Phẳng hóa bộ máy quản trị và khát vọng bứt phá của An Giang trong kỷ nguyên vươn mình - Bài 2: Chính quyền 2 cấp và những chuyển động từ cơ sở

Người dân phường Tô Châu được công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công phường hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính. Ảnh: DANH THÀNH

Qua một năm vận hành thực tiễn, guồng quay ấy đã tạo ra những chuyển động mạnh mẽ, đưa chính quyền về sát dân. Nhưng đồng thời, nó cũng đặt bộ máy cơ sở trước một thử thách lịch sử về sự quá tải biên chế và yêu cầu tự bứt phá để thích ứng với một “thể chế phẳng”.

Tinh gọn đầu mối, dồn lực cho cơ sở bằng mô hình “6 rõ”

7 giờ 30 phút tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Tô Châu, không khí làm việc khẩn trương nhưng trật tự. Ông Nguyễn Bá Thuần đến nộp hồ sơ xin cấp phép đánh giá tác động môi trường để mở rộng quy mô nuôi trồng thủy sản. Nếu như ở thời điểm trước tháng 7/2025, hồ sơ này phải qua nhiều khâu trung gian từ cấp xã lên cấp thành phố rồi mới được xem xét phê duyệt. Nay, ông Hùng chỉ cần nộp hồ sơ số hóa trên hệ thống, công chức phường tiếp nhận, xử lý và chuyển trực tuyến đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Ông Lý Hoàng Tuấn - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) phường Tô Châu cho biết, từ ngày 1/7/2025 đến nay, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường tiếp nhận 3.100 hồ sơ, giải quyết 2.904 hồ sơ, tỷ lệ đúng và trước hạn đạt gần 99%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và số hóa hồ sơ cùng đạt 96,42%. 100% hồ sơ phát sinh phí, lệ phí được thanh toán trực tuyến. Việc tập trung tiếp nhận và trả kết quả tại một đầu mối góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí đi lại và nâng cao mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn vận hành ổn định tại An Giang từ tháng 7/2025 đến nay đã đưa ra câu trả lời đanh thép cho những hoài nghi ban đầu: Cải cách không phải là chuyển dịch cơ học đầu việc từ cấp này sang cấp khác, mà là tái cấu trúc lại toàn bộ quy trình quản trị. Khi xóa bỏ hoàn toàn cấp huyện, tỉnh An Giang mới đã tinh giản được hàng loạt phòng, ban gián tiếp, cắt giảm triệt để các khâu trung gian chuyên “cho ý kiến” và “kính trình”. Toàn bộ chức năng quản lý vĩ mô, quy hoạch chiến lược, thanh tra, kiểm tra được tập trung về các sở, ngành chuyên môn cấp tỉnh. Ngược lại, quyền lực thực thi, giám sát trực tiếp và xử lý các vấn đề dân sinh sát sườn được phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ xuống trực tiếp cho 102 xã, phường và đặc khu.

Để bảo đảm bộ máy 2 cấp vận hành thông suốt, tỉnh đã ban hành hàng loạt văn bản phân cấp, ủy quyền, tạo cơ sở nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của cơ sở theo nguyên tắc “6 rõ”. Khối Đảng tập trung kiện toàn tổ chức, tăng cường kiểm tra, giám sát; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đổi mới phương thức hoạt động, đẩy mạnh giám sát, phản biện xã hội. Điểm nhấn nổi bật là Ban Thường vụ Tỉnh ủy phân công từng Ủy viên Ban Thường vụ trực tiếp phụ trách các xã, phường, đặc khu, cùng tổ giúp việc là lãnh đạo các ban, sở, ngành. Cách làm này giúp chỉ đạo, điều hành từ tỉnh đến cơ sở kịp thời, tháo gỡ nhanh các vướng mắc phát sinh, bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt.

“Cơn đau mang tính quy luật” và cuộc đại di dân bộ máy

Tuy nhiên, việc xóa bỏ một cấp hành chính đã tồn tại rất lâu để chuyển sang mô hình 2 cấp phẳng hoàn toàn tất yếu phải đối mặt với những áp lực, xáo trộn cực kỳ lớn trong giai đoạn đầu, đặc biệt là trong những tháng cuối năm 2025. Thể chế phẳng là một bài toán khoa học và thực tiễn đầy khắc nghiệt. Khi chuyển từ mô hình 3 cấp sang 2 cấp, khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên theo cấp số nhân do phải tiếp nhận hầu hết các nhiệm vụ chi ngân sách và quản lý nhà nước từ cấp huyện chuyển giao về. Từ lĩnh vực giáo dục, sự nghiệp kinh tế, đến lĩnh vực môi trường... tất cả đều đặt lên vai chính quyền cấp xã.

Khi không còn cấp huyện, khối lượng hồ sơ và đầu việc đổ về hệ thống công sở của 102 xã, phường, đặc khu tăng đột biến từ 150 - 200%. Trong khi đó, trình độ chuyên môn của một bộ phận công chức một cửa cấp xã trước đây chưa thể đáp ứng ngay được yêu cầu thẩm định chuyên sâu ở các lĩnh vực phức tạp như đất đai, quy hoạch, tư pháp - những phần việc vốn trước đây do các phòng chuyên môn cấp huyện gánh vác. Tình trạng quá tải cán bộ, nghẽn hồ sơ cục bộ ở một số xã vùng sâu, vùng xa đã xuất hiện, trở thành cái cớ để các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc.

Bộ máy cấp xã đang đối mặt áp lực lớn do biên chế tinh gọn trong khi khối lượng công việc tăng mạnh. Khối Đảng cấp xã được bố trí tối đa 17 biên chế, khối Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tối đa 10 biên chế chuyên trách. Ban xây dựng Đảng phải đảm nhiệm cùng lúc chức năng của các ban tổ chức, tuyên giáo và dân vận cấp huyện trước đây. Ở khối chính quyền, UBND cấp xã chỉ có 3 phòng chuyên môn nhưng phải phụ trách nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước. Mỗi phòng đảm nhận khối lượng công việc tương đương chức năng của nhiều cơ quan chuyên môn cấp trên. Thực tế này khiến không ít cán bộ cơ sở thường xuyên làm việc trong tình trạng quá tải, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết công việc ở một số nơi.

Trước áp lực tại cơ sở, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tăng cường nguồn lực cho cấp xã. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, tỉnh điều động 3.154 công chức, viên chức từ cấp tỉnh và cấp huyện cũ về hỗ trợ cơ sở; đồng thời, tiếp nhận 809 người hoạt động không chuyên trách vào làm công chức cấp xã. Lực lượng này trực tiếp tham gia giải quyết hồ sơ, hỗ trợ nghiệp vụ và nâng cao năng lực cho đội ngũ tại chỗ. Cùng với đó, tỉnh đã chi hơn 132 tỷ đồng hỗ trợ trên 1.600 cán bộ, công chức, viên chức có thay đổi nơi làm việc sau sắp xếp trung tâm hành chính tỉnh, góp phần ổn định tư tưởng và bảo đảm điều kiện công tác cho đội ngũ.

Khi chính quyền sát dân và những “đốm lửa” sáng tạo

Tại phường Tô Châu - địa phương hiện nay quản lý một phần khu vực đầm Đông Hồ, vốn trước đây trải dài qua địa bàn phường Đông Hồ và phường Tô Châu cũ, nơi từng xảy ra nhiều vụ lấn chiếm, nuôi trồng thủy sản phức tạp kéo dài, ông Lý Hoàng Tuấn thẳng thắn chia sẻ: “Trước đây, khi còn là TP. Hà Tiên, nhiều vụ việc vi phạm phát hiện ngay trước mắt nhưng vướng thẩm quyền, phường phải làm tờ trình báo cáo lên thành phố chờ đoàn kiểm tra đến xác minh. Khi có quyết định xử lý thì công trình đã hoàn thành, rất khó giải quyết hậu quả. Bây giờ, với cơ chế chính quyền địa phương 2 cấp trực tiếp, phường được trao toàn quyền xử phạt và cưỡng chế hành chính trong thẩm quyền. Trách nhiệm sát sườn buộc chúng tôi phải bám sát địa bàn từng giờ”.

Tại xã biên giới Giang Thành, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, sự chuyển động lại mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Bà Trần Ngọc Bích - Phó Chủ tịch UBND xã Giang Thành - người trực tiếp theo chân các tổ công nghệ số cộng đồng vào từng phum, sóc hướng dẫn đồng bào Khmer sử dụng dịch vụ công cho biết: “Trước đây, bà con muốn làm thủ tục hành chính, nhất là về đất đai thường phải lội bộ đường sá xa xôi, lại thêm bất đồng ngôn ngữ nên nhiều người ngại đi. Từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã bố trí cán bộ cắm chốt, làm việc trực tiếp tại ấp, đến tận nhà dân hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính. Giờ đây, khoảng cách địa lý đã bị xóa nhòa bởi tư duy phục vụ của cán bộ”.

Sự thông suốt này cũng được thấy rõ tại đặc khu Phú Quốc - mũi nhọn kinh tế biển đảo hướng ra thế giới. Ông Trần Minh Khoa - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc nhận xét, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy trình phê duyệt dự án đầu tư, hỗ trợ người dân trong đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư hay hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển được rút ngắn tối đa. Tiếng nói của người dân và doanh nghiệp được truyền thẳng lên cấp tỉnh xử lý mà không bị nghẽn lại ở bất kỳ “bộ lọc” nào.

Một năm qua, An Giang đã triển khai nhiều mô hình sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp. Trung tâm Dịch vụ tổng hợp được vận hành đồng bộ tại 102 xã, phường, đặc khu; nhiều cách làm hiệu quả như “một đầu mối theo dõi hồ sơ”, kiosk thông minh, mã QR phục vụ người dân được nhân rộng. Cùng với phong trào “Bình dân học vụ số”, chính sách “0 đồng” phí dịch vụ công trực tuyến và các tổ hỗ trợ tại cơ sở, chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ đến vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

(Còn tiếp)

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, toàn tỉnh tiếp nhận và xử lý hơn 587.000 hồ sơ, thủ tục hành chính, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt mức ấn tượng là 98,56%. Kết quả chấm điểm Bộ chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp quý I/2026 của tỉnh đạt tới 95,86 điểm, hiện nay xếp thứ 18/34 tỉnh, thành phố trong cả nước, kéo chỉ số hài lòng của người dân tăng trưởng vững chắc.