Phân bón giả ngày càng tinh vi: Cần phối hợp chặt chẽ để làm sạch thị trường

Hội thảo có sự đồng hành của Tổng công ty Phân Bón Dầu Khí Cà Mau (PVCFC) và Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ).

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nhấn mạnh phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng và thu nhập của hàng triệu hộ nông dân. Tuy nhiên, tình trạng sản xuất, kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng, giả mạo nhãn hiệu và gian lận xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp, gây thiệt hại cho người sử dụng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Trí Ngọc, công tác phòng, chống phân bón giả cần sự phối hợp đồng bộ, thường xuyên giữa Nhà nước, Hiệp hội và doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào nỗ lực của từng cơ quan, lực lượng riêng lẻ.

Nhiều thủ đoạn vi phạm tinh vi

Tại hội thảo, tham luận của Hiệp hội Phân bón Việt Nam do TS. Nguyễn Xuân Sinh, Trưởng Ban Kiểm tra Hiệp hội, trình bày đã nêu một số vụ việc đáng chú ý được phát hiện từ đầu năm 2026.

Tại Cần Thơ, tháng 2/2026, lực lượng chức năng thu giữ 4.598 kg phân bón dạng rắn, 1.335 lít phân bón dạng lỏng cùng nguyên liệu, bao bì, máy móc, thiết bị liên quan, với tổng giá trị tang vật ước tính trên 1,8 tỷ đồng.

Tại Bắc Ninh, tháng 7/2026, cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc để điều tra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón. Lực lượng chức năng thu giữ 65 tấn phân bón giả, trị giá trên 1 tỷ đồng.

Đáng chú ý, theo thông tin điều tra ban đầu được báo chí phản ánh, một đường dây tại Đắk Lắk trong giai đoạn 2025-2026 đã đưa ra thị trường hơn 24.200 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, tổng giá trị trên 159 tỷ đồng; số tiền thu lợi bất chính được thông tin là hơn 60 tỷ đồng. Lực lượng chức năng thu giữ gần 627 tấn phân bón giả và hơn 957 tấn nguyên liệu, phân bón phục vụ pha trộn, đóng gói.

Ông Vương Trường Nam, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cũng chỉ ra các thủ đoạn phổ biến như sử dụng nguyên liệu giá rẻ, pha trộn tạp chất để tăng trọng lượng; tái sử dụng bao bì của thương hiệu uy tín; làm giả nhãn mác, xuất xứ và lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để tiêu thụ sản phẩm.

Theo số liệu được Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tổng hợp, từ đầu năm 2026 đến thời điểm báo cáo, các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 107.851 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; trong đó có 8.662 vụ hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Bảo vệ người nông dân và doanh nghiệp chân chính

Các tham luận tại hội thảo nhấn mạnh việc nhận diện phân bón giả, phân bón kém chất lượng không thể chỉ dựa vào cảm quan. Chất lượng sản phẩm thường phải được xác định thông qua lấy mẫu, kiểm nghiệm và đối chiếu hồ sơ chuyên môn. Vì vậy, những dấu hiệu bất thường về hình thức, màu sắc hoặc bao bì chưa đủ để kết luận sản phẩm là hàng giả.

Phân bón không bảo đảm chất lượng có thể làm giảm năng suất, chất lượng nông sản, tăng chi phí sản xuất và gây thiệt hại cả vụ mùa. Trong khi đó, doanh nghiệp chân chính phải chịu tổn thất về doanh thu, thị phần, uy tín thương hiệu và đối mặt với cạnh tranh không lành mạnh.

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống vi phạm, các đại biểu đề xuất tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát lưu thông hàng hóa. Các lực lượng chức năng cần đẩy mạnh phối hợp, trao đổi thông tin, chủ động phát hiện, xử lý nghiêm các đường dây sản xuất, kinh doanh phân bón giả, đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo nhanh để ngăn chặn sản phẩm vi phạm tiếp tục lưu thông.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động bảo vệ thương hiệu, cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan chức năng. Hiệp hội Phân bón Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, tổng hợp kiến nghị từ hội viên, đóng góp hoàn thiện chính sách và phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn người nông dân lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Hội thảo cũng đặt ra yêu cầu nâng cao nhận thức cộng đồng, cung cấp thông tin chính xác, dễ hiểu về sản phẩm và cách thức kiểm chứng chất lượng. Tuy nhiên, không thể chuyển toàn bộ trách nhiệm nhận diện hàng giả sang người nông dân, bởi nhiều hành vi vi phạm chỉ có thể được xác định thông qua kiểm nghiệm và hoạt động chuyên môn.