Số hóa trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi
Hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng và giám sát, vận hành hồ chứa nước Bà Râu (xã Thuận Bắc) do Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận làm chủ đầu tư vừa được đưa vào hoạt động, giúp cán bộ vận hành nắm sát lượng nước về hồ để điều tiết chủ động, giữ an toàn công trình và giảm áp lực cho vùng hạ du. Đây là bước cụ thể hóa Đề án đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giai đoạn 2026 - 2030 của công ty, trong đó có việc tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi.
Lắp đặt hệ thống hiện đại

Đồng chí Trịnh Minh Hoàng kiểm tra công tác chủ động phòng, chống thiên tai tại hồ Bà Râu.
Theo cán bộ trực tiếp quản lý tại hồ Bà Râu, trước đây, những ngày mưa lớn trên thượng nguồn, việc nắm lượng mưa, dòng chảy đổ về hay theo dõi các điểm xung yếu phụ thuộc nhiều vào đi lại kiểm tra trực tiếp và ghi chép thủ công. Hiện nay, loạt thiết bị đo đạc và giám sát được bố trí rải đều từ đầu nguồn đến công trình đầu mối. Tại khu vực thượng lưu hồ (đập dâng Bến Nưng), một trạm đo mưa tự động kết hợp đo mực nước đập dâng đã được lắp đặt. Mọi thay đổi nhỏ về dòng chảy, lượng mưa ở khu vực thượng nguồn cách hồ chứa nước gần 3km đều được báo về hệ thống màn hình lắp đặt tại nhà vận hành của hồ để cán bộ kịp thời nắm bắt, tính toán. Tại khu vực đầu mối, một gàu đo mưa bổ sung được tích hợp đồng bộ vào trạm đo mực nước hiện hữu của Dự án Hệ thống chuyển nước Tân Mỹ. Dưới cống xả, trạm đo lưu lượng dùng tổ hợp cảm biến đo tốc độ dòng chảy trực tiếp trên đường ống dẫn.

Hồ chứa nước Bà Râu.
Cùng với đó, 4 camera giám sát truyền tín hiệu cáp quang được lắp đặt ở các vị trí cần thiết như: Hạ lưu tràn, thượng lưu tràn, vai đập (gần cống lấy nước) và thượng nguồn. Tín hiệu từ hiện trường đổ về máy chủ, màn hình hiển thị lớn 65inch. Khi mất điện lưới, bộ lưu điện công suất 3000VA/2700W cùng hệ thống tủ điện, chống sét giữ cho thiết bị chạy liên tục. Điểm đáng chú ý của hệ thống là dữ liệu quan trắc và giám sát được tích hợp vào phần mềm WebGIS quản lý tổng hợp hồ chứa của công ty, thiết kế theo hướng mở để kết nối, chia sẻ số liệu với hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống khí tượng thủy văn quốc gia và hệ thống giám sát khai thác tài nguyên nước theo quy định.
Trong buổi kiểm tra thực tế tại hồ Bà Râu vừa qua, đồng chí TRỊNH MINH HOÀNG - Phó Chủ tịch UBND tỉnh lưu ý đơn vị quản lý cần nắm chắc diễn biến mưa lũ, chủ động điều tiết hạ mực nước trong hồ để bảo đảm an toàn công trình và giảm thiểu ảnh hưởng đến vùng hạ du. Cùng với đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, cán bộ, công nhân vận hành phải sát sao, nắm chắc số liệu, làm chủ thiết bị, công nghệ, thực hiện quy trình vận hành theo đúng phương án được duyệt và quy định.
Ông Lê Phạm Hòa Bình - Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận cho biết: "Khi lượng mưa trên lưu vực, mực nước thượng lưu và lưu lượng xả được cập nhật liên tục, chúng tôi có cơ sở tính toán lượng nước về hồ sát thực tế hơn. Nhờ vậy, việc điều tiết, hạ mực nước đón lũ hay cấp nước sản xuất được chủ động từ sớm, vừa bảo vệ an toàn đập, hồ chứa, vừa hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến vùng hạ du".

Những hình ảnh từ các camera lắp đặt được truyền về nhà điều hành của hồ Bà Râu.
Hiện đại hóa quản lý công trình thủy lợi
Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận quản lý nhiều công trình thủy lợi lớn phục vụ nông nghiệp, dân sinh và phòng, chống thiên tai ở phía nam tỉnh, nhất là 24 hồ chứa nước với tổng sức chứa hơn 500 triệu m3, hàng trăm kilômét hệ thống đường ống, kênh dẫn nước, hàng chục đập dâng... Thực tế vận hành cho thấy, địa bàn quản lý rộng, nhiều trạm phân tán, một số khâu điều hành và liên thông dữ liệu giữa phòng chuyên môn với các trạm, cụm công trình còn thủ công. Tuy nhân lực có kinh nghiệm thực tiễn, gắn bó lâu năm, song lực lượng chuyên sâu về công nghệ thông tin, tự động hóa còn ít, kỹ năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận lao động trực tiếp chưa đồng đều.

Cán bộ quản lý hồ Bà Râu giới thiệu về hệ thống quan trắc, camera giám sát mới đưa vào khai thác.
Theo Đề án đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giai đoạn 2026 - 2030 của công ty, bên cạnh mục tiêu tinh gọn bộ máy, giảm 10 - 15% đầu mối và cấp quản lý trung gian, nâng năng suất lao động bình quân 10 - 12% sau 3 năm, công ty tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý, vận hành công trình. Đặc biệt, trong danh mục đầu tư lắp đặt thiết bị quan trắc, tự động hóa kèm theo đề án nêu trên, ngoài hồ Bà Râu, nhiều hồ chứa nước lớn, vừa và nhỏ như: Sông Sắt, Cho Mo, Phước Trung, Núi Một, Bầu Zôn, Thành Sơn, Ông Kinh, Bầu Ngứ, CK7, Tà Ranh, Suối Lớn, Ma Trai, Ba Chi cũng được đưa vào diện lắp đặt thiết bị quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng, giám sát, vận hành và cảnh báo an toàn đập, vùng hạ du trong giai đoạn 2026 - 2027. Xa hơn, giai đoạn 2026 - 2030, tại hệ thống thủy lợi Nha Trinh, công ty đề xuất đầu tư lắp đặt hệ thống vận hành, đóng mở tự động vị trí cống lấy nước, máy vớt rác tự động, thiết bị quan trắc nước, phần mềm điều hành tưới và trung tâm điều hành, giám sát nguồn nước...

Camera quan sát lắp đặt tại hồ Bà Râu.
Với người làm thủy lợi, thiết bị hiện đại chỉ thật sự có giá trị khi từng con số đo được chuyển thành thao tác chuẩn xác ngoài thực địa, giữ cho dòng nước hiền hòa qua mùa mưa bão. Từ những trạm đo mưa, camera trên đập dâng Bến Nưng đến kế hoạch mở rộng tự động hóa ra nhiều hồ, kênh khác, công tác thủy lợi ở phía nam Khánh Hòa đang từng bước được số hóa, qua đó nâng cao hiệu quả, giảm chi phí quản lý, tăng tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực hiện có.
