Những xu hướng lớn định hình thị trường năng lượng năm 2026

Hình minh họa

Năm qua là một giai đoạn đầy biến động đối với ngành dầu khí toàn cầu. Hàng loạt sự kiện lớn đã ảnh hưởng mạnh đến thị trường, bao gồm xung đột Israel - Iran kéo dài 12 ngày vào tháng 6, các cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump, việc Nga gia tăng tấn công hạ tầng năng lượng trong chiến sự với Ukraine, những quyết định sản lượng khó lường của OPEC, cùng nguy cơ Mỹ áp đặt phong tỏa đối với Venezuela.

Trong bối cảnh đó, giới phân tích cho rằng năm 2026 và giai đoạn sau sẽ chịu chi phối bởi một số xu hướng lớn, trong đó nổi bật là nguy cơ dư cung kéo dài.

Năm của dư cung?

Nhà đầu tư sẽ theo dõi sát diễn biến tồn kho dầu toàn cầu trong năm tới, sau khi giá dầu thô giảm gần 20% trong năm 2025, xuống quanh mức 60 USD/thùng do lo ngại dư cung.

Nguồn cung dầu toàn cầu đã tăng mạnh trong năm qua. Mỹ - nhà khai thác dầu lớn nhất thế giới – tiếp tục mở rộng khai thác, Canada và Brazil cũng gia tăng sản lượng. Đồng thời, OPEC và các đối tác, bao gồm Nga (OPEC+), đã đảo ngược chính sách cắt giảm sản lượng kéo dài nhiều năm.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nguồn cung năm 2026 sẽ vượt cầu khoảng 3,85 triệu thùng/ngày, tương đương gần 4% nhu cầu toàn cầu. Ngược lại, OPEC cho rằng thị trường sẽ cơ bản cân bằng, tạo nên một trong những bất đồng dự báo lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Sự bất định về cán cân cung - cầu còn bị khuếch đại bởi việc Trung Quốc tăng cường tích trữ dầu thô từ tháng 4. Quy mô cụ thể không được công bố, nhưng ước tính của Reuters cho thấy lượng tích trữ có thể lên tới 500.000 thùng/ngày.

Dù tồn tại nhiều quan điểm trái chiều, kịch bản dư cung theo dự báo của IEA hiện được đánh giá có khả năng cao hơn. Dữ liệu từ Kpler cho thấy lượng dầu được lưu trữ hoặc vận chuyển trên các tàu chở dầu đã tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2020, thời điểm nhu cầu lao dốc vì dịch COVID-19. Tồn kho trên biển cao là dấu hiệu cho thấy kho chứa trên đất liền sắp đầy, qua đó tạo thêm áp lực giảm giá đối với thị trường dầu mỏ trong năm 2026.

Làn sóng LNG đang đến

Nhu cầu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tăng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt khi châu Âu đẩy nhanh việc thay thế khí đốt đường ống từ Nga sau xung đột ở Ukraine năm 2022.

Sự bùng nổ LNG mang lại lợi nhuận lớn cho các nhà khai thác và thương nhân, song triển vọng này có thể suy giảm khi công suất xuất khẩu toàn cầu gia tăng nhanh chóng, làm gia tăng nguy cơ dư cung.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong giai đoạn 2025-2030, công suất xuất khẩu LNG toàn cầu dự kiến tăng thêm khoảng 300 tỷ mét khối mỗi năm, tương đương mức tăng 50%. Trong đó, khoảng 45% công suất mới đến từ Mỹ, hiện là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới.

Trong cùng giai đoạn, nguồn cung LNG được dự báo tăng nhanh hơn nhu cầu, khiến biên lợi nhuận của các nhà khai thác bị thu hẹp, đồng thời giúp người tiêu dùng tại châu Âu và châu Á giảm bớt áp lực chi phí. Giá khí tự nhiên nội địa tại Mỹ tăng cao cũng trở thành thách thức đối với các nhà xuất khẩu LNG của nước này.

Dù vậy, LNG vẫn có triển vọng tích cực về dài hạn. Khi giá LNG giảm từ năm 2026 trở đi, loại nhiên liệu này sẽ trở nên cạnh tranh hơn so với dầu và than, từ đó có thể thúc đẩy nhu cầu trong trung và dài hạn.

Biên lợi nhuận dầu diesel tiếp tục vượt trội

Trái ngược với thị trường dầu thô dư cung, biên lợi nhuận dầu diesel tiếp tục tăng trong năm 2025 và tăng mạnh trong nửa cuối năm, do nguồn cung sản phẩm tinh chế bị hạn chế.

Theo dữ liệu của LSEG, biên lợi nhuận lọc dầu diesel chuẩn tại châu Âu tăng khoảng 30% trong năm 2025, trong khi giá dầu Brent giảm khoảng 20% trong cùng kỳ.

Nguyên nhân chủ yếu là các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào nhà máy lọc dầu và cảng dầu của Nga, làm giảm xuất khẩu dầu diesel cuối năm 2025, cùng với lệnh cấm của Liên minh châu Âu đối với các nhiên liệu được khai thác từ dầu thô Nga.

Xu hướng này được dự báo kéo dài sang năm 2026, do rất ít công suất lọc dầu mới được đưa vào vận hành. Một thỏa thuận hòa bình tại Ukraine có thể thay đổi cục diện, nhưng ảnh hưởng nhiều khả năng chỉ ở mức hạn chế.

Các "ông lớn" dầu khí hướng tới tương lai dài hạn

Các tập đoàn dầu khí lớn đang chuẩn bị cho một năm 2026 đầy thách thức. Chevron, Exxon Mobil và TotalEnergies đã cắt giảm khoảng 10% kế hoạch chi tiêu và triển khai các biện pháp tiết giảm chi phí.

Tuy nhiên, về dài hạn, các tập đoàn này vẫn lạc quan. Họ tiếp tục tăng đầu tư vào thăm dò và phát triển các dự án mới, dự kiến đi vào khai thác vào cuối thập kỷ này hoặc đầu những năm 2030. Các nhà khai thác dầu lớn tại Trung Đông, gồm Ả Rập Xê-út và UAE, cũng đang chuẩn bị cho chu kỳ đầu tư thượng nguồn mới.

Triển vọng dài hạn tích cực có thể thúc đẩy các tập đoàn dầu khí phương Tây - đa số có bảng cân đối tài chính vững mạnh và nợ thấp, ngoại trừ BP - tận dụng giai đoạn suy giảm trong năm 2026 để thâu tóm các đối thủ gặp khó khăn.

Năng lượng tái tạo chững lại nhưng chưa bị loại bỏ

IEA đã hạ dự báo tăng trưởng công suất năng lượng tái tạo toàn cầu đến năm 2030 khoảng 1/5, tương đương 248 GW, do triển vọng yếu hơn tại Mỹ và Trung Quốc. Theo dự báo mới, tổng công suất tái tạo toàn cầu vẫn tăng khoảng 4.600 GW vào năm 2030, trong đó điện mặt trời chiếm gần 80%.

Dù đà tăng chững lại, nhu cầu điện toàn cầu vẫn được dự báo tăng khoảng 4% mỗi năm đến năm 2027, nhờ các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nhiều điện năng và xu hướng điện khí hóa. Sự giằng co này, cùng kỳ vọng chi phí điện mặt trời, điện gió và lưu trữ pin tiếp tục giảm, sẽ chi phối thị trường điện toàn cầu trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Nh.Thạch

AFP