Những phát hiện khảo cổ mới làm sáng tỏ lịch sử Việt Nam

Tư liệu nghiên cứu khảo cổ học được giới thiệu tại Hội thảo - Ảnh: BTC.

Trong hai ngày 15 và 16/10, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo thông báo những phát hiện mới về khảo cổ học lần thứ 61 - năm 2026, với 396 bài nghiên cứu thuộc năm lĩnh vực: Tiền sử, sơ sử và nhà nước sớm, khảo cổ học lịch sử, Champa - Óc Eo và khảo cổ học dưới nước.

Tại khu vực Chính điện Kính Thiên thuộc Hoàng thành Thăng Long, đợt khai quật năm 2026 trên diện tích 910m2 tiếp tục làm rõ nền điện, hệ thống móng cột, bó nền và sân lát gạch thời Lê, đồng thời bổ sung dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn. Địa tầng dày khoảng 6m chứa dấu tích thuộc nhiều giai đoạn, từ thời Đại La, Đinh - Tiền Lê, Lý, Trần, Lê đến Nguyễn và cận hiện đại, cung cấp thêm căn cứ nghiên cứu quá trình hình thành, biến đổi của khu trung tâm quyền lực qua các thời kỳ.

Hội thảo năm nay có 396 bài viết, tập trung vào 5 lĩnh vực.

Tại Quảng Ninh, cuộc khai quật mộ cổ Chạp Khê thu được 2.673 hiện vật, bổ sung tư liệu về kiến trúc mộ táng và kỹ thuật xây dựng cổ. Ở Đà Nẵng, khai quật tại trạm Nam Chơn thu được 904 hiện vật cùng dấu tích kè đá, hào, đường đi và kiến trúc trung tâm, góp phần nghiên cứu cấu trúc phòng thủ.

Các nghiên cứu về văn hóa Champa - Óc Eo tại Óc Eo - Ba Thê, Gò Tư Trâm và thành Châu Sa tiếp tục cung cấp tư liệu về cấu trúc di tích, kiến trúc, kỹ thuật chế tác và giao lưu văn hóa trong khu vực.

Khảo cổ học dưới nước ghi nhận các hướng nghiên cứu tại Châu Thuận Biển, khu vực đền Kiếp Bạc, thuyền cổ Hà Mãn và vùng biển Cù Lao Chàm. Những dấu tích này mở thêm hướng tìm hiểu về phương tiện vận tải, kỹ thuật hàng hải và mạng lưới giao thương trong quá khứ.

Tại hội thảo, các nhà khoa học nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu, bảo đảm bối cảnh phát hiện và kết hợp các phương pháp liên ngành. Công nghệ LiDAR, hệ thống thông tin địa lý (GIS), mô hình 3D và các phương pháp phân tích vật liệu hỗ trợ nhận diện, phục dựng di tích, nhưng không thay thế việc kiểm chứng bằng chứng cứ khoa học.

Theo GS.TS Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, giá trị của phát hiện khảo cổ không chỉ nằm ở di tích, di vật được tìm thấy mà còn ở khả năng nghiên cứu, giải thích, bảo tồn và chuyển hóa thành tri thức xã hội. Vì vậy, bên cạnh mở rộng điều tra, khai quật, ngành cần chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường công bố kết quả và gắn nghiên cứu với bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Với 61 lần tổ chức, hội thảo tiếp tục là diễn đàn học thuật quan trọng để giới nghiên cứu trao đổi kết quả, kiểm chứng giả thuyết và bổ sung tư liệu về lịch sử, văn hóa Việt Nam trong mối liên hệ với khu vực và thế giới.