Nước sạch và vệ sinh môi trường Cần Thơ: Nâng chất hạ tầng, hướng đến đô thị bền vững

Trong tiến trình phát triển đô thị và hội nhập, vấn đề nước sạch và vệ sinh môi trường đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng đối với TP. Cần Thơ. Là trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), thành phố không chỉ đối mặt với áp lực gia tăng dân số, đô thị hóa nhanh mà còn chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Những thách thức này đòi hỏi Cần Thơ phải có các giải pháp căn cơ, đồng bộ nhằm bảo đảm cung cấp nước sạch ổn định, đồng thời cải thiện chất lượng môi trường sống cho người dân.

Ông Nguyễn Thế Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ - Ảnh: C.K

Thực trạng: Áp lực từ đô thị hóa và biến đổi khí hậu

Ông Nguyễn Thế Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Cần Thơ), cho biết: “Trong những năm gần đây, hệ thống cấp nước và vệ sinh môi trường của Cần Thơ đã có nhiều cải thiện đáng kể. Tỷ lệ người dân đô thị được sử dụng nước sạch đạt mức cao, nhiều khu vực nông thôn cũng đã được tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng, vẫn còn tồn tại không ít khó khăn”.

Theo ông Nguyễn Thế Lâm, với vị trí nằm ở trung tâm ĐBSCL và diện tích tự nhiên mở rộng lên tới 6.360,83 km², TP.Cần Thơ đóng vai trò là đầu mối giao thông và giao thương chiến lược. Hệ thống sông ngòi chằng chịt với các trục chính như sông Hậu, sông Cần Thơ và các kênh lớn tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông thủy nội địa và kết nối giao thương.

Đặc biệt, việc mở rộng địa giới hành chính giúp thành phố có 72 km đường bờ biển, mở ra cửa ngõ trực tiếp ra biển Đông, tạo “không gian phát triển” thuận lợi trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực cung cấp nước sạch phục vụ sinh hoạt của người dân, không còn bị giới hạn bởi địa giới hành chính trước đây.

Hạn mặn và thiếu nước năm 2023 ở ven biển Sóc Trăng - Ảnh: C.K

TP. Cần Thơ, với vị thế là đô thị động lực của ĐBSCL, sở hữu cấu trúc địa lý – thủy văn đặc thù và đa dạng. Điều này tạo nên hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc, đóng vai trò quan trọng trong lưu thông nguồn nước, phù sa, giao thông thủy và cung cấp nước sinh hoạt.

Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự gia tăng nhu cầu sử dụng nước do tốc độ đô thị hóa nhanh. Nhiều khu dân cư mới, khu công nghiệp, khu chế xuất được hình thành, tạo áp lực lớn lên hệ thống cấp nước hiện hữu. Bên cạnh đó, tình trạng thất thoát nước và hạ tầng xuống cấp ở một số khu vực cũng ảnh hưởng đến hiệu quả cung cấp.

Đặc biệt, biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến nguồn nước của thành phố. Hiện tượng xâm nhập mặn, hạn hán, thay đổi dòng chảy Mekong khiến nguồn nước mặt – vốn là nguồn cung chính – trở nên thiếu ổn định. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa nguồn nước và nâng cao năng lực xử lý.

Vai trò của khoa học công nghệ đặc biệt trong an ninh nguồn nước - Ảnh: T.L

Nỗ lực cải thiện: Đầu tư hạ tầng và nâng cao quản lý

Trước những thách thức đó, Cần Thơ đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cấp nước và vệ sinh môi trường, trong đó trọng tâm là đầu tư nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Nhiều nhà máy nước đã được xây dựng mới hoặc nâng công suất, áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến nhằm bảo đảm chất lượng nước đạt quy chuẩn. Song song đó, mạng lưới đường ống cấp nước được mở rộng đến các khu vực ven đô và nông thôn, góp phần nâng cao tỷ lệ bao phủ.

Công tác quản lý cũng được chú trọng với việc ứng dụng công nghệ số trong giám sát, vận hành hệ thống cấp nước. Việc kiểm soát thất thoát nước, phát hiện sự cố kịp thời giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong lĩnh vực vệ sinh môi trường, thành phố đã đẩy mạnh thu gom, xử lý rác thải, cải tạo hệ thống thoát nước, giảm thiểu tình trạng ngập úng và ô nhiễm. Các chương trình tuyên truyền nâng cao ý thức người dân về bảo vệ môi trường cũng được triển khai rộng rãi.

An ninh nguồn nước là thách thức lớn nhất ở ĐBSCL hiện nay - Ảnh: C.K

Vai trò của khoa học công nghệ

Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó giám đốc Sở NN&MT TP. Cần Thơ, thách thức về nguồn nước của ĐBSCL hiện nay đến từ cả yếu tố bên ngoài lẫn nội tại. Ở thượng nguồn, việc điều tiết dòng chảy trên Mekong khiến lượng nước về giảm, mùa lũ không còn theo quy luật cũ. Trong khi đó, ở nội vùng, việc khai thác nước ngầm quá mức tiếp tục làm gia tăng tình trạng sụt lún, khiến nhiều khu vực ngày càng dễ bị ngập.

Một điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển nước sạch và vệ sinh môi trường của Cần Thơ là sự tham gia tích cực của khoa học công nghệ. Các nghiên cứu về xử lý nước, tái sử dụng nước và thích ứng với biến đổi khí hậu đang được đẩy mạnh.

Trong đó, Đại học Cần Thơ đóng vai trò quan trọng khi cung cấp các giải pháp khoa học, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ cho địa phương. Nhiều đề tài nghiên cứu về xử lý nước nhiễm mặn, nước ô nhiễm hữu cơ hay mô hình cấp nước bền vững đã được ứng dụng vào thực tiễn.

Sự kết hợp giữa nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp đang hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực môi trường. Đây là nền tảng để Cần Thơ từng bước nâng cao năng lực quản lý và phát triển bền vững.

Hệ thống cấp nước Cần Thơ hiện nay đã phủ kín đô thị, nông thôn - Ảnh: T.L

Động lực cho tương lai

Có thể thấy, trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen, Cần Thơ đang từng bước khẳng định quyết tâm trong việc bảo đảm nước sạch và vệ sinh môi trường. Những nỗ lực đầu tư, đổi mới quản lý và ứng dụng khoa học công nghệ đang tạo ra những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu dài hạn, thành phố cần tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường hợp tác quốc tế và phát huy vai trò của các tổ chức khoa học, trong đó có Đại học Cần Thơ.

Ông Nguyễn Thế Lâm cho rằng, hành trình hướng tới năm 2045 sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng với nền tảng đã được xây dựng, Cần Thơ hoàn toàn có cơ sở để trở thành hình mẫu về phát triển bền vững trong lĩnh vực nước sạch và vệ sinh môi trường của vùng ĐBSCL và cả nước.

Văn Kim Khanh