Ông Trump sẽ không dễ từ bỏ 'bức tường thuế quan'

Ảnh minh họa: Financial Times

Chỉ trong hơn một năm, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ba lần thay đổi cơ sở pháp lý nhằm duy trì chính sách áp thuế diện rộng đối với hàng hóa nhập khẩu. Từ việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, viện dẫn mất cân bằng thanh toán quốc tế cho đến mới đây là cáo buộc các đối tác thương mại chưa kiểm soát hiệu quả hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, ba đạo luật khác nhau đã được sử dụng để theo đuổi cùng một mục tiêu: duy trì hàng rào thuế quan bao phủ gần như toàn bộ hàng nhập khẩu vào Mỹ.

Ngày 24/7, Mỹ chính thức áp thuế đối với 60 đối tác thương mại, với mức từ 10% đến 12,5%. Nhà Trắng cho biết, các đối tác này chưa thực thi đầy đủ các biện pháp ngăn chặn hoạt động thương mại liên quan đến hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo Washington, việc thực thi chưa hiệu quả đã tạo ra môi trường cạnh tranh không công bằng đối với doanh nghiệp Mỹ, buộc chính quyền phải áp dụng thuế quan nhằm khôi phục “sân chơi bình đẳng”.

Theo bà Deborah Elms, Giám đốc Chính sách thương mại của Hinrich Foundation, việc Tổng thống Donald Trump quyết tâm tái dựng “bức tường thuế quan” chưa bao giờ là điều đáng ngạc nhiên. Điều đáng chú ý là Nhà Trắng sẽ dựa vào đạo luật nào để duy trì chính sách này trước những thách thức pháp lý ngày càng lớn.

Lựa chọn mới: Điều khoản 301

Khác với hai lần trước, đợt áp thuế mới được thực hiện theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Trong nhiệm kỳ hai, lựa chọn đầu tiên của Tổng thống Trump là sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế trên diện rộng. Tuy nhiên, đến tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết Tổng thống đã vượt quá thẩm quyền được trao theo đạo luật này.

Ngay sau đó, chính quyền chuyển sang sử dụng Điều khoản 122, qua đó tạm thời khôi phục mức thuế toàn cầu 10% đối với hàng nhập khẩu.

Tuy nhiên, cơ chế bảo hộ tạm thời theo Điều khoản 122 đã hết hiệu lực đúng ngày 24/7. Ngay khi cơ chế này chấm dứt, các mức thuế mới theo Điều khoản 301 lập tức được kích hoạt.

Điều khoản 301 có lịch sử áp dụng từ những năm 1970 với hơn 100 vụ việc, cho phép Chính phủ Mỹ điều tra và áp dụng các biện pháp đáp trả đối với những hành vi thương mại bị cho là không công bằng và gây thiệt hại cho doanh nghiệp Mỹ.

Tuy nhiên, khác với IEEPA hay Điều khoản 122, Điều khoản 301 đòi hỏi phải tiến hành điều tra, tham vấn chính thức và lấy ý kiến công chúng trước khi áp dụng biện pháp thương mại. Chính các thủ tục này khiến Tổng thống không thể áp thuế một cách nhanh chóng theo ý muốn.

Lập luận gây tranh cãi

Điều khoản 301 chưa từng được sử dụng trên phạm vi rộng như hiện nay, cũng chưa từng được triển khai với tốc độ nhanh đến vậy trong khi quá trình đánh giá chứng cứ còn rất hạn chế.

Thực tế, chỉ vài giờ sau khi chính sách có hiệu lực, hai doanh nghiệp nhỏ của Mỹ đã khởi kiện Tổng thống Trump và chính quyền liên bang, cho rằng việc sử dụng Điều khoản 301 chỉ là “cái cớ” nhằm khôi phục cơ chế áp thuế theo IEEPA từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Chiến lược thuế quan khó đảo ngược

Bên cạnh Điều khoản 301, Nhà Trắng cũng đang xem xét nhiều công cụ thương mại khác. Đáng chú ý, chính quyền Tổng thống Trump đã viện dẫn Điều khoản 338 của Đạo luật năm 1930 - một quy định chưa từng được sử dụng trước đây - để áp mức thuế tối đa 50% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada, dự kiến có hiệu lực trong tháng tới.

Theo chuyên gia, những cơ sở pháp lý mà chính quyền Tổng thống Trump sử dụng có thể tiếp tục thay đổi trong thời gian tới. Tuy nhiên, điều gần như chắc chắn là chiến lược xây dựng một “bức tường thuế quan” bao quanh nền kinh tế Mỹ sẽ không sớm chấm dứt, bất kể Washington lựa chọn đạo luật nào để bảo vệ chính sách này.

Điều đó đồng nghĩa với việc môi trường thương mại toàn cầu sẽ tiếp tục đối mặt với những bất định, khi các doanh nghiệp và nền kinh tế phải thích ứng với một chính sách thuế quan có thể thay đổi về hình thức, nhưng ít có dấu hiệu thay đổi về bản chất.