Nỗi ám ảnh làn da không tì vết của Gen Alpha

Những cửa hàng mỹ phẩm như Sephora đang đón lượng khách hàng chưa đến tuổi thiếu niên. Không khó để bắt gặp các bé từ 8-10 tuổi quay video “Sephora haul”, thử hàng loạt sản phẩm chăm sóc da như serum collagen hay retinol, những thành phần vốn chỉ phù hợp với người trưởng thành.

Không dừng lại ở việc mua sắm, mỹ phẩm còn trở thành quà tặng phổ biến trong các buổi sinh nhật của nhóm này, với mặt nạ dưỡng da hay băng đô skincare thay cho đồ chơi quen thuộc. Sự thay đổi này khiến nhiều chuyên gia lo ngại về tác động lâu dài của việc tiếp xúc sớm với sản phẩm làm đẹp, cũng như áp lực ngoại hình mà trẻ có thể phải đối mặt từ rất sớm, theo Guardian.

Nỗi lo không mới

Trước thực tế này, thuật ngữ “cosmeticorexia” xuất hiện, chỉ sự ám ảnh với làn da “hoàn hảo” và ngày càng được nhắc đến trong giới chuyên môn.

Tại Italy, khái niệm này được đưa vào các cảnh báo khi cơ quan chức năng siết hoạt động tiếp thị mỹ phẩm nhắm vào người trẻ. Một nghiên cứu công bố tháng 3 cũng cho rằng cosmeticorexia “có thể mang ý nghĩa lâm sàng”, cần được theo dõi và nghiên cứu thêm.

Phó giáo sư Giovanni Damiani (Đại học Milan) cho biết ông nhận thấy sự gia tăng các ca viêm da tiếp xúc, kích ứng hoặc dị ứng ở nhóm bệnh nhân từ 8-14 tuổi, thuộc Gen Alpha (sinh năm 2010-2024). Điểm chung là các em đều sử dụng các sản phẩm chứa hoạt chất mạnh như acid tẩy tế bào chết hay retinoid mà không có chỉ định y khoa.

“Một số em từ chối ra ngoài nếu chưa trang điểm, dành quá nhiều thời gian xem nội dung làm đẹp và gần như từ bỏ các sở thích khác”, ông nói.

Từ những quan sát ban đầu, Giovanni Damiani và nhà tâm lý học Alberto Stefana tiếp tục nghiên cứu, đặt câu hỏi liệu cosmeticorexia có làm tăng nguy cơ rối loạn biến dạng cơ thể (BDD) hoặc các vấn đề da liễu.

Theo Grace Collinson, ngày càng nhiều người trẻ ám ảnh với làn da và “khuyết điểm”, thường đi kèm việc dùng mạng xã hội nhiều, hay soi gương, dễ lo âu và tự ti.

Tuy nhiên, cosmeticorexia chưa phải là chẩn đoán chính thức, và việc đặt tên có thể khiến những hành vi chưa đến mức bệnh bị hiểu thành bệnh, hoặc làm nhẹ đi các rối loạn đã được công nhận như BDD.

Áp lực từ mạng xã hội

Các nhà nghiên cứu Italy so sánh cosmeticorexia với orthorexia, nỗi ám ảnh ăn uống lành mạnh, cũng chưa được công nhận chính thức. Họ nhận thấy những điểm tương đồng với rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) và rối loạn biến dạng cơ thể.

Tiến sĩ Jasmine Fardouly (Đại học Sydney) cho rằng việc xuất hiện các thuật ngữ mới có thể gây nhầm lẫn, đặc biệt khi triệu chứng trùng lặp với các rối loạn đã biết. Bà dẫn nghiên cứu cho thấy trẻ em từ 6 tuổi đã bắt đầu lo lắng về ngoại hình, trong khi hơn 50% người trẻ không hài lòng với vẻ ngoài của mình.

“Ở một mức độ nào đó, việc không hài lòng với ngoại hình là điều phổ biến. Nhưng khi nó trở nên quá mức và ảnh hưởng đến cuộc sống, đó là lúc cần tìm đến sự hỗ trợ”, bà nói.

Theo tiến sĩ Deshan Sebaratnam (Đại học New South Wales), cosmeticorexia có thể chỉ là “phiên bản mới của một vấn đề cũ”. Ông nhận định rất khó phân biệt đâu là việc quan tâm ngoại hình bình thường và đâu là dấu hiệu của vấn đề tâm lý.

Ông cũng lưu ý hình ảnh trên mạng thường đã qua makeup, filter, chỉnh sửa, nhưng lại dễ khiến người xem tin là thật.

Các chuyên gia nhận định các influencer, quảng cáo và chu trình chăm sóc da phức tạp đang khiến “khuyết điểm” bị phóng đại để bán sản phẩm. Theo Grace Collinson, điều này khiến người trẻ sợ già đi sớm và tin rằng phải “hoàn hảo” hoặc mua thêm mỹ phẩm mới được chấp nhận.

Sự phổ biến của mạng xã hội và influencer kéo trẻ em vào xu hướng chăm sóc da sớm hơn bao giờ hết. Ảnh minh họa: Karsten Moran/New York Times.

Trường hợp của Erin (15 tuổi, Australia) phản ánh phần nào thực tế này. Cô thường xuyên xem video chăm sóc da trên YouTube và TikTok, mua sản phẩm theo gợi ý của influencer và không đi học nếu chưa hoàn thành quy trình dưỡng da. Các bước dùng mỹ phẩm hàng ngày của Erin gồm sữa rửa mặt, kem dưỡng, serum, xịt khoáng và kem mắt buổi tối.

Các nhà nghiên cứu Italy đang tiếp tục làm rõ hiện tượng này, với kết quả ban đầu cho thấy người có dấu hiệu cosmeticorexia thường phụ thuộc nhiều vào mạng xã hội. Theo Giovanni Damiani, mục tiêu trước mắt là hiểu rõ bản chất trước khi đưa ra kết luận y khoa.

Các chuyên gia cũng lưu ý không phải mọi sự quan tâm đến ngoại hình đều là vấn đề, nhưng khi trở nên cực đoan và ảnh hưởng đến cuộc sống, đó là dấu hiệu cần chú ý.