Ninh Bình sau 1 năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp: Xây dựng nền quản trị địa phương hiện đại, phục vụ nhân dân tốt hơn

Cầu Tam Tòa bắc qua sông Đáy, góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ảnh: Ngọc Linh

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Ninh Bình không chỉ đạt được mục tiêu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà quan trọng hơn đã từng bước hình thành một không gian phát triển mới. Những kết quả bước đầu cùng các bài học kinh nghiệm, những khó khăn, vướng mắc được nhận diện rõ từ thực tiễn là cơ sở quan trọng để tỉnh tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị hiện đại, khơi thông các nguồn lực phát triển, tạo nền tảng hiện thực hóa khát vọng xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Những bài học được đúc kết từ thực tiễn

Ninh Bình được đánh giá là một trong những địa phương triển khai sớm, đồng bộ và quyết liệt chủ trương của Trung ương về sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy. Nhìn lại chặng đường đã qua, sau một năm triển khai, bộ máy mới đã vận hành cơ bản thông suốt, ổn định; không làm gián đoạn hoạt động của hệ thống chính trị; không ảnh hưởng đến việc phục vụ người dân và doanh nghiệp; giữ vững đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng bộ và sự đồng thuận trong xã hội.

Trong quá trình thực hiện, bài học đầu tiên và cũng là bài học có ý nghĩa quyết định mà Ninh Bình rút ra chính là phải bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất và toàn diện của cấp ủy các cấp; phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện, kịp thời cụ thể hóa các nghị quyết, kết luận, chỉ đạo của Trung ương phù hợp với thực tiễn, đặc thù và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương, cơ quan, đơn vị. Thực tiễn cho thấy, ở những nơi người đứng đầu quyết liệt, sâu sát cơ sở, chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh thì quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức diễn ra thuận lợi hơn, bộ máy vận hành ổn định hơn và tạo được sự đồng thuận cao hơn trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Cùng với đó, công tác chính trị, tư tưởng được xác định là yếu tố đặc biệt quan trọng. Sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại bộ máy của hệ thống chính trị không đơn thuần là thay đổi về địa giới hay cơ cấu tổ chức, mà tác động trực tiếp đến tâm tư, tình cảm, vị trí việc làm của đội ngũ cán bộ, công chức cũng như đời sống của người dân. Chỉ khi làm tốt công tác tuyên truyền, giải thích, tạo được sự thống nhất trong nhận thức và hành động thì các chủ trương lớn mới có thể đi vào cuộc sống một cách bền vững.

Một bài học quan trọng khác là phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Cùng với việc trao quyền cho cơ sở cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực; xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ năng lực thực thi nhiệm vụ; lấy kết quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá chất lượng hoạt động của bộ máy.

Quá trình vận hành mô hình mới cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong điều kiện giảm tầng nấc trung gian, khối lượng công việc tăng lên, phạm vi quản lý rộng hơn thì hạ tầng số, dữ liệu số và các nền tảng quản trị điện tử trở thành điều kiện tiên quyết để bảo đảm hoạt động thông suốt. Bên cạnh đó, phải thường xuyên kiểm tra, giám sát, đôn đốc và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong tổ chức thực hiện.

Những bài học kinh nghiệm được đúc kết từ chặng đường đầu tiên không chỉ có giá trị thực tiễn đối với quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mà còn là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng quản trị và phát triển trong giai đoạn tới.

Thẳng thắn nhìn nhận những “điểm nghẽn”

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình vận hành tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh cũng bộc lộ một số khó khăn, hạn chế cần được nhận diện đầy đủ. Trước hết là sự chênh lệch rất lớn về quy mô và điều kiện phát triển giữa các xã, phường sau sắp xếp.

Ví dụ điển hình như phường Nam Định có dân số khoảng 188 nghìn người, trong khi phường Yên Sơn chỉ khoảng 21 nghìn người, chênh lệch gần 9 lần; hay xã Xuân Trường có khoảng 71,5 nghìn người, trong khi xã Gia Phong chỉ khoảng 13 nghìn người, chênh lệch gần 5,5 lần. Đáng chú ý, nhiều đơn vị hành chính hiện nay có quy mô quản trị tương đương một huyện trước đây như: phường Nam Định có 188 nghìn người, Đảng bộ phường có hơn 14 nghìn đảng viên; phường Hoa Lư có khoảng 150 nghìn dân, với hơn 15.500 đảng viên.

Tuy nhiên, cơ cấu tổ chức bộ máy, biên chế và định mức phân bổ nguồn lực cơ bản vẫn được áp dụng tương đối đồng đều. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và có cơ chế phân loại xã, phường theo quy mô dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa và khối lượng công việc để có chính sách phù hợp hơn trong thời gian tới.

Mặt khác, khối lượng công việc ở cấp xã tăng mạnh. Sau khi kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện được chuyển trực tiếp về cấp xã, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài nguyên môi trường, giải phóng mặt bằng, tiếp công dân và giải quyết thủ tục hành chính. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ cơ sở còn thiếu và chưa đồng đều. Nhiều địa phương vẫn thiếu cán bộ chuyên môn sâu về lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin. Một số cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, tạo áp lực lớn trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, còn có những bất cập về thể chế và phân định thẩm quyền. Một số quy định pháp luật chuyên ngành chưa được sửa đổi đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; vẫn còn tình trạng giao thoa hoặc chưa thật sự rõ trách nhiệm giữa các cấp trong một số lĩnh vực.

Đặc biệt, yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo từ cấp tỉnh đối với cơ sở ngày càng lớn. Với 129 đảng bộ xã, phường trực thuộc Tỉnh ủy, khối lượng công việc lãnh đạo, kiểm tra, giám sát, hướng dẫn là rất lớn. Mặc dù Tỉnh ủy đã thành lập các đoàn công tác thường xuyên làm việc với cơ sở nhưng việc bao quát toàn bộ địa bàn trong điều kiện mới vẫn đặt ra những yêu cầu rất cao về đổi mới phương thức lãnh đạo và ứng dụng công nghệ trong điều hành. Cùng với đó là những hạn chế về hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị… Nhận diện đúng những "điểm nghẽn" là cơ sở quan trọng để Ninh Bình xây dựng các phương hướng, giải pháp nhằm tối ưu hóa hoạt động cho giai đoạn tiếp theo.

Tạo đột phá mới từ chất lượng quản trị

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định rõ mục tiêu: “Phát huy tiềm năng, lợi thế, nguồn lực, động lực, tăng tốc bứt phá theo mô hình tăng trưởng mới; phấn đấu đến năm 2030, Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, có công nghiệp hiện đại, dịch vụ du lịch chất lượng cao, đô thị xanh gắn với di sản, nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ tăng trưởng, thu nhập bình quân đầu người”. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là yêu cầu tinh gọn về tổ chức bộ máy mà còn là sự chuyển đổi sâu sắc về tư duy quản trị để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, đồng chí Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời kịp thời rà soát, điều chỉnh những nội dung còn bất cập, chồng chéo phát sinh trong thực tiễn. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực, bảo đảm mỗi cấp, mỗi ngành thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được tỉnh xác định là tiếp tục kiện toàn đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình quản trị mới. Cùng với việc hoàn thành sắp xếp thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Trung ương, tỉnh tiếp tục rà soát, bố trí, luân chuyển, điều động và tăng cường cán bộ có năng lực, trình độ chuyên môn phù hợp cho những địa bàn còn khó khăn.

Đồng thời xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong điều kiện mới. Riêng với cấp xã, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chuyên sâu ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Cùng với nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số; lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Từ thực tiễn vận hành, tỉnh sẽ chủ động rà soát, tổng hợp những khó khăn, bất cập để kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời đề xuất Trung ương nghiên cứu cơ chế phân loại xã, phường theo quy mô dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa và khối lượng công việc để có phương án bố trí biên chế, nguồn lực phù hợp hơn với đặc điểm của từng địa phương.

Có thể khẳng định rằng, kết quả sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sự tinh gọn tổ chức bộ máy, quan trọng hơn, tỉnh đã tạo dựng được một không gian phát triển mới, một phương thức quản trị mới và những động lực phát triển mới sau hợp nhất. Những kết quả đó là tiền đề quan trọng để Ninh Bình tiếp tục tháo gỡ các "điểm nghẽn", khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội bền vững, phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số và góp phần cùng cả nước thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.