Phát huy vai trò 'đại sứ hình ảnh'

Các nghệ sĩ nhiếp ảnh Đà Nẵng tác nghiệp về hóa trang mặt nạ tuồng tại Công viên APEC. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Lưu giữ, bảo tồn văn hóa xứ Quảng

TS. NSNA Trần Tấn Vịnh cho biết, trong kho tàng di sản ảnh về đô thị cổ Hội An, ảnh về Chùa Cầu được các nhà nhiếp ảnh tiền bối ưu ái nhất. Chùa Cầu ngày xưa cũng là nơi “tốn phim” của các nhiếp ảnh gia.

Cái độc lạ của tên gọi, nét đẹp kiến trúc “nhất cử lưỡng tiện” vừa là ngôi chùa vừa là cây cầu mái che và cuộc sống của cư dân bản địa hấp dẫn các nhà nhiếp ảnh và du khách. Trong bưu ảnh cũng như ảnh tư liệu xuất hiện nhiều bức ảnh có giá trị về nghệ thuật, lịch sử về Chùa Cầu.

Tiêu biểu là bức ảnh Chùa Cầu do nhà báo Dominique Foulon, phóng viên báo tiếng Pháp “Carnets du VietNam” gửi tặng Hội An. Từ các bức ảnh xưa cũ đó, hậu thế có cái nhìn về không gian kiến trúc, quy hoạch đô thị, môi trường thiên nhiên, cảnh quan Hội An lúc bấy giờ. Trang phục của phụ nữ xứ Quảng cũng được thể hiện khá rõ nét trong những bức ảnh tư liệu xưa, tiêu biểu như các bức ảnh chụp chân dung phụ nữ, những bức ảnh chụp quang cảnh Chùa Cầu, phố cổ.

“Với vốn di sản tư liệu hình ảnh phong phú và lợi thế trong hoạt động văn hóa, du lịch, cần hình thành một thiết chế văn hóa mới tại đô thị cổ Hội An, đó là bảo tàng nhiếp ảnh và mỹ thuật. Người tham quan được thưởng lãm những bức ảnh xưa cùng ảnh nghệ thuật hiện đại, tiếp cận những cuốn sách quý về nhiếp ảnh, nhìn lại những phương tiện chụp ảnh, hội thảo về nhiếp ảnh, nơi đón nhận và phổ biến di sản ảnh do các cá nhân, tổ chức hiến tặng...

Nếu làm được như vậy, chắc chắn Hội An sẽ có thêm địa chỉ hấp dẫn thu hút khách tham quan du lịch, học tập, nghiên cứu, tìm hiểu, trao đổi, giao lưu về nhiếp ảnh và các lĩnh vực liên quan. Cùng với đó, Bảo tàng Đà Nẵng cần sớm hình thành bộ phận chuyên trách về bảo tàng ảnh, chuyên sưu tầm, nghiên cứu, trưng bày di sản ảnh và các hiện vật liên quan đến nhiếp ảnh, mỹ thuật xứ Quảng”, TS. NSNA Trần Tấn Vịnh gợi ý.

Biến tài nguyên thành hệ sinh thái sáng tạo

Trong dòng chảy phát triển của xã hội hiện đại, nhiếp ảnh đã vượt ra khỏi phạm vi của một bộ môn nghệ thuật thuần túy. Ở nhiều quốc gia, nhiếp ảnh được xem như một ngành công nghiệp sáng tạo, nơi hình ảnh trở thành tài nguyên số, tài sản trí tuệ và công cụ định vị thương hiệu địa phương.

Đối với Đà Nẵng, thành phố đang định hình vị thế trung tâm du lịch, sáng tạo và công nghiệp văn hóa của khu vực miền Trung, nhiếp ảnh không chỉ là phương tiện ghi lại lịch sử phát triển của đô thị mà còn là nguồn lực truyền thông chiến lược để quảng bá hình ảnh thành phố ra thế giới.

NSNA Huỳnh Văn Truyền cho rằng, mặc dù Đà Nẵng sở hữu một kho tàng hình ảnh phong phú và đội ngũ nghệ sĩ tài năng, nhưng giá trị kinh tế và giá trị ứng dụng của nhiếp ảnh vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Hằng năm, các nghệ sĩ nhiếp ảnh sáng tác hàng chục nghìn tác phẩm về thiên nhiên, văn hóa, con người và nhịp sống đô thị nhưng phần lớn các tác phẩm nhiếp ảnh sau khi đạt giải thưởng hoặc tham gia triển lãm thường chỉ tồn tại trong phạm vi giới nghệ thuật.

Sau khi khép lại các sự kiện, nhiều tác phẩm có giá trị cao bị “đóng băng” trong kho lưu trữ cá nhân, không tiếp tục được khai thác cho truyền thông, du lịch hay giáo dục. Điều này đồng nghĩa với việc giá trị xã hội và kinh tế của tác phẩm chưa được phát huy đầy đủ.

Theo NSNA Phạm Đăng Khiêm, Đà Nẵng có nguồn tài nguyên rất lớn khi đang sở hữu hai Di sản văn hóa thế giới Hội An và Mỹ Sơn. Ngoài ra còn có di sản Ma nhai Ngũ Hành Sơn, Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm, bán đảo Sơn Trà, các làng nghề truyền thống, khu du lịch sinh thái cùng các sự kiện quốc tế như lễ hội pháo hoa quốc tế, nghệ thuật bài chòi và văn hóa cồng chiêng…

Để biến tài nguyên này thành hệ sinh thái sáng tạo, thành phố cần cấp quỹ sáng tác chuyên đề và hỗ trợ ngân sách để nghệ sĩ quảng bá tác phẩm tại các tỉnh, thành và vươn ra quốc tế; thành lập trung tâm lưu trữ và bản quyền ảnh số, đồng thời ban hành bộ quy tắc minh bạch sử dụng AI nhằm tạo sân chơi chuẩn mực và đạo đức cho nhiếp ảnh tại Việt Nam.

Song song đó, đưa các festival, trại sáng tác và các cuộc thi ảnh quốc tế về tổ chức ngay tại sân nhà Đà Nẵng, qua đó kích cầu du lịch bằng chính lăng kính của bạn bè quốc tế.

Hiện nay, hình ảnh về Đà Nẵng xuất hiện rất nhiều trên internet, nhưng chưa có một hệ thống dữ liệu tập trung, có bản quyền rõ ràng và chiến lược quản trị lâu dài. Điều này dẫn đến khó kiểm soát bản quyền, khó khai thác dữ liệu phục vụ truyền thông quốc tế cũng như xây dựng một kho tài nguyên số mang tính chiến lược của thành phố.

“Nếu chúng ta biết tổ chức lại nguồn lực sáng tạo thông qua mô hình kinh tế tập thể, nhiếp ảnh hoàn toàn có thể trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo, một công cụ quảng bá thương hiệu thành phố và là nguồn giá trị kinh tế bền vững. Những nghệ sĩ nhiếp ảnh Đà Nẵng luôn sẵn sàng đồng hành với thành phố, với khát vọng biến mỗi khung hình nghệ thuật thành một “đại sứ hình ảnh” cho Đà Nẵng trên bản đồ thế giới”, NSNA Huỳnh Văn Truyền cho hay.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG