Nỗ lực giữ xanh rừng di sản

Một chuyến tuần tra rừng của cán bộ, nhân viên Trạm U Bò.

Vượt qua những khó khăn, thách thức đó, lực lượng chức năng của Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã bám từng tiểu khu rừng, tuần tra, kiểm soát, nỗ lực giữ màu xanh rừng di sản.

Thay mô hình, tổ chức

Một năm trước, nhiệm vụ bảo vệ, giữ gìn 123.300ha rừng đặc dụng của Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng và 3.153ha rừng phòng hộ trong khu vực được giao cho Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia.

Thực hiện Nghị định số 159/2024/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2019/NĐ-CP của Chính phủ về kiểm lâm và lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng, đầu năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình ban hành quyết định thành lập Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới trên cơ sở tổ chức lại Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng thuộc Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Trung tâm hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp công lập, thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo quy định của pháp luật. Khi thành lập, Trung tâm có 129 biên chế sự nghiệp cùng với 57 nhân viên hợp đồng bảo vệ rừng hưởng lương từ chương trình phát triển lâm nghiệp.

Theo chia sẻ của nhiều cán bộ, viên chức Trung tâm bảo vệ rừng và di sản thế giới, những thay đổi về mô hình hoạt động, chuyển từ kiểm lâm viên thành nhân viên bảo vệ rừng đã ít nhiều ảnh hưởng trực tiếp đến quyền hạn, chế độ của cán bộ đang công tác.

Hiện, lực lượng bảo vệ rừng của Vườn không có đầy đủ chức năng, quyền hạn trong thực hiện nhiệm vụ như Kiểm lâm Vườn quốc gia trước đây.

Cụ thể, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách không được trang bị công cụ hỗ trợ, không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và khởi tố vụ án hình sự đối với các vụ vi phạm..., đồng thời, mức thu nhập cho cán bộ trực tiếp thực hiện công tác quản lý bảo vệ Vườn quốc gia cũng giảm; các chế độ như: phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp độc hại nguy hiểm… không còn.

Riêng số hợp đồng bảo vệ rừng làm việc ở các trạm, chốt hưởng lương từ chương trình phát triển lâm nghiệp thường xuyên bị chậm lương. Đến ngày 13/4, lương tháng 1/2026 của số nhân viên này vẫn chưa có, ảnh hưởng rất lớn đến tâm tư, đời sống gia đình họ.

Vượt lên những khó khăn khách quan do chuyển đổi cơ chế, mô hình tổ chức cũng như áp lực bảo vệ tài nguyên rừng di sản trong giai đoạn mới, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vẫn bám rừng, bám địa bàn để giữ xanh rừng nguyên sinh trên đỉnh Trường Sơn.

Trạm Bảo vệ rừng U Bò hiện được giao quản lý gần 4.600ha rừng đặc dụng cùng hàng trăm héc-ta rừng phòng hộ, trải dài qua nhiều tiểu khu, với địa hình phức tạp, nhiều hướng tiếp cận.

Đáng chú ý, tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây đi qua khu vực từ Km44 đến Km60 đã vô tình trở thành “cửa ngõ” để một số đối tượng lợi dụng xâm nhập rừng. Do đó, Trạm Bảo vệ rừng U Bò triển khai đồng bộ nhiều biện pháp, trong đó trọng tâm là tăng cường tuần tra, bảo vệ rừng tận gốc.

Trạm trưởng Đặng Quang Tuân cho biết, các tuyến tuần tra được xây dựng dựa trên các hướng có nguy cơ xâm nhập cao như Km35-Vùng Chình, Km58-Xa Biên hay khu vực rừng phòng hộ tiểu khu 255.

Không chỉ tuần tra độc lập, Trạm U Bò còn chủ động phối hợp các Trạm bảo vệ rừng Km37, Km40, Trộ Mợng, Tổ chốt Trạ Ang và các tổ, chốt Bộ đội Biên phòng nhằm tạo thành mạng lưới kiểm soát liên hoàn. Trạm bảo vệ rừng Chà Nòi đứng chân trên đèo Đá Đẽo để thực hiện nhiệm vụ tuần tra, bảo vệ hơn 18.700ha rừng đặc dụng của Vườn quốc gia và rừng cộng đồng của xã Kim Phú.

Hằng ngày cho dù ngày nắng hay mưa, các nhân viên bảo vệ rừng thay phiên nhau đi tuần tra bảo vệ rừng ở những khu vực trọng yếu, như Cợp Khỉ, mốc 37, 40, 41. Ngoài ra còn có 3 chốt bảo vệ ở sâu trong rừng nhằm thực hiện bảo vệ rừng tại gốc.

Nâng cao ý thức bảo vệ rừng di sản

Theo Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Phạm Văn Tân, hiện đơn vị quản lý, bảo vệ 123.300ha rừng đặc dụng, 3.153ha rừng phòng hộ.

Hiện trạng tài nguyên rừng trong khu vực phần lớn là rừng giàu và rừng trung bình (chiếm 64% tổng diện tích rừng); đồng thời Phong Nha-Kẻ Bàng là Vườn quốc gia có tính đa dạng sinh học cao, lưu giữ nhiều loài động, thực vật đặc hữu quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới.

Trong quý I/2026, toàn đơn vị đã thực hiện 524 đợt tuần tra với tổng quãng đường hơn 5.200km; phát hiện và tháo gỡ 202 dây bẫy động vật rừng; đẩy đuổi, ngăn chặn nhiều đối tượng xâm nhập rừng trái phép. Cử cán bộ tham gia giám sát hoạt động của các đơn vị liên kết khai thác du lịch trên địa bàn tại các tour, tuyến đã đăng ký.

Trung tâm tăng cường khai thác ứng dụng phát hiện cảnh báo mất rừng, ứng dụng ảnh viễn thám, ảnh vệ tinh Planet cập nhật hằng ngày để theo dõi, kiểm tra, kiểm soát phát hiện sớm các biến động rừng, bảo đảm tính hiệu quả, chính xác và liên tục trong lâm phận Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Bên cạnh đó, Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới phối hợp chính quyền các địa phương tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng và đa dạng sinh học của di sản.

Một góc Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. (Ảnh: TTXVN)

Trong quý I/2026, lực lượng bảo vệ rừng tổ chức hơn 100 đợt tuyên truyền về bảo vệ các loài động vật nguy cấp, quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng; ký cam kết với hộ gia đình có diện tích nương rẫy giáp ranh không được lấn chiếm đất, rừng Vườn quốc gia…

Những con số nêu trên không chỉ phản ánh khối lượng công việc lớn mà còn cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của cán bộ, nhân viên Trung tâm Bảo vệ rừng và di sản thế giới trong việc bảo vệ hệ sinh thái rừng.

Ngoài nguy cơ xâm nhập, khai thác rừng đến từ yếu tố con người thì nguy cơ cháy rừng lại tăng cao khi có nắng nóng. Nắng nóng kéo dài trong thời gian này đã khiến thảm thực vật khô kiệt, chỉ cần một nguồn lửa nhỏ cũng có thể gây ra cháy trên diện rộng.

Nhận thức rõ điều này, lực lượng bảo vệ rừng Phong Nha-Kẻ Bàng đã chủ động triển khai nhiều biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng. Phương án phòng cháy, chữa cháy rừng luôn được rà soát, cập nhật phù hợp với từng địa bàn, khu vực trọng điểm để ứng trực và xử lý nhanh khi xảy ra sự cố.

Cùng với đó, công tác chuẩn bị lực lượng, phương tiện, trang thiết bị được tăng cường; các kế hoạch diễn tập chữa cháy rừng được thực hiện nhằm nâng cao khả năng ứng phó khi có tình huống xảy ra.

Việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân vùng đệm cũng được xác định là giải pháp then chốt, góp phần phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Giữa mùa nắng nóng khắc nghiệt, mỗi cánh rừng như là một “lá chắn xanh” giúp điều hòa khí hậu, giữ gìn nguồn nước và đa dạng sinh học. Với Phong Nha-Kẻ Bàng, đó còn là trách nhiệm bảo tồn một di sản thiên nhiên thế giới liên biên giới đầu tiên ở Đông Nam Á.

Vì thế, bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà cần sự chung tay của toàn xã hội.