Phát hiện thông điệp bất ngờ trên viên đạn cổ hơn 2.000 năm tuổi

Các nhà khảo cổ Đại học Haifa (Israel) công bố phát hiện thú vị về một viên đạn chì cổ có thể được sự dụng trong cuộc chiến cách đây hơn 2.000 năm.

Viên đạn hình hạnh nhân, có kích thước khoảng 3,2 x 1,95 cm, nặng chừng 38 gram ở trạng thái hiện tại.

Các nhà nghiên cứu tìm thấy vật thể này vào năm 2025, trong lúc dùng máy dò kim loại khảo sát lòng sông gần di tích thành cổ Hippos, thuộc cao nguyên Golan, Israel.

Viên đạn cổ được phát hiện dưới lòng sông gần thành phố Hippos, Israel. (Ảnh: Đại học Haifa)

Điểm đặc biệt nhất của phát hiện này nằm ở dòng chữ Hy Lạp "ΜΑΘΟΥ" được khắc tinh xảo trên viên đạn chì, mang ý nghĩa là "Hãy học hỏi" hoặc "Hãy rút ra bài học".

Nhóm nghiên cứu cho biết đây là lần đầu tiên trên thế giới các nhà khoa học ghi nhận loại đạn nỏ mang thông điệp "đầy tính châm biếm" như vậy.

"Loại vũ khí này rẻ tiền và được sử dụng rộng rãi qua hàng thiên niên kỷ, nhưng chưa từng có mẫu vật nào khắc từ 'học' theo cách thức mỉa mai và 'dạy dỗ' đối thủ ngay giữa làn tên mũi đạn như thế này", Tiến sĩ Michael Eisenberg, tác giả chính của nghiên cứu, cho hay.

Trong số khoảng 70 viên đạn chì khác được thu thập tại khu vực, đa phần có bề mặt trơn nhẵn hoặc chỉ khắc các biểu tượng như bọ cạp, tia chớp, hay những cụm từ ngắn gọn như “đỡ lấy” hoặc “nếm thử”.

Các chuyên gia nhận định viên đạn này có lẽ đã được những người bảo vệ thành phố bắn ra từ trên tường thành, nhắm vào đội quân xâm lược đang tiến công theo con đường cổ dẫn đến cổng chính.

Loại đạn nỏ này tuy đơn giản, được bắn bằng ná cao su hoặc dây da, nhưng lại sở hữu hiệu quả sát thương cực cao với tốc độ bay có thể vượt quá 160 km một giờ. Ở cự ly gần, chúng có thể nhắm trúng một mục tiêu cụ thể, trong khi ở khoảng cách xa hơn, chúng lại gây sát thương lớn cho cả một đội hình quân địch.

Sử dụng ná cao su, các chiến binh cổ đại có thể phóng mảnh kim loại nặng khoảng 45 gram đi xa tới 1.000 m, về cơ bản là một phiên bản sơ khai của đạn.

Về mặt lịch sử, thành phố Hippos vốn là một trung tâm quan trọng thuộc Liên minh Decapolis thời La Mã nằm tại khu vực Levant phía nam.

Thành phố được thành lập sau trận Paneion năm 199 trước Công nguyên và từng kiên cường chống chọi với nhiều cuộc xâm lược, điển hình là nỗ lực tấn công của vua Alexander Jannaeus vào năm 101 trước Công nguyên.

Dù hiện nay giới nghiên cứu chưa thể khẳng định chắc chắn liệu viên đạn đã trúng mục tiêu hay chỉ va vào vật cản, nhưng sự hiện diện của nó là bằng chứng đanh thép cho thấy viên đạn đã được sử dụng trong một trận đánh thực sự thời kỳ đó.

Phát hiện này không chỉ cung cấp cái nhìn chi tiết về kỹ thuật chế tạo vũ khí thời cổ đại mà còn phản ánh nét tâm lý thú vị, sự hài hước châm biếm của những người lính xưa.

Họ không chỉ dùng vũ lực để bảo vệ bờ cõi mà còn dùng cả ngôn từ để gửi gắm sự nhạo báng đến kẻ thù ngay trong những khoảnh khắc sinh tử trên chiến trường.

Thành phố Hippos tiếp tục tồn tại qua nhiều triều đại trước khi bị bỏ hoang hoàn toàn sau một trận động đất lớn năm 749 sau Công nguyên.

Việt Anh (Theo popsci, express.co.uk)