Núi Chai - trận mở đầu của tuổi trẻ Đà Lạt

Hạ rừng, mở đất

1. Lúc bấy giờ, nghị quyết của Đảng xác định việc sản xuất lương thực là nhiệm vụ chính trị hàng đầu. Khu phố I là nơi đông dân nhất, được tỉnh chỉ đạo vận động một số gia đình thiếu đất sản xuất, thiếu việc làm, đi xây dựng vùng kinh tế mới. Nơi đến của dân khu phố I là vùng Núi Chai. Để hỗ trợ cho bà con khi đến nơi đã có đất để sản xuất, Đảng ủy khu phố I đã giao cho khu đoàn vận động, thành lập lực lượng TNXK đi đầu khai hoang vùng đất mới.

Đảng ủy khu phố đã có một ngày họp bàn và ra nghị quyết về việc vận động và đưa dân đi kinh tế mới Núi Chai. Khi bàn đến nội dung, đoàn thanh niên huy động 300 quân đi khai hoang vùng Núi Chai, rất nhiều người trong Đảng ủy lo lắng… Có đồng chí thường vụ cấp ủy hỏi đồng chí bí thư đoàn: “Các em nó đánh nhau, nó làm loạn cậu có giải quyết được không? Con trai, con gái đông như thế giữa rừng núi, nó lén lút lỡ nó có bầu, đoàn có quản lý được không?”. Có người còn nói đùa: “Bí thư đoàn còn chưa có người yêu thì đã biết gì về chuyện đó mà quản lý!”. Mọi người bật cười, không khí bớt căng thẳng. May mắn là trước đó ngày 28/3/1976, Thành đoàn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ ra quân thanh niên xung phong (TNXP) rất hoành tráng đầy khí thế tuổi trẻ ở sân Thống Nhất, Bí thư đoàn khu phố I Đà Lạt được mời dự, không khí đó cứ rạo rực, thôi thúc mãi trong lòng được đem chia sẻ lại với các đồng chí cán bộ đoàn từ khu phố đến các chi đoàn, tạo ra sự đồng lòng và một quyết tâm lớn là sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ.

Đêm đêm, các khóm ấp sáng đèn rất khuya, thanh niên sinh hoạt ca hát, khu đoàn chia nhau xuống cùng các chi đoàn nói chuyện, vận động chỉ hơn một tháng đã có đủ quân số thành lập một tiểu đoàn (D). Bộ khung chỉ huy được khu đoàn bố trí như sau: Bùi Thanh Long - Chính trị viên; Lê Nam Sơn - Bí thư Chi đoàn Đa Hòa - D trưởng; Hoàng Công Bá - D phó; Bùi Thị Hòa - Chi đoàn Ánh Sáng - D phó phụ trách hậu cần.

Các đại đội, trung đội và tiểu đội phần lớn là do các đoàn viên và thanh niên nòng cốt chỉ huy. Tất cả họ đều rất trẻ, phần lớn ở độ tuổi mười tám hai mươi, chưa từng quản lý một đội quân lớn và đa dạng thành phần như thế nhưng nhờ lòng nhiệt tình và tác phong gương mẫu, được đội viên quý mến nên họ đã hoàn thành nhiệm vụ ngoài mong đợi.

Chính trị viên Bùi Thanh Long đề xuất sáng kiến áo đồng phục đen may theo kiểu áo bay, thêu tên bằng chỉ trắng đơn giản mà đẹp, nhìn đội hình đồng phục không kém phần hoành tráng và khí thế. Thường trực đoàn khu phố cùng với bộ khung tiểu đoàn tổ chức luyện quân trước khi ra quân. Đêm đêm, tiểu đoàn tập hợp quân để tập dợt đội ngũ theo mô hình quân sự hóa, tiếng hô điểm quân, tập ra lệnh, chấp hành mệnh lệnh, tập giữ kỷ luật diễn ra thường xuyên làm cho đội hình ngày càng nhuần nhuyễn.

Nguyễn Tuân - một con người từng trải, nhận nhiệm vụ đội trưởng đội tiền trạm đưa một số đội viên đi trước nửa tháng để lên kế hoạch bố trí hiện trường lao động cho từng đơn vị và xây dựng doanh trại bao gồm: nhà làm việc, phòng họp chỉ huy, nhà hậu cần, y tế, sạp ngủ, lán trại nam, nữ…

Điểm quân đầu ngày mới

2. Lễ ra quân được tổ chức tại sân vận động thành phố, 300 quân trong màu áo đen, bảng tên trắng, balo trên lưng, tươi trẻ, sôi nổi, mạnh mẽ cùng với hàng ngàn người đưa tiễn gồm các chú các anh đại diện cho Đảng ủy, chính quyền khu phố cũng như chính quyền và đoàn viên, thanh niên các khóm ấp và cả người thân, bạn bè… gần lấp đầy sân vận động thành phố. Từ sáng sớm ngày 13/6/1976, đội kèn đồng Don Bosco đã liên tục phát đi những bản nhạc cách mạng hùng tráng, tiếng kèn đồng vang vọng, rộn ràng cả khu trung tâm Đà Lạt vượt qua suối hồ, vượt qua rừng thông đến tận những xóm ấp xa. Đúng 8 giờ sáng, bí thư đoàn khu phố đọc lời khai mạc ngắn gọn và giao nhiệm vụ cho tiểu đoàn TNXK; Chính trị viên tiểu đoàn Bùi Thanh Long phát biểu nhận nhiệm vụ. Tiếp theo, Tiểu đoàn trưởng Lê Nam Sơn ba-lô gọn gàng từ trong hàng quân chạy lên lễ đài dõng dạc ra lệnh xuất quân trong tiếng kèn đồng rền vang bài “Tiến lên thanh niên thế hệ Hồ Chí Minh”. Một không khí đầy cảm xúc, nhiều người thân đi đưa tiễn đã cảm động rưng rưng. Chiếc xe Jeep đi đầu, tiếp theo là 6 chiếc xe ca phất phới cờ nước, cờ Đoàn nối nhau đổ đèo trong tiếng hát “Đi bất cứ nơi đâu khi Tổ quốc đang cần…” hòa trong tiếng vỗ tay vang vọng trên đường hành quân.

Qua khỏi Đức Trọng độ 5 km, xe dừng trên đường 20, tất cả xuống xe tập hợp đội hình theo từng đơn vị hành quân bộ vào địa bàn. Lần đầu tiên mang ba-lô đi bộ gần mười cây số đến nơi mỏi mệt, nhìn thấy xung quanh toàn là rừng núi mênh mông. Anh Nguyễn Tuân - đội trưởng tiền trạm ra đón quân chỉ vào khu rừng trước mặt nói với tất cả anh em: “Chúng ta sẽ khai hoang cánh rừng đó”. Nhìn cánh rừng dày mịt mù với nhiều cây to cao cả chục mét, nhiều anh em lè lưỡi ngao ngán! Nhưng với tinh thần tuổi trẻ, ngày hôm sau, tất cả tiểu đoàn vào việc ngay với khẩu hiệu “Rừng núi là chiến trường, công cụ lao động là vũ khí, thanh niên xung kích là chiến sĩ” và “Bàn tay ta làm nên tất cả, có sức người sỏi đá cũng thành cơm”. Với khẩu hiệu thi đua “Nhanh – Gọn – Chính xác”, chỉ qua một thời gian ngắn, anh em đã quen lao động, có người dộp tay bật máu nhưng vẫn quấn khăn tiếp tục chặt hạ cây, đào gốc, cuốc đất… càng làm anh em càng có kinh nghiệm phổ biến cho nhau cách làm năng suất cao nhất và an toàn lao động tốt nhất. Cũng có vài trường hợp lười biếng cáo bệnh trốn lao động được anh em gán cho cái tên “Bệnh Mù U” không biết cái tên bệnh này từ ai sáng tác mà người nào bị gán cho đều cảm thấy xấu hổ! Đêm đêm, từng đơn vị sinh hoạt rút kinh nghiệm từ lao động cho đến quan hệ đối xử với nhau trong ngày, học tập chính trị và ca hát.

3. Với khẩu hiệu “Được người, được việc, được tổ chức”, rất nhiều thanh niên trưởng thành qua lao động được kết nạp vào Đoàn. Hồi đó, kết nạp đoàn khó lắm, có người còn ví von như kết nạp Đảng bây giờ! Xúc động nhất là khi chỉ huy tiểu đoàn thổi còi dừng lao động bất ngờ, chi đoàn tập hợp toàn đơn vị, treo cờ Đoàn trên cán cuốc làm lễ kết nạp đoàn viên ngay tại hiện trường, có đồng chí xúc động đọc lời tuyên thệ mà giọng nghẹn lại, nước mắt rưng rưng. Sau thời gian rèn luyện trong đội ngũ, hầu hết họ đã trở nên vững vàng, mạnh mẽ về tính cách và năng nổ hiệu quả trong công tác vận động thanh niên.

Sau hơn một tháng, lực lượng TNXK khu phố I Đà Lạt đã bàn giao cho ban kinh tế mới hàng chục ha đất trống để đưa trên 50 hộ dân xuống nhận đất sản xuất dần hình thành nên một xã mới - xã Tân Hội ngày nay. Lực lượng TNXK về lại địa phương đã trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào tuổi trẻ phường khóm và cho phong trào TNXP, TNXK sau này.

Ngày 13/6/2026, đúng 50 năm sau, khu đoàn khu phố I, Tiểu đoàn TNXK Núi Chai và xã Tân Hội tổ chức ngày gặp mặt truyền thống của sự kiện này. 50 năm kể từ độ ấy, 300 chàng trai, cô gái tràn đầy nhựa sống ngày xưa, nay đã là những ông nội, bà ngoại cả rồi nhưng mỗi lần ngồi lại với nhau hoặc khoác lên chiếc áo TNXK kỷ niệm thì những câu chuyện của họ lại rôm rả như mới ngày nào đi mở đất.