Phải công khai thông tin liên quan đến sự cố môi trường, thiên tai, thảm họa và sức khỏe cộng đồng trong 24 giờ

Toàn cảnh các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Quốc hội sáng ngày 12/4

Chất lượng công khai thông tin

Ngày 12/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Cho ý kiến về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng: Khoản 3 Điều 3 hiện quy định: “Việc cung cấp thông tin phải đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số; bảo đảm việc cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân”.

Bà Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu

Khác với một số ý kiến đại biểu Quốc hội lo ngại ứng dụng công nghệ thông tin có thể trở thành rào cản đối với người dân, theo bà Nga, cách quy định này mới dừng ở mức định hướng, thể hiện tinh thần “đẩy mạnh”, “tăng cường” ứng dụng công nghệ thông tin nhưng chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý đủ rõ. Trong khi đó, nếu đã xác định xây dựng Nhà nước số, thì công khai thông tin trên môi trường số phải được xem là phương thức chủ yếu, chứ không nên chỉ là phương thức khuyến khích.

Do đó, bà Nga đề nghị nghiên cứu sửa khoản 3 Điều 3 theo hướng nhấn mạnh hơn trách nhiệm công khai trên môi trường số, ít nhất đối với các nhóm thông tin thuộc diện bắt buộc công khai theo Điều 17 của Luật này.

Đặc biệt về các trường hợp thông tin công dân không được tiếp cận tại Điều 15 dự thảo Luật, bà Nga đánh giá đây là điều khoản rất quan trọng, vì liên quan trực tiếp đến ranh giới giữa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và việc hạn chế quyền.

Tại khoản 4 Điều 15, dự thảo quy định: “Trường hợp pháp luật chưa quy định, căn cứ vào điều kiện thực tiễn, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm xem xét, quyết định việc cung cấp thông tin.” Băn khoăn với quy định này bởi khoản 4 Điều 3 của chính dự thảo đã xác định rất rõ: “Việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin phải do luật định”, bà Nga cho hay, nếu Luật chưa quy định mà lại giao cho người đứng đầu cơ quan xem xét, quyết định thì trên thực tế rất dễ dẫn đến tình trạng cơ quan vừa nắm giữ thông tin, vừa tự đánh giá, vừa tự quyết định có cung cấp hay không. Cách thiết kế như vậy là chưa thật chặt chẽ.

“Tôi đề nghị rà soát lại khoản 4 Điều 15 theo hướng thu hẹp tối đa không gian quyết định mang tính chủ quan của cơ quan có thông tin; trường hợp cần thiết thì phải có tiêu chí rõ hơn, cơ chế kiểm soát chặt hơn”, bà Nga nói.

Đối với chất lượng thông tin công khai tại Điều 17 dự thảo Luật, bà Nga đánh giá Điều 17 đã mở rộng đáng kể danh mục thông tin phải công khai. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không chỉ là công khai cái gì, mà còn là công khai như thế nào để người dân thực sự tiếp cận và sử dụng được.

Thực tế có tình trạng thông tin được đăng tải nhưng ở dạng khó tra cứu, khó trích xuất, khó tái sử dụng; nói cách khác là có công khai nhưng hiệu quả tiếp cận rất thấp. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện Điều 17 theo hướng gắn yêu cầu công khai với yêu cầu về chất lượng dữ liệu, nhất là trong môi trường số; cần hướng đến thông tin công khai phải dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác, chứ không chỉ dừng ở việc “có đăng tải”.

Phải cung cấp ngay thông tin liên quan đến sự cố môi trường, thiên tai

Theo đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tại Điều 18 về hình thức, thời điểm công khai thông tin thì Khoản 4 quy định thời điểm công khai thông tin đối với trường hợp pháp luật chưa có quy định chậm nhất là 5 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra thông tin.

Các đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội tham dự phiên thảo luận.

Ông Hà nhận thấy, thời hạn 5 ngày làm việc là hợp lý đối với các thông tin hành chính thông thường. Tuy nhiên, dự thảo Luật cũng quy định phải công khai các thông tin có tính chất cấp bách như: thông tin về sự cố môi trường, thu hồi sản phẩm tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, thiên tai, dịch bệnh.

“Đối với những thông tin này, nếu chờ 5 ngày làm việc mới công khai thì có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Do đó, tôi kiến nghị bổ sung một khoản ngoại lệ tại Điều 18 theo hướng đối với các thông tin liên quan đến bảo vệ tính mạng, sức khỏe cộng đồng, sự cố môi trường, thiên tai, thảm họa, cơ quan nhà nước có trách nhiệm phải công khai ngay lập tức hoặc chậm nhất trong vòng 24 giờ kể từ khi tạo ra hoặc tiếp nhận thông tin”, ông Hà kiến nghị.

Về từ chối yêu cầu cung cấp thông tin cho phép cơ quan, đơn vị từ chối cung cấp thông tin nếu yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị, ông Hà cho rằng, đây là một lỗ hổng mang tính định tính rất cao.

Trong thực tiễn thi hành pháp luật, ranh giới của việc “ảnh hưởng đến hoạt động bình thường” là rất khó xác định và dễ bị lạm dụng để chối bỏ trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân.

Để luật thực sự khả thi và nghiêm minh, ông Hà kiến nghị sửa đổi theo hướng cơ quan chỉ được từ chối khi đã áp dụng mọi biện pháp gia hạn thời gian theo quy định tại Khoản 3 Điều 26 mà vẫn không thể đáp ứng. Đồng thời, bắt buộc cơ quan đó phải ban hành văn bản trả lời công dân, trong đó giải trình rõ lý do vì sao vượt quá khả năng và gợi ý phương án, nguồn thông tin thay thế nếu có.