Nông sản Việt 'đua' với thời gian để cán đích 74 tỷ USD

Xuất khẩu giữ đà tăng nhưng áp lực ngày càng lớn

7 tháng năm 2026 ghi nhận bức tranh tích cực của ngành Nông nghiệp và môi trường khi kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 7, xuất khẩu ước đạt 6,67 tỷ USD, tăng 11,9% so với cùng kỳ, cho thấy đà phục hồi tiếp tục được củng cố.

Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đã cải thiện so với nửa đầu năm, khi mức tăng 7 tháng cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với mức 6,7% của 6 tháng đầu năm.

Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đồ họa: Phương Anh

Trong cơ cấu xuất khẩu, nông sản tiếp tục đóng góp lớn nhất với gần 22,2 tỷ USD; lâm sản đạt gần 11 tỷ USD; thủy sản đạt 6,85 tỷ USD, tăng tới 12,7%. Xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi, đầu vào sản xuất và muối đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số.

Nhiều mặt hàng chủ lực duy trì tăng trưởng tích cực. Rau quả tiếp tục là điểm sáng với kim ngạch 4,83 tỷ USD, tăng gần 25%; thủy sản tăng 12,7%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt hơn 10 tỷ USD; hạt tiêu vượt mốc 1 tỷ USD.

Ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, nhu cầu tiêu dùng trong nước duy trì ổn định, trong khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiếp tục mở rộng dư địa cho hàng nông sản Việt Nam.

Kết quả này góp phần tạo nền tảng để ngành nông nghiệp hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm, đồng thời đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực vẫn còn không ít gam màu trầm. Một số mặt hàng có sản lượng tăng nhưng giá trị xuất khẩu giảm. Cà phê đạt 5,45 tỷ USD nhưng giảm hơn 11%; gạo đạt 2,64 tỷ USD, giảm 6,7% dù sản lượng xuất khẩu tăng nhẹ; cao su, chè và sắn cũng ghi nhận mức giảm về giá trị...

Theo lý giải của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân đến từ sự phục hồi nhanh của nguồn cung thế giới, nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường lớn suy yếu, trong khi các hàng rào kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát thải các-bon ngày càng khắt khe.

Trong nước, liên kết chuỗi sản xuất còn thiếu chặt chẽ, năng lực chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch và logistics vẫn là điểm nghẽn khiến sức cạnh tranh của nhiều ngành hàng chưa tương xứng với tiềm năng.

Đối với ngành gỗ - một trong những “trụ cột” xuất khẩu của nông nghiệp - sức ép càng rõ nét. 7 tháng, kim ngạch xuất khẩu mới chỉ đạt 10,1 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ. Ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho hay, xuất khẩu gỗ đang chịu tác động mạnh từ thị trường Hoa Kỳ khi doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều tầng thuế và các biện pháp phòng vệ thương mại. Trong khi đó, Hoa Kỳ hiện vẫn là thị trường tiêu thụ trên 9 tỷ USD đồ gỗ Việt Nam mỗi năm, khiến ngành này dễ trở thành đối tượng điều tra thương mại.

Cải cách mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp

Theo Nghị quyết 168/NQ-CP, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản năm 2026 đạt 4%, đồng thời phấn đấu đưa kim ngạch xuất khẩu vượt 74 tỷ USD.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm, từ hoàn thiện thể chế, thúc đẩy xuất khẩu, đẩy nhanh đầu tư công đến chuyển đổi số và đồng hành cùng doanh nghiệp.

Một trong những cải cách đáng chú ý là từ ngày 1/8/2026, thời gian cấp mã số vùng trồng được rút từ 10 ngày xuống còn 3 ngày, giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị hồ sơ xuất khẩu, đặc biệt với các mặt hàng có yêu cầu cao như sầu riêng.

Song song đó, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia đã chính thức vận hành từ ngày 1/7/2026, tạo nền tảng minh bạch hóa chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng yêu cầu toàn ngành chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ doanh nghiệp và người dân.

Theo Bộ trưởng, mọi chính sách phải lấy lợi ích của nông dân, doanh nghiệp và quốc gia làm trung tâm; đồng thời kiên quyết loại bỏ tình trạng nhũng nhiễu trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Ông Hùng nhấn mạnh, công tác điều hành xuất khẩu phải dựa trên dữ liệu truy xuất nguồn gốc để chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật, thay vì xử lý bị động khi thị trường thay đổi.

Cùng doanh nghiệp chinh phục mốc mới

Tại cuộc họp báo thường kỳ mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cũng cho biết, mục tiêu vượt 74 tỷ USD là hoàn toàn khả thi nếu ngành nông nghiệp tiếp tục bám sát diễn biến thị trường và linh hoạt trong điều hành.

Bộ đã xây dựng kịch bản tăng trưởng ngay từ đầu năm và thường xuyên điều chỉnh theo từng quý, từng tháng để thích ứng với biến động của thị trường thế giới.

Trong những tháng cuối năm, ngành nông nghiệp sẽ ưu tiên tái cơ cấu ngành theo hướng gia tăng giá trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Cùng với sự đồng hành của cơ quan quản lý, các hiệp hội ngành hàng cũng đã xây dựng kế hoạch riêng để đóng góp vào mục tiêu chung.

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu gỗ vượt 18,5 tỷ USD, đồng thời đa dạng hóa thị trường sang Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Ấn Độ, Australia và Trung Đông; tăng nhập khẩu nguyên liệu từ Hoa Kỳ nhằm cân bằng thương mại và giảm nguy cơ bị điều tra.

Trong khi đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đánh giá mục tiêu xuất khẩu 8 triệu tấn gạo trong năm nay là khả thi nếu tăng cường đối thoại với các thị trường lớn, mở rộng tín dụng và đầu tư hệ thống kho bảo quản.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam cũng dự báo xuất khẩu thủy sản có thể đạt 12,3 - 12,5 tỷ USD nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn về nguồn nguyên liệu và logistics, song song đó phát triển đội tàu container lạnh để giảm phụ thuộc vào các hãng tàu nước ngoài.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu các hiệp hội nâng cao năng lực dự báo thị trường, cập nhật thường xuyên cung - cầu và chính sách nhập khẩu, đồng thời phối hợp điều tiết nguồn cung nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp trong nước cạnh tranh bằng cách hạ giá.

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là tăng cường liên kết với vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu, đổi mới bao bì, xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa thị trường và phương thức thanh toán để nâng cao năng lực chống chịu trước những biến động ngày càng khó lường của thương mại toàn cầu.