Iran dội 'gáo nước lạnh' vào Mỹ

Iran đang đứng trước khả năng khôi phục đáng kể năng lực tấn công bằng tên lửa tầm xa nhằm vào Israel và các quốc gia Trung Đông khác sau khi nhanh chóng đào mở lại các kho tên lửa ngầm từng bị phong tỏa trong chiến tranh. Theo các chuyên gia, diễn biến này cho thấy những hạn chế đáng kể trong chiến lược không kích của Mỹ và Israel nhằm làm tê liệt chương trình tên lửa của Tehran.

Trong nhiều tuần giao tranh, Mỹ và Israel tập trung đánh vào các căn cứ tên lửa ngầm của Iran bằng cách phá hủy hệ thống đường tiếp cận và đánh sập các cửa hầm dẫn vào cơ sở lưu trữ tên lửa dưới lòng đất.

Tuy nhiên, các hình ảnh vệ tinh được CNN phân tích cho thấy Iran đã sử dụng những phương tiện xây dựng đơn giản như xe ủi và xe ben để nhanh chóng dọn dẹp đống đổ nát, khôi phục khả năng tiếp cận các căn cứ. Điều này cho thấy việc chỉ nhắm vào các cửa hầm không đủ để vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực tên lửa của Tehran.

Dù Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ liên quan đến việc khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, nhiều vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết và nguy cơ xung đột tái bùng phát vẫn hiện hữu.

Theo ông Sam Lair, chuyên gia nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí James Martin, nếu chiến sự tái diễn, Iran vẫn có thể tiếp tục phóng tên lửa trong thời gian dài miễn là còn bệ phóng và lực lượng vận hành.

“Không có gì ngăn cản các bệ phóng được nạp đầy bằng lượng tên lửa dự trữ khổng lồ mà Iran vẫn đang sở hữu”, ông nhận định.

Tại một căn cứ tên lửa ở Dezful (Iran), 4 trong 5 lối vào cơ sở ngầm đã được mở lại vào ngày 12 tháng 5. Vòng tròn màu xám là lối vào duy nhất của khu phức hợp vẫn bị khóa. Ảnh: Airbus.

Nỗ lực khôi phục thần tốc

Trong thời gian chiến tranh, Iran đã nỗ lực đào thông các cửa hầm ngay giữa lúc Mỹ và Israel liên tục tấn công các phương tiện thi công. Dù phải đối mặt với nhiều rủi ro, Tehran vẫn duy trì được các đợt phóng tên lửa, dù với tần suất thấp hơn đáng kể so với trước.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực hơn bảy tuần trước, tốc độ khôi phục các căn cứ tên lửa của Iran đã tăng mạnh.

Theo phân tích của CNN, Iran đã mở lại 50 trong tổng số 69 cửa hầm bị Mỹ và Israel đánh sập tại 18 căn cứ tên lửa ngầm khác nhau.

Iran tăng tốc bổ sung bệ phóng tên lửa, tuyên bố Mỹ - Israel 'thua' Ngày 19/4, Iran công bố video tướng Majid Mousavi đang thị sát hoạt động tại các hầm ngầm chứa tên lửa và UAV tự sát tầm xa. Cùng với đó là hình ảnh các bệ phóng tên lửa đạn đạo xếp trong hầm, triển khai trên mặt đất và khai hỏa.

Không chỉ khôi phục các cửa hầm, Tehran còn sửa chữa nhiều hạng mục hạ tầng khác, bao gồm các tuyến đường bị đánh phá nhằm ngăn cản xe mang bệ phóng tên lửa cơ động. Hình ảnh vệ tinh cho thấy phần lớn các hố bom đã được san lấp, trong khi một số tuyến đường thậm chí đã được trải nhựa trở lại.

Ông Sam Lair cho rằng chiến dịch của Mỹ đạt được nhiều thành công ở cấp độ chiến thuật khi tạm thời làm suy giảm khả năng hoạt động của lực lượng tên lửa Iran. Tuy nhiên, ông cảnh báo những kết quả này có thể không mang lại hiệu quả chiến lược lâu dài nếu không gắn với các mục tiêu chiến tranh rõ ràng và khả thi.

Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell từ chối bình luận cụ thể về các phát hiện của CNN, chỉ nhấn mạnh rằng quân đội Mỹ có đầy đủ năng lực để thực hiện các nhiệm vụ theo quyết định của Tổng thống.

Mục tiêu trọng tâm lung lay

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần khẳng định kho tên lửa của Iran là một trong những nguyên nhân chính dẫn tới cuộc chiến. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hồi tháng 3, ông Trump nêu mục tiêu “làm suy giảm hoàn toàn năng lực tên lửa, các bệ phóng và mọi thành phần liên quan” của Iran.

Mạng lưới căn cứ tên lửa ngầm của Iran được xây dựng trong hơn hai thập niên qua, mang lại khả năng bảo vệ đáng kể cho các tên lửa và bệ phóng trước các cuộc không kích.

Nhiều cơ sở nằm sâu dưới hàng trăm mét đá núi, khiến Mỹ và Israel gặp khó khăn trong việc tiếp cận và phá hủy trực tiếp.

Vì vậy, trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, hai nước tập trung đánh vào các cửa hầm và truy lùng các bệ phóng di động, qua đó làm giảm đáng kể số lượng tên lửa Iran có thể khai hỏa.

Các cuộc không kích đã gây thiệt hại nặng cho nhiều căn cứ, chôn vùi cửa hầm dưới các khối đất đá khổng lồ và phá hủy hệ thống đường dẫn vào cơ sở.

Hình ảnh vệ tinh của một căn cứ tên lửa phía bắc Kermanshah (Iran) ngày 9/3 và ngày 8/5 cho thấy hai lối vào đường hầm bị Mỹ và Israel ném bom đã được mở lại. Các con đường dẫn đến đường hầm, được đào hố để ngăn xe phóng tên lửa chạy vào, đã được sửa chữa và trải nhựa lại. Ảnh: Airbus.

Hình ảnh vệ tinh từng cho thấy căn cứ tên lửa Isfahan North, một trong những cơ sở ngầm quan trọng của Iran, bị tàn phá nghiêm trọng với nhiều cửa hầm bị bịt kín và các bệ phóng bên ngoài bị phá hủy.

Mỹ và Israel đồng thời triển khai chiến dịch quy mô lớn nhằm cắt đứt chuỗi cung ứng tên lửa của Iran, từ các nhà máy sản xuất linh kiện điện tử cho tới các cơ sở chế tạo thân tên lửa và nhiên liệu đẩy.

Sau khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn vào ngày 8/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố Iran sẽ phải đào bới để tìm lại các bệ phóng và tên lửa còn sót lại trong khi không còn khả năng thay thế chúng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Iran vẫn còn khoảng 1.000 tên lửa được lưu trữ trong các cơ sở ngầm.

Lượng tên lửa này, nằm sâu dưới lòng đất, được đánh giá gần như không chịu thiệt hại đáng kể từ các cuộc không kích trên mặt đất. Đặc biệt, Israel từng áp dụng chiến thuật tương tự trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày năm ngoái nhưng không thể phá hủy hoàn toàn kho dự trữ của Tehran.

“Iran đã chuẩn bị cho một cuộc chiến như thế này suốt 20 năm qua. Họ được chuẩn bị rất kỹ”, ông Timur Kadyshev, chuyên gia nghiên cứu về tên lửa Iran tại Đại học Hamburg, nhận định.

Chỉ cần những chiếc... xe ủi

Để mở lại các căn cứ, Iran đã huy động hàng loạt thiết bị xây dựng và cơ giới. Các hình ảnh vệ tinh cho thấy xe xúc liên tục dọn dẹp đất đá trong khi xe ben san lấp các hố bom.

Tại một căn cứ gần Isfahan, Mỹ và Israel từng thực hiện nhiều đợt không kích nhằm phong tỏa bốn cửa hầm. Riêng hai cửa hầm đã xuất hiện ít nhất 18 hố bom, cho thấy lượng lớn vũ khí được sử dụng để vô hiệu hóa khu vực này.

Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau, hình ảnh vệ tinh đã ghi nhận hoạt động san lấp và khôi phục. Hai cửa hầm khác tại căn cứ này đã được mở lại hoàn toàn, còn các tuyến đường bị đánh hỏng cũng được trải nhựa mới.

Tại một căn cứ gần Khomeyn, ảnh chụp giữa tháng 4 cho thấy ít nhất 10 phương tiện xây dựng đang tham gia chiến dịch mở lại một cửa hầm bị phong tỏa.

Hình ảnh vệ tinh về một căn cứ tên lửa ngầm gần Khomyn (Iran) cho thấy ít nhất 10 phương tiện xây dựng đang làm việc để dọn sạch lối vào đường hầm vào ngày 15/4. Ảnh: Airbus.

Khi Iran dần khôi phục năng lực tên lửa và đưa các căn cứ ngầm trở lại trạng thái hoạt động, nhiều nhà phân tích lo ngại mối đe dọa từ kho vũ khí này đang bị đánh giá thấp, đặc biệt trong bối cảnh nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn của Mỹ ngày càng suy giảm.

Các cuộc không kích nhằm vào ngành công nghiệp tên lửa của Iran cũng có thể không đủ để ngăn Tehran tái thiết năng lực sản xuất trong dài hạn. Trong cuộc chiến 12 ngày trước đó, nhiều nhà máy tương tự đã từng bị tấn công nhưng sau đó vẫn được khôi phục hoạt động.

Những đánh giá tình báo gần đây của Mỹ cho thấy Iran đã bắt đầu tái thiết các năng lực quân sự trọng yếu, bao gồm khôi phục sản xuất máy bay không người lái, thay thế các bệ phóng bị phá hủy và khôi phục công suất sản xuất tên lửa.

Một quan chức Mỹ tiết lộ với CNN rằng tốc độ phục hồi của Iran đang vượt xa mọi dự báo trước đó của cộng đồng tình báo.

Theo ông Kadyshev, sự đối lập giữa công nghệ quân sự hiện đại và các biện pháp khôi phục đơn giản đã phơi bày thách thức lớn đối với các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

“Người ta phải sử dụng những loại vũ khí cực kỳ tinh vi và đắt đỏ để gây ra thiệt hại đó. Nhưng để khôi phục, Iran chỉ cần những chiếc xe ủi”, ông nói.