PGS Đào Duy Quát nêu thách thức lớn nhất của ngành Tuyên giáo trong thời đại số

Nội dung trên được PGS.TS Đào Duy Quát, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương nhấn mạnh khi chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VTC News Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo của Đảng.

PGS Đào Duy Quát khẳng định dù phương thức, nội dung và yêu cầu của công tác tuyên giáo luôn vận động theo từng giai đoạn, thì mục tiêu, bản chất và những giá trị cốt lõi của công tác tư tưởng vẫn không thay đổi.

“Đó là kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, phụng sự lợi ích của Nhân dân, gắn lý luận với thực tiễn và xây dựng sự đồng thuận xã hội. Chính những giá trị ấy đã làm nên bản sắc của công tác tuyên giáo trong 96 năm qua và sẽ tiếp tục là nền tảng để ngành hoàn thành tốt sứ mệnh trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”, PGS.TS Đào Duy Quát nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương về Đề án Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số, hôm 15/6. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Khi công tác tư tưởng “đi trước mở đường”

Nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương nêu rõ, mọi chủ trương muốn đi vào cuộc sống đều phải bắt đầu từ nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, được kiểm nghiệm trong quá trình triển khai và tiếp tục hoàn thiện từ chính thực tiễn. Đó cũng là ý nghĩa của quan niệm “đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết” - sợi chỉ đỏ xuyên suốt gần một thế kỷ công tác tư tưởng của Đảng.

Quan niệm ấy không chỉ giúp lý giải vai trò của công tác tư tưởng trong lịch sử mà còn gợi mở cách tiếp cận trước những thách thức của hiện tại. Khi mạng xã hội trở thành không gian thông tin chủ đạo, tin giả có thể lan truyền chỉ trong vài phút và AI đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, công tác tư tưởng không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt chủ trương, nghị quyết theo phương thức truyền thống.

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, muốn tạo dựng sự đồng thuận thì đường lối chính sách của Đảng phải phù hợp với quy luật vận động của thực tiễn, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, phải giải thích cho Nhân dân hiểu, đồng tình và ủng hộ.

Những nguyên tắc ấy đã được hình thành ngay từ buổi đầu chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng và được bồi đắp qua từng giai đoạn của cách mạng Việt Nam.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết và các đại biểu thăm gian trưng bày tại Hội Báo toàn quốc 2026. (Ảnh: Quang Khánh)

Nếu dấu ấn đầu tiên của công tác tư tưởng là góp phần chuẩn bị nền tảng cho sự ra đời của Đảng, thì theo PGS.TS Đào Duy Quát, dấu ấn xuyên suốt trong gần một thế kỷ qua là luôn phấn đấu hoàn thành trọng trách xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức.

Với PGS.TS Đào Duy Quát, công tác tư tưởng chưa bao giờ tách rời thực tiễn. Mỗi khi cách mạng bước vào một giai đoạn mới, nội dung, phương thức và yêu cầu của công tác tư tưởng cũng được đổi mới để đáp ứng nhiệm vụ mới.

“Tuy vậy, sự đổi mới cần kiên định yêu cầu có tính nguyên tắc là tiến hành công tác tư tưởng nhằm vận dụng và phát triển sáng tại chủ nghĩa chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn để hình thành cương lĩnh, đường lối, chính sách trong từng thời kỳ”, ông Đào Duy Quát nêu quan điểm.

PGS.TS Đào Duy Quát

PGS.TS Đào Duy Quát nhìn nhận, dù bối cảnh lịch sử thay đổi, công tác tư tưởng vẫn vận hành trên ba trụ cột xuyên suốt: nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn; tuyên truyền, giáo dục; động viên, cổ vũ và định hướng hành động.

Đó cũng là lý do ông cho rằng quan niệm “đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết” không chỉ là một khẩu hiệu, mà phản ánh đầy đủ vai trò của công tác tư tưởng trong toàn bộ quá trình lãnh đạo của Đảng.

“Đi trước” là nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn để chuẩn bị cơ sở cho việc hoạch định chủ trương và nhận diện sớm những vấn đề đặt ra.

Khi chủ trương, nghị quyết được ban hành, công tác tư tưởng tiếp tục đi đầu trong hoạt động tuyên truyền, giáo dục, giải thích, thuyết phục, tạo sự thống nhất nhận thức, thống nhất hành động.

Rồi “đi cùng” bằng việc bám sát thực tiễn, phát hiện những mô hình hiệu quả để nhân rộng và kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc từ cơ sở.

Còn “đi sau tổng kết” là nhìn lại cả thành công và hạn chế để rút ra bài học, bổ sung, phát triển lý luận và hoàn thiện chủ trương, chính sách.

PGS.TS Đào Duy Quát ví quá trình ấy như một vòng tuần hoàn: thực tiễn đặt ra vấn đề, lý luận khái quát thành chủ trương, còn thực tiễn tiếp tục là nơi kiểm nghiệm và hoàn thiện chính những chủ trương đó.

Ông đặc biệt nhấn mạnh, một trong những yếu tố tạo nên sức sống của công tác tư tưởng là tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật, đánh giá đúng sự thật.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng có những thời điểm mắc khuyết điểm, thậm chí sai lầm. Nhưng điều quan trọng, theo ông, là luôn dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, nghiêm túc tự phê bình và phê bình, kiên quyết sửa chữa những hạn chế nảy sinh từ thực tiễn.

“Thực hiện đúng lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: một đảng chân chính, vĩ đại là biết nhìn ra khuyết điểm, sai lầm và kiên quyết sửa chữa bằng được những khuyết điểm, sai lầm đó”, PGS.TS Đào Duy Quát nhấn mạnh.

Chính tinh thần ấy đã góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân; đồng thời tạo nền tảng để Đảng không ngừng tự đổi mới, tự chỉnh đốn và nâng cao năng lực lãnh đạo qua từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Đó cũng là nền tảng để công tác tư tưởng bước vào thời đại số với yêu cầu mới: không chỉ truyền tải thông tin nhanh hơn, mà còn phải xây dựng và củng cố niềm tin trong một môi trường truyền thông thay đổi từng ngày.

Xây dựng niềm tin trong thời đại số

Tốc độ lan truyền của thông tin trong thời đại số khiến yêu cầu đối với công tác tư tưởng cũng thay đổi. Nếu gần một thế kỷ trước, nhiệm vụ trọng tâm là truyền bá lý tưởng cách mạng, tập hợp lực lượng và tạo sự thống nhất về nhận thức, thì hôm nay thách thức lớn hơn là xây dựng niềm tin trong một môi trường thông tin đa chiều.

Tin giả có thể lan truyền chỉ trong vài phút; mạng xã hội nhiều khi trở thành nơi công chúng tiếp cận thông tin trước báo chí chính thống. Trong môi trường đó, thông tin đúng và thông tin sai, thông tin chính thống và thông tin giả cùng tồn tại, cạnh tranh trực tiếp để giành lấy sự chú ý và niềm tin của công chúng. Theo PGS.TS Đào Duy Quát, đó là thách thức lớn nhất của ngành Tuyên giáo trong thời đại số.

Vì thế, ông cho rằng đổi mới công tác tư tưởng không chỉ là ứng dụng công nghệ hay hiện diện nhiều hơn trên không gian mạng, mà quan trọng hơn là đổi mới cách tiếp cận người dân.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm thông tin chính xác mà còn phải kịp thời, chủ động và minh bạch, bởi một thông tin đúng nhưng đến chậm đôi khi không còn đủ sức định hướng dư luận.

Điều đó đòi hỏi công tác tư tưởng không chỉ dừng ở việc truyền đạt chủ trương, nghị quyết theo một chiều, mà còn phải tạo điều kiện để người dân phản ánh những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn, đồng thời lắng nghe và tiếp thu những ý kiến xác đáng để góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách.

Muốn tạo dựng sự đồng thuận phải hiểu xã hội đang nghĩ gì. Muốn định hướng dư luận phải lắng nghe dư luận. Và muốn củng cố niềm tin phải phản ánh trung thực thực tiễn. Theo ông Đào Duy Quát, công tác tư tưởng cũng cần chuyển từ tư duy “thông báo” sang tư duy “truyền thông chính sách”, chủ động tham gia ngay từ quá trình xây dựng chính sách, thay vì chỉ giải thích sau khi chính sách đã được ban hành. Đó cũng là lý do PGS.TS Đào Duy Quát luôn nhấn mạnh vai trò của đối thoại.

PGS.TS Đào Duy Quát

Ông nhớ lại thời gian giữ cương vị Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, kiêm Tổng Biên tập Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, khi đơn vị tổ chức nhiều cuộc đối thoại trực tuyến giữa lãnh đạo Đảng, Nhà nước với người dân. Trong số đó là cuộc đối thoại của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ngày 9/2/2007.

Trong hơn ba giờ, khoảng 20.000 câu hỏi của người dân được tổng hợp thành các nhóm vấn đề để Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trả lời trực tiếp vào thời điểm đó. Từ kinh tế, cải cách hành chính đến những vấn đề dân sinh, các nội dung được dư luận quan tâm đều được trao đổi công khai.

Điều để lại ấn tượng sâu đậm với ông không chỉ là quy mô cuộc đối thoại, mà còn là sự cởi mở, trực diện trong cách người đứng đầu Chính phủ đối thoại với người dân.

“Khi những vấn đề dư luận quan tâm được giải đáp kịp thời, công khai và minh bạch, tác động tích cực đối với xã hội là rất lớn”, PGS.TS Đào Duy Quát nói và khẳng định tinh thần ấy vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay.

Phóng viên tác nghiệp tại Trung tâm báo chí tác nghiệp tại Đại hội XIV của Đảng. (Ảnh: TTXVN)

Với những chủ trương lớn hoặc những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, các cơ quan quản lý cần chủ động cung cấp thông tin, giải đáp những băn khoăn của xã hội thay vì chỉ phản ứng khi dư luận đã xuất hiện nhiều luồng thông tin khác nhau.

Ông cho rằng khoảng trống thông tin luôn là môi trường để tin giả và những luận điệu xuyên tạc lan rộng. Vì vậy, phản hồi nhanh, minh bạch và đầy đủ không chỉ là yêu cầu của truyền thông mà còn là một phần của công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, nhằm không để khoảng trống ấy bị lấp đầy bởi tin đồn và thông tin sai lệch.

Chính từ thực tiễn ấy, đấu tranh với thông tin sai trái cũng cần được nhìn nhận theo cách tiếp cận rộng hơn. Theo ông, điều quan trọng không chỉ là bác bỏ thông tin sai lệch bằng công nghệ hay các biện pháp hành chính, mà trước hết phải bằng lập luận thuyết phục và sự thật.

“Cái gì mình làm chưa đúng thì phải thẳng thắn nhận và kiên quyết sửa, cái gì là thông tin xuyên tạc thì phải bác bỏ bằng lập luận và chứng cứ, còn những vấn đề đúng một phần thì cũng phải nói rõ đâu là đúng, đâu là sai”, ông Đào Duy Quát nói.

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, niềm tin không chỉ được tạo nên từ khẩu hiệu hành động hay lời tuyên truyền, mà trước hết phải đến từ những kết quả thực tế mà người dân có thể cảm nhận được, “trăm nghe không bằng một thấy”.

Chỉ khi phản ánh đúng thực tiễn, lắng nghe đầy đủ ý kiến của Nhân dân và kịp thời điều chỉnh những bất cập nảy sinh từ cuộc sống, công tác tư tưởng mới thực sự tạo dựng được sự đồng thuận và củng cố niềm tin xã hội.

Sau 96 năm, phương thức làm công tác tư tưởng có thể tiếp tục thay đổi cùng sự phát triển của công nghệ và môi trường truyền thông. Nhưng điều làm nên sức sống của công tác tư tưởng chưa bao giờ nằm ở phương tiện truyền tải, mà ở khả năng bắt nguồn từ thực tiễn, đồng hành với thực tiễn và trở lại phục vụ chính thực tiễn.