Nigeria đối mặt với khủng hoảng rác thải nhựa

Khủng hoảng rác thải nhựa nghiêm trọng tại Nigeria. Ảnh: ST

Ô nhiễm rác thải nghiêm trọng

Cuộc kiểm toán do Phong trào toàn cầu hướng tới một tương lai không ô nhiễm nhựa (BFFP) và Liên minh toàn cầu về các giải pháp thay thế lò đốt (GAIA) thực hiện tại 8 thành phố của Nigeria gồm Osogbo, Jos, Ughelli, Warri, Port Harcourt, Lagos, Uyo và Benin, qua đó phác họa bức tranh toàn cảnh về mức độ ô nhiễm rác thải nhựa.

Các nhóm tham gia đã kiểm tra gần 300 nghìn mảnh rác thải nhựa được thu gom. Kết quả cho thấy các loại rác phổ biến nhất là gói hàng nhỏ, chai nhựa, túi nilon và các loại bao bì. Đáng chú ý, bao bì dạng gói nhỏ - thường được sử dụng để đựng đồ uống - chiếm tỷ lệ lớn nhất, tiếp đến là chai, lọ nhựa, túi nhựa và giấy gói.

Theo ước tính, Nigeria sản xuất khoảng 2,5 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, nhưng chỉ một phần nhỏ được tái chế. Riêng tại Lagos - thành phố lớn nhất nước này - rác thải nhựa là nguyên nhân chính gây tắc nghẽn hệ thống cống rãnh, góp phần dẫn đến tình trạng lũ lụt, khiến bang này thiệt hại hàng tỷ USD mỗi năm. Bên cạnh đó, sự phổ biến của các sản phẩm nhựa dùng một lần, đặc biệt là các gói nhỏ giá rẻ, đang tạo áp lực lớn lên môi trường. Các sản phẩm này hầu như không thể tái chế và có thể tồn tại hàng trăm năm. Ước tính, mỗi ngày tại Nigeria có khoảng 60 triệu túi đựng nước bị vứt bỏ, tương đương hơn 20 tỷ gói mỗi năm.

Một trong những điểm đáng chú ý của cuộc kiểm toán là việc xác định rõ các tác nhân gây ô nhiễm. Theo đó, Coca-Cola và PepsiCo là hai công ty đa quốc gia hàng đầu được chỉ ra có liên quan đến tình trạng ô nhiễm nhựa tại các thành phố được kiểm toán. Ngoài ra, các nhãn hiệu như Nestlé, Rite Foods, CWAY Group và một số nhà sản xuất nước uống đóng chai trong nước cũng đóng góp đáng kể vào lượng rác thải nhựa.

Bà Weyinmi Okotie - Giám đốc Chương trình Không khí sạch châu Phi của GAIA/BFFP - nhận định: “Những phát hiện này cho thấy tình trạng ô nhiễm nhựa ở Nigeria là hệ quả của việc các doanh nghiệp ưu tiên lợi nhuận hơn trách nhiệm bảo vệ môi trường”.

Mặc dù Nigeria đã ban hành nhiều chính sách như Chính sách quốc gia về quản lý chất thải nhựa, các quy định nhằm loại bỏ sản phẩm nhựa dùng một lần và lệnh cấm sử dụng trong cơ quan nhà nước, song việc thực thi vẫn chưa đồng bộ, còn chậm. Ở cấp tiểu bang, mới chỉ có Lagos, Oyo, Abia và Anambra công bố và bước đầu triển khai lệnh cấm đối với một số loại nhựa dùng một lần.

Giảm rác thải để phát triển bền vững

Trước thực trạng trên, Báo cáo kiểm toán đã đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm giảm thiểu ô nhiễm và hướng tới phát triển bền vững, trong đó trọng tâm là yêu cầu Chính phủ Liên bang và các tiểu bang chuyển từ các cam kết tự nguyện sang các quy định mang tính ràng buộc trong việc kiểm soát và loại bỏ rác thải nhựa.

Theo đó, Nigeria cần xây dựng các quy định nghiêm ngặt hơn về quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa; đồng thời hỗ trợ các mục tiêu giảm sản xuất nhựa trên phạm vi quốc gia và toàn cầu; xây dựng các quy định mang tính ràng buộc gắn với ứng phó biến đổi khí hậu theo Hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa của Liên hợp quốc.

Đặc biệt, cùng với xu hướng chung của nhiều quốc gia, Nigeria cần thực thi các tiêu chuẩn về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất nhằm hướng tới phát triển bền vững. Các quy định này cần mang tính bắt buộc, áp dụng trên phạm vi toàn quốc và từng bước được siết chặt để hỗ trợ hiệu quả công tác xử lý rác thải, bảo vệ môi trường. Theo đó, các nhà sản xuất và nhập khẩu phải chịu trách nhiệm tài chính đầy đủ đối với toàn bộ chi phí liên quan đến quản lý rác thải nhựa.

Báo cáo cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường quản lý quy trình xử lý rác thải, trong đó ưu tiên các giải pháp giảm thiểu và tái sử dụng. Đây được xem là hướng đi phù hợp nhằm giảm áp lực lên hệ thống xử lý và hạn chế phát sinh rác thải mới.

Đối với khu vực doanh nghiệp, các tập đoàn và công ty trong nước được yêu cầu chấm dứt các hành vi “tẩy xanh” - thổi phồng hoặc bóp méo các cam kết bảo vệ môi trường nhằm tạo hình ảnh tích cực. Đồng thời, cần giảm sản xuất nhựa thông qua đầu tư vào hệ thống tái sử dụng và các giải pháp thay thế an toàn hơn.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp, Báo cáo kiểm toán cũng kêu gọi các tổ chức xã hội dân sự và giới nghiên cứu tiếp tục lên tiếng về các hành vi gây ô nhiễm, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ môi trường và phát triển các giải pháp bền vững.

Bà Weyinmi khẳng định: “Cuộc khủng hoảng nhựa ở Nigeria bắt nguồn từ văn hóa sử dụng và vứt bỏ bao bì nhựa dùng một lần do ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch thúc đẩy. Lợi nhuận của doanh nghiệp không thể đặt lên trên sức khỏe cộng đồng và an toàn môi trường. Các hành vi gây ô nhiễm phải bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật”./.

(Theo no-burn.org, breakfreefromplastic.org)