'Phao cứu sinh' của Iran giữa xung đột

Các loại tiền điện tử là phao cứu sinh của Iran. Ảnh: Bloomberg.

Đồng tiền của Iran đang lao dốc không phanh. Nền kinh tế chịu những lệnh trừng phạt nặng nề. Tuy nhiên, Tehran vẫn thanh toán cho đơn hàng máy móc, nhiên liệu và linh kiện quân sự từ nước ngoài thông qua một kênh tài chính mà Mỹ không thể kiểm soát.

Cách giải quyết rất đơn giản: Khai thác bitcoin.

"Iran có thể khai thác một đồng bitcoin với chi phí chỉ khoảng 1.300 USD", Jake Percy - chiến lược gia về bitcoin tại Mỹ - cho biết. Với mức giá Bitcoin đang giao dịch quanh ngưỡng 73.000 USD, Tehran thu về khoản lợi nhuận chênh lệch lên tới 71.700 USD trên mỗi đồng tiền mã hóa. Giá trị này có thể được luân chuyển hoàn toàn bên ngoài hệ thống ngân hàng toàn cầu truyền thống.

Chiến lược này đang âm thầm đục thủng "bức tường" cấm vận Mỹ mất hai thập niên xây dựng. Các hoạt động khai thác bitcoin được chuyển trực tiếp vào ví do nhà nước kiểm soát và được dùng thanh toán quốc tế.

Năm 2019, giới chức Iran cho biết việc chính thức hợp pháp hóa hoạt động đào Bitcoin là “thử nghiệm kinh tế”. Tuy nhiên, giới phân tích khẳng định nước này đã phát triển chiến lược dài hạn hơn nhiều: Một mạng lưới thanh toán có khả năng kháng cự mọi lệnh trừng phạt.

Nước đi thông minh

Công ty phân tích blockchain Chainalysis ước tính hệ sinh thái tiền điện tử của Iran đạt 7,78 tỷ USD vào năm 2025, tăng trưởng nhanh chóng bất chấp lệnh trừng phạt. Các bên liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chiếm hơn 50% lượng tiền điện tử đổ vào Iran cuối năm 2025, chuyển hơn 3 tỷ USD chỉ trong một năm.

“Đây không phải đầu cơ dân sự, mà là cơ sở hạng tầng tài chính quân sự của nhà nước”, ông Percy chia sẻ.

Khói bốc lên sau một vụ nổ tại Tehran, Iran ngày 6/3. Ảnh: WANA.

Điểm kỳ lạ là hệ thống này vận hành trên một cuốn sổ cái công khai. Mọi giao dịch bitcoin đều được ghi lại vĩnh viễn trên blockchain. Chính công nghệ giúp lách các lệnh trừng phạt lại vô tình tạo ra "lớp tình báo" hoàn toàn mới.

Khi đòn không kích của Mỹ và Israel dội xuống Tehran hôm ngày 28/2, chuyên gia theo dõi hoạt động blockchain nhận thấy những biến động bất thường trước cả khi các kênh tình báo truyền thống xác nhận quy mô cuộc tấn công. Dòng tiền mã hóa chảy ra từ Nobitex - sàn giao dịch lớn nhất Iran - bất ngờ tăng vọt. Với hơn 11 triệu người dùng, Nobitex được cho là có liên quan đến các hoạt động tài chính gắn liền với quân đội Iran.

Theo dữ liệu từ Chainalysis, từ 28/2-2/3, khoảng 10,3 triệu USD đã rời khỏi sàn giao dịch này, với khối lượng giao dịch hàng giờ tăng tới 873% so với mức trung bình thông thường. Số tiền này đến các nền tảng ở nước ngoài, sàn giao dịch trong nước và một phần đáng kể vào các ví không xác định.

Tương tự, Elliptic ghi nhận lượng tiền rút từ sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran, Nobitex, tăng vọt 700% ngay sau khi xung đột nổ ra. Lượng rút cao nhất trong một giờ vào ngày 28/2 là 2,89 triệu USD, so với 358.000 USD vào ngày hôm trước.

“Nhiều người dùng hợp pháp sử dụng tiền điện tử như phương tiện cứu cánh trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị, trong khi chính phủ né tránh lệnh trừng phạt trên quy mô lớn”, Ari Redbord - chuyên gia từ TRM Labs - cho biết.

Khoảng trống hình blockchain

Do đó, Blockchain đã "phát sóng" trực tiếp các chuyển động tài chính gắn liền với xung đột theo thời gian thực. Các cơ quan tình báo mới chỉ bắt đầu chú ý tới góc độ này gần đây.

Các công ty như Chainalysis hay Elliptic có thể lập bản đồ cụm ví, theo dõi dòng chảy trên sàn giao dịch và xác định giao dịch thuộc về những thực thể bị trừng phạt. Hiện chưa có học thuyết chính thức tích hợp dữ liệu đó vào chiến lược an ninh quốc gia và thực thi lệnh trừng phạt.

Iran không phải quốc gia duy nhất khai thác lỗ hổng của tiền điện tử. Theo Báo cáo Tội phạm Tiền điện tử năm 2026 của Chainalysis, các địa chỉ ví “bất hợp pháp” tiếp nhận 154 tỷ USD trong năm 2025, phần lớn nhờ sự gia tăng đột biến 694% dòng vốn chảy vào các thực thể bị trừng phạt.

Hệ thống trừng phạt toàn cầu xoay quanh đồng USD đang tồn tại một "khoảng trống hình blockchain", và các đối thủ của Mỹ đang lợi dụng điều này.

"Bitcoin không quan tâm ai là tổng thống, không quan tâm tới các lệnh trừng phạt mà chỉ luân chuyển", Makar Volcy - người điều hành trung tâm dữ liệu Bitcoin tại Ontario (Canada) - khẳng định.

“Chúng ta đang chứng kiến những sự kiện địa chính trị lớn và sự sụp đổ của đồng tiền nội địa truyền thống. Đây là điều kiện lý tưởng để người dùng chuyển sang môi trường tiền điện tử”, Kaitlin Martin - nhà phân tích tình báo cấp cao tại Chainalysis - chia sẻ thêm.

Trí Ân