Nước Mỹ giữa lễ hội và vòm nhiệt

Nước Mỹ đang bước vào dịp kỷ niệm 250 năm Quốc khánh trong một bối cảnh đặc biệt, khi nhiều thành phố lớn không chỉ chuẩn bị cho diễu hành, pháo hoa và các trận đấu World Cup, mà còn phải kích hoạt các kế hoạch khẩn cấp để đối phó với nắng nóng cực đoan.

Los Angeles là một trong những khu vực đang được đặt trong tình trạng cảnh báo nắng nóng cực độ. Ảnh: Wikimedia Commons.

Một “vòm nhiệt” khổng lồ bao phủ phần lớn miền Trung và miền Đông nước Mỹ, đẩy nhiệt độ tại nhiều nơi vượt 38 độ C, trong khi độ ẩm cao khiến chỉ số nhiệt lên tới 41-46 độ C. Tại New York, Central Park ghi nhận 37,8 độ C, lần đầu tiên sau gần 14 năm và ngang bằng kỷ lục của năm 1966. Hơn 160 triệu người đang sống trong vùng chịu cảnh báo nắng nóng nguy hiểm.

Theo các nhà khoa học của World Weather Attribution, trong nền khí hậu mát hơn khoảng 1,4 độ C như thời kỳ tiền công nghiệp, một đợt nóng ẩm trên diện rộng như hiện nay gần như không thể xảy ra. Điều đó đồng nghĩa nước Mỹ của những người ký Tuyên ngôn Độc lập cách đây 250 năm chưa từng tồn tại trong kiểu khí hậu mà nước Mỹ hôm nay đang phải đối mặt.

Đó cũng là thông điệp lớn nhất của đợt nắng nóng lần này. Biến đổi khí hậu không còn là dự báo cho tương lai mà đang hiện diện trong cách các thành phố tổ chức lễ hội, vận hành giao thông, bảo vệ người già, duy trì lưới điện và thậm chí tổ chức các trận đấu bóng đá.

Nguyên nhân trực tiếp là một vùng áp cao kéo dài, thường được gọi là "vòm nhiệt", hoạt động như chiếc nắp đậy giữ không khí nóng bên dưới, ngăn mây và mưa hình thành. Tuy nhiên, điều đáng lo không nằm ở hiện tượng này, vốn không mới, mà ở việc nó diễn ra trên một nền khí hậu đã ấm lên, khiến cùng một hình thế thời tiết nay tạo ra mức nóng và độ ẩm cao hơn nhiều so với trước đây.

Đó là lý do các nhà khoa học đặc biệt chú ý tới chỉ số WBGT - thước đo phản ánh tổng hợp tác động của nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời và gió lên cơ thể. Trong đợt nắng nóng này, WBGT đã vượt xa mọi mức từng được ghi nhận. Đây không còn chỉ là phá kỷ lục, mà là "xô đổ kỷ lục".

Khi độ ẩm quá cao, mồ hôi khó bay hơi, cơ thể mất đi cơ chế làm mát tự nhiên. Với người lao động ngoài trời, cầu thủ bóng đá, người cao tuổi hay người có bệnh nền, nắng nóng khi đó không còn đơn thuần gây khó chịu mà trở thành mối đe dọa trực tiếp tới sức khỏe.

World Cup đang cho thấy rõ điều này. Một số trận đấu tại Mỹ diễn ra trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm bị cảnh báo nguy hiểm. Trận Pháp - Paraguay ở Philadelphia được dự báo có thể là một trong những trận đấu nóng nhất giải. Các hiệp hội cầu thủ và nhiều chuyên gia y học thể thao cho rằng ngưỡng an toàn hiện nay của FIFA chưa đủ thận trọng khi vận động viên phải thi đấu cường độ cao trong điều kiện WBGT ở mức nguy hiểm.

Không chỉ cầu thủ, hàng chục nghìn cổ động viên trên khán đài cũng đối mặt nguy cơ sốc nhiệt. Một giải đấu thể thao toàn cầu vì thế đang trở thành phép thử của khí hậu cực đoan.