PGS Nguyễn Lân Hiếu nói về căn bệnh hơn 30 triệu người Việt Nam mắc phải

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: Việt Linh.

Hàng triệu người Việt từng cầm trên tay kết quả siêu âm bụng với dòng kết luận "gan nhiễm mỡ". Không ít người lo lắng, vội tìm mua thuốc bổ gan, thuốc giải độc gan hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị với hy vọng lá gan sẽ trở lại bình thường.

Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, phần lớn trường hợp không cần quá hoang mang, bởi điều quan trọng là xác định đúng mức độ bệnh và thay đổi lối sống.

Ba mức độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm

Theo PGS Hiếu, gan bình thường vẫn chứa một lượng mỡ nhất định, chiếm khoảng 3-5% trọng lượng gan. Chỉ khi lượng mỡ vượt quá 5%, tình trạng này mới được gọi là gan nhiễm mỡ.

Trong thực tế, gan nhiễm mỡ thường gặp ở hai nhóm nguyên nhân chính. Thứ nhất là gan nhiễm mỡ do sử dụng rượu bia thường xuyên. Thứ hai là gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), thường liên quan đến thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều đồ chiên rán, nhiều đường, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.

Bác sĩ Hiếu cũng cho biết gan nhiễm mỡ được chia thành ba mức độ dựa trên hình ảnh siêu âm.

Ở gan nhiễm mỡ độ 1, độ sáng của gan chỉ tăng nhẹ, sóng siêu âm vẫn xuyên tốt nên có thể quan sát rõ hệ thống mạch máu trong gan và ranh giới giữa gan với cơ hoành.

Đến gan nhiễm mỡ độ 2, gan sáng hơn rõ rệt, các mạch máu và ranh giới cơ hoành bắt đầu khó quan sát hơn, trong khi các cấu trúc nằm phía sau gan cũng hiện lên kém rõ.

Nhiều người hoang mang khi siêu âm phát hiện gan nhiễm mỡ và vội tìm thuốc điều trị. Ảnh tạo bởi AI.

Nặng nhất là gan nhiễm mỡ độ 3, khi hình ảnh các mạch máu trong gan và ranh giới với cơ hoành gần như không còn phân biệt được. Khả năng xuyên âm giảm mạnh khiến việc quan sát các cấu trúc phía sau gan trở nên rất khó khăn hoặc không thể thực hiện.

Vì sao nhiều người được kết luận gan nhiễm mỡ?

Theo PGS Hiếu, có ba nguyên nhân khiến cụm từ "gan nhiễm mỡ" xuất hiện rất phổ biến trong kết quả siêu âm.

Đầu tiên là tỷ lệ mắc bệnh thực sự khá cao. Ước tính khoảng 25-30% người trưởng thành ở Việt Nam có gan nhiễm mỡ từ độ 1 trở lên trên siêu âm, đặc biệt ở người thừa cân hoặc có vòng bụng lớn. Vì vậy, đây là kết luận rất thường gặp trong thực hành lâm sàng.

Nguyên nhân thứ hai đến từ chính đặc điểm của siêu âm. Gan nhiễm mỡ sẽ có hình ảnh "tăng âm", tức sáng hơn bình thường. Tuy nhiên, việc đánh giá mức độ tăng âm vẫn mang tính chủ quan. Một số trường hợp chỉ tăng mỡ nhẹ sau thời gian ăn nhiều dầu mỡ hoặc thức khuya nên có thể lần siêu âm này ghi nhận gan nhiễm mỡ nhưng lần khác lại cho kết quả bình thường.

Yếu tố thứ ba là chất lượng máy siêu âm và đặc điểm cơ địa của từng người. "Đây là yếu tố khó tránh khỏi. Tuy nhiên, y học ngày càng hiện đại, với những thế hệ máy mới, những phương pháp chẩn đoán khác và đặc biệt là quy trình chẩn đoán chặt chẽ, tình trạng dương tính giả đối với gan nhiễm mỡ sẽ được hạn chế", bác sĩ Hiếu nói.

Khi nào cần lo lắng?

Theo PGS Hiếu, điều đầu tiên người bệnh nên làm khi nhận kết quả siêu âm là hỏi bác sĩ xem gan nhiễm mỡ ở mức độ nào. Nếu kết quả không xác định được độ 1, 2 hay 3 thì độ tin cậy của bản kết luận cần được xem xét.

Đối với gan nhiễm mỡ độ 1, người bệnh không nên quá lo lắng. Việc điều chỉnh chế độ ăn, tăng cường vận động, giảm cân về mức BMI hợp lý và đặc biệt hạn chế rượu bia thường giúp tình trạng gan cải thiện rõ rệt sau một thời gian.

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường chưa đáng lo, nhưng một số trường hợp cần khám chuyên khoa ngay. Ảnh: Đinh Hà.

Ngược lại, người bệnh cần đến khám chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật sớm nếu siêu âm cho thấy gan nhiễm mỡ độ 2 hoặc độ 3 kèm theo một trong các dấu hiệu như đau bụng, sụt cân, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, vàng da, vàng mắt; xét nghiệm phát hiện men gan tăng hoặc đang mắc các bệnh lý như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp.

Đối với người uống rượu bia thường xuyên, 3-4 lần mỗi tuần trở lên, bác sĩ khuyến cáo nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng/lần ngay cả khi siêu âm mới chỉ ghi nhận gan nhiễm mỡ độ 1.

Bên cạnh đó, PGS Hiếu đặc biệt lưu ý người dân không nên tự ý sử dụng các loại thuốc được quảng cáo là "giải độc gan" hoặc "bổ gan" đang được bán phổ biến trên thị trường.

Ông nhấn mạnh hiện nay chưa có thuốc bổ gan nào được các hướng dẫn điều trị của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Mỹ (AASLD) hay Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu (EASL) khuyến cáo là phương pháp điều trị đặc hiệu đối với gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

"Nền tảng điều trị vẫn là giảm cân, tăng cường vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết. Không có loại thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng việc thay đổi lối sống của chính mình", PGS Hiếu nhấn mạnh.

Hầu hết thuốc khi vào cơ thể đều phải được chuyển hóa qua gan. Vì vậy, việc tự ý dùng các sản phẩm không rõ hiệu quả không những không giúp cải thiện gan nhiễm mỡ mà còn có nguy cơ gây thêm tác dụng phụ lên chính lá gan.