Những ngôi đền thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn trên đất Thanh

Đền thờ Đức Thánh Trần trên đường Lê Thị Hoa, phường Hạc Thành.

Khu Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đền thờ Trần Hưng Đạo (đền Trần) yên bình tọa lạc trong không gian làng Thổ Khối, xã Hoạt Giang - một ngôi làng cổ được bồi đắp bởi phù sa Tống Giang và bao bọc bởi những ngọn núi. Sách “Địa chí huyện Hà Trung” ghi chép: “... Vào tháng 3 năm 1285, để bảo toàn lực lượng và né tránh sự bao vây, tấn công của giặc Nguyên Mông, Trần Hưng Đạo - vị tướng tài ba đã trực tiếp đưa hai vua Trần theo đường Thần Phù - sông Hoạt đến vùng Thổ Khối nương náu một cách an toàn”. Sau thời gian củng cố lực lượng tại Thổ Khối và vùng Đông Bắc Hà Trung, tháng 5 năm 1285, ông quyết định tiến quân ra Bắc một cách bất ngờ và phối hợp cùng các đạo quân khác làm nên những chiến thắng vang dội như: Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, để cuối cùng quét sạch giặc Nguyên Mông ra khỏi bờ cõi nước ta.

Từ dấu chân của vị tướng năm xưa, không gian thờ tự được hình thành, trở thành một biểu tượng trong đời sống văn hóa - tâm linh của người dân nơi đây. Nghi môn với những cột trụ biểu vững vàng mở ra không gian đền thiêng. Hình ảnh cây đa, giếng nước, mái đền tự bao đời đã trở nên quen thuộc trong ký ức người Việt. Kiến trúc ngôi đền không phô diễn, kiểu cách mà gợi cảm giác giản dị, gần gũi, hòa vào cảnh sắc thiên nhiên và nhịp sống đời thường. Sự hiện diện của ngôi đền cùng những câu chuyện kể, những ghi chép trong sử sách đã phần nào cho thấy vai trò, vị thế của vùng đất Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược nước ta lần thứ 2 (1285) nói riêng, trong tiến trình lịch sử dân tộc nói chung.

Không gian đền thiêng ấy là nơi những giá trị văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ. Hằng năm, vào các ngày 14, 15 tháng Giêng âm lịch, Lễ hội khai ấn đền thờ Trần Hưng Đạo, xã Hoạt Giang diễn ra với nhiều nét đặc sắc, ý nghĩa, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài vùng tham dự. Lễ hội được tổ chức nhằm bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc đối với công đức của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và các bậc tiền nhân; gửi gắm mong cầu, ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, mọi sự hanh thông, phát triển.

Nép trong lòng phố, trên đường Lê Thị Hoa, phường Hạc Thành, Di tích lịch sử văn hóa và cách mạng đền thờ Đức Thánh Trần lại mang một câu chuyện khác. Không chỉ là không gian thờ tự linh thiêng, nơi lưu dấu ấn về cuộc đời và sự nghiệp của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, ngôi đền còn ghi dấu những hoạt động cách mạng trên địa bàn.

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ngôi đền là nơi cất giữ vũ khí, đạn dược, in ấn truyền đơn phục vụ cách mạng. Trong đền hiện vẫn còn lưu giữ 2 khẩu súng từ thời kỳ hoạt động cách mạng ấy. Tấm bằng Có công với nước được treo ở vị trí trang trọng, nhắc nhớ về công lao, đóng góp của gia đình ông Nguyễn Xuân Sắc đã nêu cao tinh thần yêu nước, tích cực giúp đỡ và bảo vệ cách mạng, góp phần xứng đáng vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.

Sau khi thắp sáng mấy ngọn đèn trên các ban thờ, dâng nén hương thơm, ông Nguyễn Xuân Đoàn (66 tuổi, phường Hạc Thành), thủ từ đền thờ Đức Thánh Trần gióng lên mấy hồi chuông ngân vang. Phút chốc, nghi thức tâm linh ấy như đánh thức không gian tĩnh lặng của ngôi đền. Ông Nguyễn Xuân Đoàn cho biết: “Trước đây, đền thờ được dựng bằng chất liệu gỗ, kết cấu 5 gian, nền tương đối thấp. Trải qua thăng trầm lịch sử, ngôi đền từng bị tàn phá. Về sau, xuất phát từ trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, truyền thống cách mạng, đáp ứng nhu cầu tâm linh, tỏ lòng tri ân sâu sắc với các bậc tiền nhân, cùng với sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước, Nhân dân đã chung tay đóng góp kinh phí trùng tu, tôn tạo lại ngôi đền”.

Giữa nhịp sống hiện đại, những ngôi đền thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn trên đất Thanh Hóa vẫn lặng lẽ hiện diện như những mạch nguồn ký ức về lịch sử và văn hóa. Mỗi nén hương, mỗi hồi chuông, mỗi nghi lễ được gìn giữ qua năm tháng không chỉ là sự tưởng niệm đối với một bậc Anh hùng dân tộc mà còn là cách bồi đắp tinh thần yêu nước, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Từ những không gian văn hóa - tâm linh ấy, giá trị lịch sử, mạch nguồn văn hóa tiếp tục được trao truyền, thấm vào đời sống, kết thành động lực tinh thần cho thế hệ hôm nay và mai sau.