài cơ sở pháp lý và khoa học cần đặc biệt quan tâm tính khả thi và đánh giá tác động trong quá trình thực hiện.

Từ Thanh Trì đến Mễ Sở: đô thị mới gắn với Lĩnh Nam, Long Biên và Bát Tràng

Phân đoạn 3 từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở có diện tích khoảng 3.435 ha, dân số dự kiến khoảng 499.000 người. Khác với phân đoạn 2, khu vực này được định hướng kết hợp nhiều chức năng: các cụm công viên, khu đô thị định cư và đa mục tiêu tại phường Lĩnh Nam, khu dịch vụ - thương mại, khu bảo tồn làng nghề Bát Tràng và không gian nông nghiệp sinh thái.

Trong 18 dự án thành phần của Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng có 3 dự án đô thị định cư và đa mục tiêu, bên cạnh 2 dự án giao thông, 11 dự án công viên với tổng quy mô khoảng 3.513 ha và 2 dự án kè, chỉnh trị lòng sông, bờ sông.

Đáng chú ý, các khu đô thị mới ở phía Nam không được đặt tách khỏi không gian dân cư hiện hữu. Quy hoạch đồng thời xác định các khu vực làng xóm cần cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc như Thúy Lĩnh ở Lĩnh Nam; Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan, Văn Đức; Yên Mỹ; Đại Lan và cụm làng Tranh Khúc - Vạn Phúc.

Riêng với những làng xóm được giữ lại, quy hoạch yêu cầu kiểm soát mật độ xây dựng và tầng cao ở mức thấp, lựa chọn kiến trúc cảnh quan phù hợp với không gian làng xã và các di tích lịch sử.

Điều này tạo ra một mô hình khác với “đại đô thị” thông thường: các khu đô thị mới được đặt cạnh làng nghề, không gian nông nghiệp, công viên và các khu dân cư lâu đời.

Hà Nội cũng xác định sông Hồng phải trở thành trục xanh, trục văn hóa và cảnh quan trung tâm; phát triển đô thị phải hài hòa với bảo tồn và sinh thái sông nước, đồng thời bảo đảm an toàn phòng chống lũ, ổn định đê điều.

Không phải toàn bộ ven sông sẽ thành đô thị cao tầng

Điểm quan trọng cần làm rõ là quy hoạch mới không đồng nghĩa toàn bộ vùng bãi sông sẽ được xây dựng.

Hồ sơ đề xuất khoảng 3.900ha xây dựng và tôn cao bãi sông, trên cơ sở kết quả mô hình thủy văn, thủy lực được UBND thành phố Hà Nội và Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất tại Thông báo số 467/TB-(BNNMT-UBTPHN) ngày 6.5.2026.

Đồng thời, nguyên tắc của đồ án là không làm thay đổi, suy giảm khả năng thoát lũ, không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê; kết hợp phát triển đô thị với bảo tồn và sinh thái sông nước.

Khu vực Võng La - Hải Bối, hồ sơ nêu rõ không di dời toàn bộ mà chỉ di dời phần nằm trong khu vực không bảo đảm an toàn phòng chống lũ. Ảnh: Tuấn Đông

Ngay trong khu vực dân cư, việc di dời cũng không được áp dụng đồng loạt. Hai cụm làng Võng La - Hải Bối và Bắc Cầu thuộc nhóm phải di dời theo quy định về phòng chống lũ, nhưng với Võng La - Hải Bối, hồ sơ nêu rõ không di dời toàn bộ mà chỉ di dời phần nằm trong khu vực không bảo đảm an toàn phòng chống lũ hoặc nằm trong phạm vi xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan.

Trong khi đó, quy hoạch đặt nguyên tắc bảo tồn 123 công trình di tích, giữ khu vực lõi của các làng nghề truyền thống và các làng có giá trị kiến trúc, lịch sử, văn hóa; các làng xóm lâu đời ngoài khu vực “phòng khách đô thị” được định hướng giữ lại, cải tạo, chỉnh trang.

Vì vậy, bức tranh đô thị mới ven sông Hồng mà Hà Nội đang đặt ra không phải một dải cao tầng kéo dài 40 km. Đó là một cấu trúc phân tầng: đoạn Hồng Hà - Thăng Long thiên về sinh thái và tái thiết; Thăng Long - Thanh Trì là lõi tái thiết đô thị, dịch vụ và đổi mới sáng tạo; Thanh Trì - Mễ Sở hình thành các khu đô thị định cư, đa mục tiêu gắn với công viên, dịch vụ, làng nghề và nông nghiệp sinh thái.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng sông Hồng có thể trở thành biểu tượng phát triển mới của Hà Nội, nhưng để hiện thực hóa cần đánh giá kỹ các tác động và bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai.

Đây cũng là lý do Hà Nội đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi tại 24 phường, xã trong ranh giới và vùng ảnh hưởng của quy hoạch, đồng thời mở rộng tới cộng đồng dân cư trên toàn Thành phố. Đây là bước được Hà Nội xác định nhằm nâng cao chất lượng đồ án, tạo đồng thuận xã hội và bảo đảm quá trình triển khai công khai, minh bạch.