Những người trẻ 'giữ hồn bản' bằng con đường khởi nghiệp

Lũng Mười Homestay - Hành trình trở về với cội nguồn văn hóa Dao Tiền

Sinh ra và lớn lên ở xóm Quang Thượng, xã Thành Công, anh Chu Tiến Thanh, người dân tộc Dao, thấu hiểu từng nhịp sống của bản làng, từng phong tục, tập quán đã gắn bó với mình từ thuở ấu thơ. Nhưng cũng như nhiều thanh niên miền núi khác, đã có lúc anh đứng trước câu hỏi: làm thế nào để mảnh đất quê hương không chỉ là nơi “đi để nhớ”, mà còn là nơi “ở để sống tốt”.

Năm 2021, khi du lịch cộng đồng bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn tại Cao Bằng, anh Thanh quyết định học cách làm du lịch. Không xuất phát từ những kế hoạch lớn lao hay nguồn vốn dồi dào, hành trình khởi nghiệp của anh bắt đầu bằng việc quan sát chính nhu cầu của du khách: họ muốn được ở trong những không gian bản địa thật sự, muốn trải nghiệm đời sống chứ không chỉ “đến - chụp ảnh - rời đi”.

Anh Chu Tiến Thanh chia sẻ: Lũng Mười Homestay hướng tới mô hình du lịch cộng đồng, trong đó người dân là chủ thể. Khi nhiều hộ gia đình cùng tham gia, cùng hưởng lợi từ du lịch, bà con sẽ gắn bó hơn với bản làng, hạn chế tình trạng di cư lao động, góp phần xây dựng quê hương ngày càng khởi sắc từ chính nội lực của địa phương.

Từ suy nghĩ ấy, Lũng Mười Homestay dần hình thành. Anh Thanh chủ động vay vốn ngân hàng và vay mượn từ người thân trong gia đình, với số tiền gần 500 triệu đồng, anh bắt đầu xây dựng homestay với căn nhà gỗ 120 m², bốn gian, mái lợp ngói âm dương được anh giữ nguyên kiến trúc bản địa. Những phiến đá xếp quanh nhà làm hàng rào, đá lát lối đi, lò nướng ngoài trời… không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn là ký ức của vùng cao được gìn giữ nguyên vẹn. Bên trong được bày trí theo nét riêng của người dân tộc Dao, những bộ trang phục truyền thống, những đồ dùng độc đáo và từ đó kể câu chuyện về một cộng đồng giàu bản sắc.

Anh Chu Tiến Thanh đưa du khách nước ngoài trải nghiệm thu hoạch sáp ong của người Dao Tiền.

Điểm đặc biệt của Lũng Mười Homestay không nằm ở tiện nghi hiện đại, mà ở cách anh Thanh đưa du khách bước vào đời sống thường nhật của người Dao Tiền. Đến đây, du khách được chính tay anh nấu những bữa cơm quê mộc mạc, được nghe kể chuyện bản làng bên bếp lửa, được cùng bà con cấy lúa, nhổ mạ, thu hoạch sáp ong, in hoa văn bằng sáp ong trên vải, một nghề truyền thống đặc sắc của người Dao.

Không dừng lại ở đó, anh Thanh còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm như tắm suối, bắt cá, làm nông theo cách truyền thống... Những trải nghiệm ấy giúp du khách cảm nhận sâu sắc nhịp sống miền cao, còn người dân thì có thêm sinh kế từ chính tri thức và văn hóa của mình.

“Với tôi, làm du lịch không chỉ để tăng thu nhập mà quan trọng hơn là giữ lại những giá trị văn hóa của người Dao Tiền. Khi du khách ở trong ngôi nhà truyền thống, ăn bữa cơm của người bản địa, cùng tham gia các sinh hoạt thường ngày, họ sẽ hiểu và trân trọng hơn bản sắc của đồng bào miền núi. Đó cũng là cách để thế hệ trẻ trong bản thấy được giá trị của văn hóa dân tộc mình và có ý thức gìn giữ lâu dài”, anh Thanh cho biết thêm.

Từ một homestay nhỏ, anh Thanh từng bước kết nối các homestay trong cụm trên tuyến du lịch Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, đưa khách đến với các làng nghề như làm sáp ong in trên vải ở Hoài Khao, làm giấy dó ở Quảng Uyên… Đồng thời, anh chủ động chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo người dân địa phương cùng làm du lịch, chung tay phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Phong Nam Station - Khởi nghiệp giữa miền biên viễn

Nếu Lũng Mười Homestay mang dáng vẻ mộc mạc của một bản làng vùng cao, thì Phong Nam Station lại được định hình như một “trạm kết nối” hiện đại, chuyên nghiệp giữa du khách và cộng đồng văn hóa địa phương. Dự án do anh Trần Anh Dũng đại diện, tọa lạc tại xã biên giới Đình Phong, một vùng đất sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, giàu tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng.

Hành trình khởi nghiệp của Phong Nam Station bắt đầu từ một trăn trở lớn: Làm sao để mang thương mại du lịch về bản làng nhưng không làm mất đi bản sắc, ngược lại còn góp phần bảo tồn thiên nhiên và văn hóa? Với quy mô vừa và nhỏ, dự án hướng đến tệp khách trung cấp và cận cao cấp, chiếm khoảng 5% dung lượng thị trường du lịch, nhưng được định hướng rất rõ ràng, làm du lịch chậm, có chiều sâu, có trách nhiệm.

Anh Trần Anh Dũng cho biết: Phong Nam Station được xây dựng với định hướng không tách rời văn hóa và cộng đồng địa phương. Chúng tôi mong muốn thông qua mô hình này, du khách không chỉ đến tham quan mà còn hiểu rõ hơn về đời sống, phong tục, tập quán của đồng bào vùng biên giới, từ đó góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và hình ảnh con người Cao Bằng.

Năm 2026, Phong Nam Station đặt mục tiêu tăng tỷ lệ lấp đầy lên 40%, vừa phát triển vừa thăm dò thị trường, từng bước xây dựng uy tín và chất lượng dịch vụ. Dự án được kỳ vọng trở thành điểm nhấn trong chuỗi quần thể du lịch phía Đông Cao Bằng, lấy thác Bản Giốc làm trung tâm, kết nối các vệ tinh như động Ngườm Ngao, Mắt Thần núi, làng rèn Phúc Sen, làng hương Phja Thắp, cánh đồng lúa Phong Nặm, Ngọc Khê, Ngọc Côn…

Anh Trần Anh Dũng đưa khách du lịch trải nghiệm vườn trúc, vầu của đồng bào dân tộc Tày, Nùng Cao Bằng.

Điểm đặc biệt tạo nên chiều sâu cho Phong Nam Station chính là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển du lịch và bảo tồn thiên nhiên. Dự án đã và đang đồng hành cùng Tổ chức Bảo tồn Động thực vật quốc tế Fauna & Flora International (FFI) trong hợp phần “Phát triển doanh nghiệp địa phương vì cộng đồng và bảo tồn linh trưởng bền vững”. Thông qua đó, Phong Nam Station góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân sống quanh Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Vượn Cao Vít, loài linh trưởng quý hiếm, chỉ được phát hiện tại huyện Trùng Khánh (cũ) từ năm 2002. Du lịch không còn là câu chuyện khai thác, mà trở thành động lực để người dân cùng chung tay bảo vệ rừng, giữ gìn sinh cảnh tự nhiên và các giá trị văn hóa bản địa.

Với anh Dũng, đưa thương mại du lịch về bản làng không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là tín hiệu tích cực về đời sống, văn hóa, tư duy làm ăn mới cho những địa phương còn nhiều khó khăn như Phong Nặm, Đình Phong - nơi sinh kế lâu nay chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp thuần túy.

“Những con người đồng điệu” ở khát vọng tuổi trẻ và tình yêu quê hương

Hai dự án, hai mô hình khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung là khởi nghiệp từ những điều bình dị nhất của quê hương. Đó là nhà sàn, bếp lửa, nếp sống, làng nghề, rừng núi và văn hóa cộng đồng. Không chạy theo xu hướng đại trà, những người trẻ Cao Bằng chọn con đường khó nhưng bền vững, lấy bản sắc làm nền tảng, lấy cộng đồng làm trung tâm.

Việc Lũng Mười Homestay và Phong Nam Station lọt vào vòng Chung kết Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2025 không chỉ là sự ghi nhận cho nỗ lực cá nhân, mà còn là minh chứng cho tiềm năng khởi nghiệp từ nông thôn, miền núi, nơi tưởng chừng còn nhiều hạn chế nhưng lại chứa đựng những giá trị độc đáo không thể thay thế.

Thực tiễn từ Lũng Mười Homestay và Phong Nam Station cho thấy, khởi nghiệp gắn với du lịch cộng đồng không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc. Khi người dân trở thành chủ thể tham gia và được hưởng lợi trực tiếp, các mô hình này đã tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế tại chỗ, hạn chế di cư lao động và từng bước nâng cao đời sống.

Trong bối cảnh Cao Bằng đang định hướng phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, việc nhân rộng các mô hình khởi nghiệp dựa trên lợi thế bản địa, gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa là hướng đi cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế, mà còn góp phần xây dựng quê hương theo hướng bền vững, giữ gìn bản sắc và nâng cao vị thế của địa phương trong bản đồ du lịch Việt Nam.

Trí Nam