Pháp luật phải đồng bộ, khả thi và có sức sống trong thực tiễn
Muốn hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, bên cạnh việc nâng cao chất lượng từng đạo luật, cũng phải quan tâm hoàn thiện cấu trúc vận hành của toàn bộ hệ thống pháp luật. Thiếu tướng Lương Đình Hưng, Phó tư lệnh Bộ tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam, đại biểu Quốc hội Đoàn Nghệ An, trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân về việc thực hiện những yêu cầu đó tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
Hoàn thiện cấu trúc vận hành toàn bộ hệ thống pháp luật
Phóng viên: Nhìn lại Kỳ họp thứ hai, đại biểu đánh giá đâu là điểm mới nổi bật trong cách Quốc hội xem xét, hoàn thiện các dự án luật nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật?
Đại biểu Lương Đình Hưng: Nghị quyết số 66-NQ/TW xác định đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”, nhằm xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, khả thi, tạo động lực phát triển đất nước nhanh và bền vững. Kết luận số 09-KL/TW nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng tinh gọn, thống nhất, hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành.

Đại biểu Quốc hội Lương Đình Hưng ấn tượng với yêu cầu hoàn thiện cấu trúc vận hành toàn bộ hệ thống pháp luật. Ảnh: VŨ PHONG
Qua Kỳ họp thứ hai, tôi cảm nhận rõ các quan điểm, chủ trương đó đã được Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cụ thể hóa trong thực tiễn hoạt động lập pháp. Nổi bật là sự chuyển trọng tâm từ hoàn thiện từng quy phạm, từng dự án luật sang hoàn thiện cấu trúc vận hành của toàn bộ hệ thống pháp luật.
Trước hết, quy trình xem xét mỗi dự án luật được thiết kế chặt chẽ. Cơ quan trình có trách nhiệm trình bày tờ trình; cơ quan của Quốc hội tiến hành thẩm tra; đại biểu thảo luận tại tổ, tổng hợp ý kiến rồi tiếp tục thảo luận tại hội trường. Bộ trưởng trình dự án luật trực tiếp giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu nêu; cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự án trước khi trình Quốc hội thông qua.
Điểm rất quan trọng nữa là bên cạnh việc chú trọng xây dựng quy phạm điều chỉnh quan hệ xã hội, Quốc hội còn rất quan tâm, xem xét kỹ tính khả thi của từng quy định. Đây là khâu quan trọng để luật sau khi ban hành có sức sống, được áp dụng đồng bộ, thống nhất.
Linh hoạt để kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn
Phóng viên: Việc xây dựng các đạo luật nền tảng và cách tiếp cận “một luật sửa nhiều luật” có ý nghĩa như thế nào trong xử lý những điểm nghẽn của hệ thống pháp luật?
Đại biểu Lương Đình Hưng: Các luật có tính nền tảng của hệ thống pháp luật được nghiên cứu, ban hành và định vị phù hợp, tiêu biểu là Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Bên cạnh đó, nhiều dự án tại Kỳ họp được xây dựng theo hướng một luật sửa nhiều luật, phân loại theo từng lĩnh vực như lao động, y tế, văn hóa, an ninh.
Tôi đánh giá đây là phương thức hoàn thiện hệ thống pháp luật bài bản, khoa học, có thể tháo gỡ nhanh những chồng chéo, xung đột đang tạo điểm nghẽn trong thực tiễn. Khi các quy định liên quan được rà soát đồng bộ, cơ quan thực thi có căn cứ rõ ràng hơn, hạn chế tình trạng mỗi luật quy định một cách hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau.
Một yêu cầu quan trọng là Quốc hội tập trung quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, ổn định, thuộc thẩm quyền của mình. Những nội dung thường xuyên biến động được giao rõ cho Chính phủ, bộ, ngành và địa phương quy định chi tiết theo thẩm quyền. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính ổn định, lâu dài của luật, vừa tạo sự linh hoạt để chính sách theo kịp thực tiễn.
Phóng viên: Với khối lượng luật lớn được thông qua, theo đại biểu, đâu là những điều kiện quyết định để quy định mới không bị chậm trễ hoặc lúng túng khi triển khai?
Đại biểu Lương Đình Hưng: Chất lượng xây dựng pháp luật được nâng lên sẽ tạo cơ sở vững chắc cho chất lượng thi hành. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả, tôi cho rằng cần chú trọng ba nội dung.
Thứ nhất, văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành phải được Chính phủ, bộ, ngành và địa phương khẩn trương xây dựng, bảo đảm có hiệu lực đồng thời với thời điểm luật có hiệu lực. Nếu luật đã có hiệu lực nhưng văn bản hướng dẫn chưa được ban hành kịp thời, quá trình thực hiện sẽ gặp khó khăn.
Thứ hai, các cấp, các ngành cần thực hiện nghiêm quy định về phân cấp, phân quyền, đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Giao thêm thẩm quyền phải đi đôi với bảo đảm năng lực thực hiện, tránh tình trạng nhiệm vụ đã chuyển giao nhưng cán bộ, điều kiện và nguồn lực chưa đáp ứng.
Thứ ba, Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và các đoàn đại biểu Quốc hội cần xây dựng kế hoạch theo dõi, giám sát, truyền thông chính sách; kịp thời lắng nghe phản ánh của cử tri, nhất là các tổ chức, cá nhân chịu tác động trực tiếp. Nếu thực hiện tốt cả ba nội dung này, chất lượng và hiệu quả thi hành pháp luật sẽ có chuyển biến rõ rệt.
Ấn tượng về Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)
Phóng viên: Đại biểu ấn tượng với dự án luật nào nhất tại Kỳ họp thứ hai?
Đại biểu Lương Đình Hưng: Tôi đánh giá rất cao các dự án luật và nghị quyết do Bộ Công an chủ trì soạn thảo tại Kỳ họp này, với 7 dự án luật và 2 dự án nghị quyết rất quan trọng, trong đó có dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đây là đạo luật quan trọng, trực tiếp liên quan đến hiệu quả hoạt động tư pháp hình sự, tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan và người có thẩm quyền điều tra, trong đó có những quy định liên quan đến quyền con người, quyền công dân.
Tôi đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị hồ sơ công phu, đúng trình tự, thủ tục; tiếp thu, giải trình các ý kiến của bộ, ngành, chính quyền địa phương, cơ quan thẩm định và cơ quan thẩm tra của Quốc hội. Đặc biệt, Bộ Công an phối hợp với các đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức tọa đàm, hội thảo tại địa phương để làm rõ các vấn đề liên quan và bảo đảm tính khả thi.
Tại Kỳ họp, dự án luật được thảo luận ở tổ ngày 19-10 và tại hội trường chiều 27-10. Những vấn đề về tính thống nhất, đồng bộ với Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự cùng được sửa đổi cũng được đặt ra, giải trình. Việc nghiên cứu đồng thời ba đạo luật nền tảng của tư pháp hình sự đòi hỏi cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh xung đột, mâu thuẫn pháp luật.
Một nội dung đáng chú ý là quy định liên quan đến thẩm quyền của Cảnh sát biển Việt Nam trong tiến hành một số hoạt động điều tra hình sự, nhất là trên biển, khu vực biên giới biển và các địa bàn có liên quan thuộc phạm vi quản lý của Cảnh sát biển Việt Nam.
Cảnh sát biển Việt Nam là lực lượng vũ trang nhân dân, lực lượng chuyên trách của Nhà nước, làm nòng cốt thực thi pháp luật và bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển. Do đó, khi các quy định của dự án luật bảo đảm rõ ràng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Cảnh sát biển Việt Nam thực hiện khởi tố, điều tra ban đầu các vụ án xảy ra trên biển bảo đảm kịp thời hơn. Việc chuyển giao hồ sơ cho cơ quan điều tra có thẩm quyền cũng thông suốt hơn. Nhờ đó, chứng cứ không bị mất đi do đặc thù trên biển khó khăn trong tiếp cận.
Về kế hoạch tổ chức thi hành, tôi đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tính đến các điều kiện bảo đảm ngay từ khi trình luật. Theo dự kiến, luật có hiệu lực kể từ ngày 1-3-2027, cùng thời điểm với các đạo luật tư pháp hình sự liên quan.
Với ấn tượng đó, tôi tin tưởng rằng, sự chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng là cơ sở bảo đảm chất lượng dự án luật. Sau khi Quốc hội biểu quyết thông qua, luật sẽ sớm đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng hệ thống cơ quan điều tra tinh gọn, chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ đắc lực cho công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tình hình mới.
PV: Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!



