Phát huy nguồn lực cộng đồng trong tổ chức hoạt động giáo dục

Đổi mới từ cách tổ chức hoạt động

Không tổ chức thu, quản lý quỹ Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhà trường và phụ huynh vẫn có thể tổ chức các hoạt động ý nghĩa bằng cách tận dụng nguồn lực sẵn có, bảo đảm tự nguyện và công bằng với học sinh.

Cô Phạm Thị Thanh Hà, giáo viên Trường Tiểu học Phố Hiến (phường Phố Hiến, Hưng Yên) cho rằng, khi không còn nguồn kinh phí tập trung, chìa khóa để duy trì hoạt động nằm ở sự thay đổi tư duy tổ chức: tinh gọn quy mô - đột phá nội dung - tận dụng nguồn lực sẵn có. Thay vì chú trọng hình thức và kinh phí, các hoạt động cần hướng đến trải nghiệm, sự tham gia và giá trị mà học sinh nhận được.

Chẳng hạn, với hoạt động Tết Trung thu, thay vì chi tiền mua bánh kẹo đắt tiền, thuê múa lân, sân khấu hoành tráng, nhà trường có thể tổ chức ngày hội trải nghiệm. Học sinh tự tay làm đèn ông sao từ nguyên liệu tái chế như vỏ chai, giấy cũ; thi bày mâm ngũ quả theo nhóm với hoa quả do các gia đình tự nguyện chia sẻ từ những gì sẵn có. Giá trị của hoạt động nằm ở niềm vui, sự khéo léo và tinh thần làm việc nhóm của học sinh, không phải ở mâm cỗ đắt tiền.

Với hoạt động khen thưởng, tuyên dương, cô Hà đề xuất, thay vì mua phần thưởng bằng tiền hoặc quà tặng có giá trị, giáo viên có thể viết thư khen với lời chúc riêng dành cho từng học sinh, sử dụng huy hiệu biểu tượng của lớp; hoặc được chọn chỗ ngồi, làm trưởng nhóm trong một tuần, được tặng một câu chuyện hay... Đối với phần thưởng cuối năm, nhà trường cân đối từ nguồn kinh phí hoạt động chuyên môn theo đúng quy định.

Đối với hoạt động tham quan, trải nghiệm ngoại khóa, cô Hà cho biết, cách làm cũ thường là thu tiền đóng góp cào bằng để thuê xe, tổ chức các chuyến đi xa. Có thể đổi mới hoạt động này bằng cách chuyển sang trải nghiệm tại chỗ, học tập gắn với địa phương. Sân trường, công viên gần trường, di tích lịch sử, văn hóa tại địa phương đều có thể trở thành địa điểm tổ chức hoạt động. Nếu tổ chức chuyến đi xa, việc tham gia cần dựa trên đăng ký hoàn toàn tự nguyện của từng cá nhân, gia đình, không ép buộc và không lấy danh nghĩa tập thể lớp để cào bằng chi phí.

Từ thực tiễn Trường THPT A Lưới (TP Huế), cô Phạm Nguyễn Trang Ngân cho rằng, cần thay đổi nhận thức về sự đóng góp của phụ huynh. Đóng góp cho hoạt động giáo dục không chỉ là tiền mà còn có thể bằng thời gian, công sức, kinh nghiệm, kiến thức nghề nghiệp, nguyên vật liệu và những điều kiện sẵn có của mỗi gia đình.

Trên địa bàn A Lưới, có những phụ huynh điều kiện kinh tế còn khó khăn nhưng có kiến thức về sản xuất nông nghiệp, nghề truyền thống, văn hóa dân tộc hoặc kinh nghiệm lao động thực tế rất quý giá. Nhà trường hoàn toàn có thể kết nối những nguồn lực này để tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, giúp học sinh hiểu hơn về quê hương, trân trọng giá trị lao động và định hướng nghề nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương.

Cùng với đó, giáo viên có thể đóng góp ý tưởng, chuyên môn và tham gia tổ chức hoạt động; học sinh chủ động xây dựng chương trình, làm sản phẩm, biểu diễn văn nghệ và đảm nhận các công việc chung. Theo cô Ngân, cần đa dạng hóa hình thức tham gia để mỗi thành viên có thể đóng góp phù hợp với khả năng, điều kiện của mình.

Giờ học tại Trường tiểu học Tân Kiều 3, Đốc Binh Kiều, Đồng Tháp.

Bảo đảm tự nguyện, không để học sinh chịu thiệt thòi

Để huy động sự tham gia tự nguyện mà không tạo áp lực đóng góp, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân nhấn mạnh yêu cầu không quy định mức đóng góp, không giao chỉ tiêu vận động cho từng lớp, không tạo áp lực hoặc so sánh giữa các phụ huynh. Việc gia đình có tham gia đóng góp hay không không được ảnh hưởng đến quyền lợi, việc học tập và đánh giá học sinh.

Với đặc thù của Trường THPT A Lưới, cô Ngân cho rằng, mọi hoạt động cần được thiết kế sao cho học sinh không phải chịu áp lực về chi phí. Nhà trường nên ưu tiên hoạt động miễn phí hoặc chi phí thấp; đối với những hoạt động cần kinh phí, phải có phương án hỗ trợ phù hợp để không em nào bị bỏ lại phía sau vì hoàn cảnh gia đình.

Một giải pháp khác là tăng cường phối hợp với các tổ chức và cộng đồng địa phương. Nhà trường có thể kết nối với Đoàn Thanh niên, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và những cá nhân có điều kiện để tìm kiếm nguồn hỗ trợ hợp pháp, minh bạch. Việc tiếp nhận và sử dụng nguồn lực phải đúng quy định, không gắn với yêu cầu đóng góp bắt buộc của phụ huynh.

Cô Ngân cũng nhấn mạnh, yêu cầu công khai, trách nhiệm giải trình. Trước mỗi hoạt động, cần thông tin rõ mục tiêu, cách tổ chức và nguồn lực thực hiện; sau hoạt động, đánh giá hiệu quả giáo dục và công khai việc sử dụng các nguồn hỗ trợ theo quy định. Khi triển khai tại địa bàn miền núi như A Lưới, cần đặc biệt quan tâm đến điều kiện kinh tế, khoảng cách địa lý và sự khác biệt về khả năng tham gia của các gia đình, tránh áp dụng hình thức hoặc máy móc.

Từ góc độ quản lý nhà trường, ông Đinh Tiến Hoàng, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Nậm Cắn (xã Nậm Cắn, tỉnh Nghệ An), nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu trong bảo đảm nguyên tắc tự nguyện. Nhà trường tuyệt đối không giao chỉ tiêu, đặt mức đóng góp, tạo tâm lý so sánh giữa các lớp hoặc giữa các phụ huynh; càng không để giáo viên trở thành người vận động tài chính.

Mọi nội dung cần sự phối hợp hoặc hỗ trợ của phụ huynh phải được thông tin rõ ràng, từ mục đích, lợi ích trực tiếp đối với học sinh đến nguồn lực nhà trường hiện có và phần thực sự cần sự tham gia của gia đình. Đồng thời, cần tôn trọng sự khác biệt về hoàn cảnh kinh tế. Một phụ huynh có thể đóng góp bằng tiền, người khác bằng thời gian, công sức, kinh nghiệm hoặc thông qua việc phối hợp tốt với giáo viên để giáo dục con em. Các hình thức đồng hành này đều cần được trân trọng.

Theo ông Hoàng, minh bạch là nền tảng của niềm tin. Nhà trường cần công khai nội dung cần hỗ trợ, cách thức thực hiện và kết quả sau hoạt động; tạo điều kiện để phụ huynh được biết, được hỏi, được góp ý và được từ chối khi không có điều kiện tham gia.

Mục tiêu cuối cùng không phải huy động được bao nhiêu tiền, mà là xây dựng sự đồng thuận và niềm tin giữa gia đình với nhà trường, để mọi sự hỗ trợ đều hướng tới học sinh. Khi phụ huynh được tôn trọng và không chịu áp lực, sự đồng hành sẽ tự nhiên, bền vững và có ý nghĩa hơn.