Phân cấp, phân quyền trong quyết định ngân sách cần được cân nhắc kỹ lưỡng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên thảo luận. Ảnh: CẨM HÀ

Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trong khuôn khổ phiên họp chiều 27-7.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình dự luật. Ảnh: CẨM HÀ

Trình bày về vấn đề dự án luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo luật tập trung vào việc hợp nhất kế hoạch đầu tư công với kế hoạch tài chính nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Dự thảo quy định theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, đồng thời làm rõ thẩm quyền quyết định ngân sách của các cơ quan nhà nước.

Cụ thể, dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định phân bổ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công 5 năm từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội sang cho Chính phủ quyết định (sau khi đã được Quốc hội quyết định tổng mức).

Về phân bổ ngân sách địa phương, dự thảo đưa ra 2 phương án để tăng tính chủ động cho cơ quan hành chính địa phương.

Phương án 1: giữ nguyên như hiện hành là HĐND quyết định chi tiết danh mục và mức vốn từng dự án.

Phương án 2: HĐND chỉ quyết định tổng mức vốn, còn việc quyết định và phân bổ chi tiết danh mục, mức vốn cho từng dự án sẽ giao cho UBND thực hiện.

Đối với các dự án đầu tư công, dự thảo định hướng luật chỉ quy định các nội dung mang tính nguyên tắc và thẩm quyền của Quốc hội. Các nội dung chi tiết về tiêu chí phân loại dự án (nhóm A, B, C) và trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư sẽ giao cho Chính phủ quy định để đảm bảo tính linh hoạt.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi phát biểu. Ảnh: CẨM HÀ

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, ủy ban nhất trí tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; đồng thời thống nhất quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách với giao kế hoạch đầu tư công hàng năm. Tuy nhiên, ủy ban cho rằng cần cân nhắc kỹ về nội dung phân cấp, phân quyền.

Theo ông Phan Văn Mãi, đa số ý kiến trong ủy ban đề nghị tiếp tục giữ thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc phân bổ nguồn này để đảm bảo an ninh tài chính quốc gia, thay vì giao toàn quyền cho Chính phủ như đề xuất trong dự thảo. Đối với 2 phương án về thẩm quyền giữa HĐND và UBND, ủy ban đề nghị đánh giá kỹ tác động để vừa tăng tính chủ động cho UBND, vừa đảm bảo cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình của cơ quan dân cử.

Đại biểu dự họp. Ảnh: CẨM HÀ

Liên quan đến sử dụng số tăng thu, người đứng đầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí quy định giao Chính phủ và UBND các cấp chủ động phân bổ, sử dụng số tăng thu để nâng cao hiệu quả vốn, nhưng lưu ý phải tránh việc lập dự toán quá thấp để tạo nguồn tăng thu.

Bên cạnh đó, ông Phan Văn Mãi nhận định, quy định đánh giá hiệu quả đầu tư công là nội dung mới quan trọng. Do đó, dự thảo luật cần quy định rõ hệ thống tiêu chí đánh giá, trách nhiệm của người đứng đầu và cơ chế công khai kết quả sau khi dự án hoàn thành.

Đại biểu dự họp. Ảnh: CẨM HÀ

Tổng kết nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền trong quyết định ngân sách là vấn đề cần được cân nhắc rất kỹ lưỡng, gắn liền với các cơ chế kiểm soát quyền lực, đảm bảo công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

“Việc phân cấp phải đảm bảo vai trò quyết định và giám sát của Quốc hội cũng như HĐND. Phân cấp nhiệm vụ phải đi đôi với việc đảm bảo nguồn lực tối thiểu tương ứng, đặc biệt lưu ý đến ngân sách cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ.

Đối với việc giao Chính phủ phân bổ dự phòng chung kế hoạch đầu tư công 5 năm vốn ngân sách trung ương (sau khi Quốc hội đã quyết định về sử dụng), Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải đánh giá kỹ tác động. Nếu thực hiện giao, phải quy định rõ điều kiện, nguyên tắc, tiêu chí, thứ tự ưu tiên, thời hạn phân bổ và chế độ báo cáo.

Về việc sử dụng số tăng thu ngân sách, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục nghiên cứu và rà soát kỹ lưỡng quy định cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách; chỉ thực hiện đối với các khoản thu được xác định là chắc chắn, đồng thời phải thiết lập các nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện, trình tự và thứ tự ưu tiên sử dụng một cách chặt chẽ. Cụ thể là ưu tiên đảm bảo nguồn cho việc giảm bội chi, chi trả nợ và các nhiệm vụ ưu tiên bắt buộc khác. Đối với chi thường xuyên, tuyệt đối không tạm ứng cho các nhiệm vụ chi thường xuyên lâu dài khi chưa có nguồn lực đảm bảo chắc chắn.