Nông nghiệp Việt Nam cần một 'chip bán dẫn' của riêng mình

Phải làm chủ công nghệ lõi

Ngày 30/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan (Đoàn TP. Hà Nội) cho biết, tăng trưởng GDP 9 tháng đạt trên 9%, xuất khẩu nông lâm thủy sản vượt 56 tỷ USD giữa bối cảnh thế giới nhiều biến động là điểm sáng rất đáng tự hào, khẳng định sự lãnh đạo, điều hành quyết liệt, hiệu quả của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và sự nỗ lực to lớn của toàn xã hội.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Để giữ vững đà tăng trưởng và đưa nông nghiệp tiếp tục bứt phá, bà Lan đề xuất vấn đề mang tính chiến lược: Nông nghiệp Việt Nam cần một “chip bán dẫn” của riêng mình, đó là công nghệ sinh học tổng hợp. Bởi nông nghiệp đã đảm bảo vững chắc an ninh lương thực và là trụ đỡ kinh tế vững vàng. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tiễn, ngành đang đối mặt với những “nút thắt cổ chai” chiến lược. Theo đó, phụ thuộc đến 60 - 70% nguồn đạm và phụ gia thức ăn chăn nuôi nhập khẩu. Nhiều loại giống chất lượng cao, enzyme và chế phẩm chế biến sâu vẫn phải nhập khẩu từ bên ngoài.

Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

“Thước đo của nông nghiệp Việt Nam giai đoạn tới không chỉ dừng lại ở quy mô sản lượng, mà căn bản phải là mức độ làm chủ công nghệ lõi. Bởi chỉ khi làm chủ chuỗi cung ứng đầu vào, giá trị gia tăng giữ lại cho đất nước mới thực sự bền vững và vị thế của nông sản Việt Nam mới thêm phần vững chắc”, bà Lan nói và cho hay, chìa khóa đột phá cho bài toán đó là công nghệ sinh học tổng hợp, được xem như “chip bán dẫn” của nền nông nghiệp tương lai. Nếu chip bán dẫn là trái tim của công nghệ số, thì sinh học tổng hợp là năng lực lập trình tế bào sống thành các nhà máy siêu vi, giúp chúng ta chủ động sản xuất chính xác nguồn đạm sinh học, enzyme, vắc xin và chế phẩm sinh học thay thế hóa chất độc hại.

Bà Nguyễn Thị Lan phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Dẫn chứng thực tiễn thế giới cho thấy, sinh học tổng hợp đã là ngành công nghiệp hàng trăm tỷ USD, được Mỹ, Trung Quốc, EU xác định là động lực tăng trưởng ngang hàng với AI và bán dẫn. Trung Quốc đã thành công dùng nấm men chuyển hóa methanol thành nguồn đạm quy mô công nghiệp để giải bài toán thức ăn chăn nuôi. Từ đó, để đưa công nghệ sinh học tổng hợp vào thực tiễn chuỗi sản xuất, bà Lan kiến nghị Chính phủ sớm ban hành khung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho sản phẩm sinh học nông nghiệp mới. Tháo gỡ rào cản về thể chế tài chính và tài sản công để phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học. Quy hoạch hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm dùng chung. Đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa có năng lực dẫn dắt và làm chủ công nghệ sinh học tổng hợp.

“Con người là yếu tố quyết định tạo nên đột phá công nghệ. Đề nghị Chính phủ đặt hàng đào tạo chuyên sâu về công nghệ sinh học tiên tiến và sinh học tổng hợp, gắn với bài toán thực tiễn của doanh nghiệp; tập trung xây dựng đội ngũ nhà khoa học đầu ngành làm chủ công nghệ lõi, cùng lực lượng quản lý và tư vấn khoa học có năng lực dẫn dắt, kết nối chuỗi giá trị; đi kèm chính sách đãi ngộ đặc thù, vượt trội để thu hút và giữ chân các chuyên gia giỏi”, bà Lan nói.

Linh hoạt định hướng sử dụng nguồn thu xổ số kiến thiết cho vùng chịu sự áp lực từ biến đổi khí hậu

Về điều phối vốn đầu tư phát triển cho hạ tầng thích ứng của vùng, đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ) cho rằng, tổng nguồn bổ sung vốn đầu tư để thực hiện các chương trình mục tiêu, nhiệm vụ từ ngân sách Trung ương cho các địa phương trên 219.740 tỷ đồng; trong đó toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long được phân bổ trên 18.488 tỷ đồng, chỉ chiếm tỷ trọng 8,4%. Trong khi chi phí logistics toàn vùng đang ở mức rất cao, từ 20 đến 25% giá thành do hạ tầng giao thông trục ngang và đường thủy liên tỉnh chưa đồng bộ, thậm chí nước sông dâng cao làm giảm tuổi thọ của rất nhiều tuyến đường từ thành thị đến nông thôn.

Bà Tô Ái Vang phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Về tháo gỡ hạn mức vay để ứng phó thiên tai, sạt lở khẩn cấp, bà Vang kiến nghị Quốc hội giao cho Chính phủ xây dựng một nghị quyết thí điểm về cơ chế tài chính đặc thù ứng phó với biến đổi khí hậu cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long; trong đó cho phép nâng trần hạn mức dư nợ vay cho các tỉnh, thành phố trong vùng lên từ 1 đến 2 lần quy định hiện hành, hoặc là thí điểm cho phép phát hành trái phiếu xanh chính quyền địa phương để đầu tư riêng cho các công trình xử lý sạt lở khẩn cấp và bảo vệ đê biển.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Đối với vùng Đồng bằng sông Cửu Long là vùng có doanh thu xổ số thuộc nhóm cao nhất của cả nước, nhưng hạ tầng sinh thái nông nghiệp đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi hạn mặn. Nhằm nuôi dưỡng nguồn thu để dòng vốn này phát huy vai trò tương hỗ cho sinh kế của người dân, bà Vang kiến nghị Quốc hội bổ sung việc linh hoạt định hướng sử dụng nguồn thu xổ số kiến thiết cho vùng chịu sự áp lực từ biến đổi khí hậu khốc liệt.

"Sau khi ưu tiên bố trí đủ vốn cho lĩnh vực y tế, giáo dục theo quy định thì cho phép Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố chủ động trích từ 15% đến 20% nguồn thu xổ số kiến thiết để trực tiếp hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ dân ứng dụng công nghệ nông nghiệp thích ứng mặn, chuyển đổi sinh kế tuần hoàn và tham gia bảo hiểm rủi ro thiên tai nông nghiệp", bà Vang nói và nhấn mạnh đây là giải pháp trợ lực ngắn hạn giúp nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho các địa phương.