Phát huy vai trò đầu tàu, Hà Nội thúc đẩy đổi mới giáo dục trên cả nước

Nhiều chuyển biến mạnh mẽ

Hà Nội hiện có gần 3.000 trường mầm non và phổ thông, hơn 350 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, phục vụ trên 2,3 triệu học sinh cùng đội ngũ khoảng 140.000 cán bộ, giáo viên. Quy mô này vừa là lợi thế, vừa là thách thức, bởi mọi chính sách, mọi sự thay đổi đều có tác động sâu rộng và lan tỏa mạnh mẽ đến toàn xã hội.

Học sinh Trường trung học cơ sở Đống Đa dự lễ khai giảng năm học 2025-2026. Ảnh: Khánh Huy

Theo các báo cáo của thành phố Hà Nội, thời gian qua, công tác quản lý giáo dục tại các địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đặc biệt, chuyển đổi số đã tạo dấu ấn rõ nét khi dữ liệu học sinh, học bạ điện tử và các nền tảng dạy học được triển khai đồng bộ, thống nhất ở mức độ sâu hơn.

Những chuyển động này tạo nền tảng quan trọng để Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới của giáo dục đô thị quy mô lớn. Tuy nhiên, song hành với cơ hội là không ít áp lực. Sĩ số học sinh ở nhiều trường vẫn cao, việc phân luồng sau trung học còn gặp khó khăn, nhu cầu trường lớp tại các khu vực tăng dân số cơ học nhanh luôn đặt ngành giáo dục vào tình thế phải liên tục thích ứng. Mỗi thay đổi, dù nhỏ, đều ảnh hưởng đến hàng triệu học sinh, đòi hỏi sự thận trọng nhưng cũng cần quyết đoán trong cải cách.

Trước bối cảnh đó, Hà Nội xác định đổi mới quản trị là khâu đột phá. Thành phố đang từng bước xây dựng mô hình quản trị nhà trường theo hướng tăng quyền tự chủ, đồng thời gắn trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra. Hệ thống dữ liệu dùng chung tiếp tục được hoàn thiện nhằm phục vụ công tác quản lý, dự báo và ra quyết định chính xác hơn. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp mới được coi là nhiệm vụ trọng tâm.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong chiến lược phát triển giáo dục của Hà Nội là định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đang triển khai chương trình tiếng Anh đặc thù với nhiều giải pháp đồng bộ: mở rộng đội ngũ giáo viên đạt chuẩn quốc tế, tăng cường đầu tư phòng học ngoại ngữ hiện đại, phát triển các chương trình song ngữ và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy và học tập.

Đổi mới quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch

Trong lộ trình đến năm 2030, Hà Nội xác định một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là tiếp tục đổi mới quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Đi đôi với đó là nâng cao năng lực số và ngoại ngữ cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Thành phố cũng chú trọng đầu tư cơ sở vật chất theo quy hoạch dài hạn, phát triển hệ thống trường liên cấp hiện đại, đồng thời nâng cấp các phòng học bộ môn, khu thể chất và phòng ngoại ngữ theo tiêu chuẩn mới.

Cô và trò Trường Trung học cơ sở Đống Đa tham gia hoạt động vui chơi, trải nghiệm. Ảnh: Khánh Huy

Đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy cũng là một trụ cột quan trọng. Hà Nội định hướng phát triển giáo dục theo hướng hình thành năng lực toàn diện cho học sinh, tăng cường các môn học STEM, kỹ năng số, hoạt động trải nghiệm và sáng tạo. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục được kỳ vọng sẽ huy động thêm nguồn lực từ xã hội, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Đội ngũ giáo viên tiếp tục được xác định là yếu tố quyết định thành công của mọi cuộc đổi mới. Thành phố tập trung bồi dưỡng cán bộ quản lý theo mô hình hiện đại, đồng thời nâng cao năng lực công nghệ, ngoại ngữ và phương pháp giảng dạy tích hợp cho giáo viên. Việc mở rộng hợp tác với các trường đại học và tổ chức quốc tế cũng được đẩy mạnh nhằm nâng chuẩn đội ngũ.

Song song với đó, Hà Nội đang nghiên cứu và đề xuất các cơ chế thu hút nhân tài, đặc biệt trong các lĩnh vực STEM, ngoại ngữ và tin học. Các chính sách đãi ngộ phù hợp sẽ giúp giáo viên yên tâm gắn bó với nghề, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành giáo dục.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, việc hoàn thiện khung pháp lý được xem là yếu tố then chốt. Thành phố kiến nghị trung ương và chủ động xây dựng các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy tự chủ giáo dục, bổ sung biên chế cho các môn học mới, cải thiện thu nhập cho giáo viên, cũng như hỗ trợ chuyển đổi số quy mô lớn và triển khai hiệu quả chương trình tiếng Anh đặc thù.

Chia sẻ từ thực tiễn triển khai hệ sinh thái STEM tại trường phổ thông, tiến sĩ Lưu Văn Thông, Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Cầu Giấy (Hà Nội) cho biết, sau khi được đầu tư phòng học STEM hiện đại, nhà trường đã định hướng phát triển lĩnh vực này một cách có kế hoạch, theo lộ trình rõ ràng và đảm bảo tính lâu dài.

Với học sinh, hoạt động STEM được triển khai theo từng mức độ phù hợp, từ việc làm quen với phòng học và thiết bị thông qua tham quan, thực hành các thí nghiệm đơn giản – đặc biệt dành cho học sinh sắp vào lớp 6 – đến việc tuyển chọn và bồi dưỡng những học sinh nòng cốt có khả năng tiếp cận và làm chủ công nghệ.

Bên cạnh đó, để tạo sự hứng thú, nhà trường thường xuyên tổ chức các sân chơi, giao những bài toán gắn với thực tiễn để giáo viên và học sinh cùng tham gia giải quyết. Nhờ cách triển khai phù hợp, Trường trung học cơ sở Cầu Giấy hiện đã trở thành một điểm sáng trong giáo dục STEM tại Hà Nội.

Theo phó giáo sư, tiến sĩ Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, với quy mô lớn nhất cả nước, giáo dục Hà Nội không chỉ có lợi thế mà còn gánh trên mình trách nhiệm phải đi đầu về chất lượng, đổi mới và hội nhập. Ông cho rằng: "Việc thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn về cơ sở vật chất, đội ngũ và chuyển đổi số chưa đồng đều chính là điều kiện để Thủ đô bứt phá trong giai đoạn tới".

Giai đoạn 2026-2030 vì thế được coi là thời điểm bản lề. Đây không đơn thuần là giai đoạn tiếp nối thành tích, mà là phép thử về bản lĩnh đổi mới của giáo dục Thủ đô. Kỳ vọng đặt ra là xây dựng hệ sinh thái giáo dục toàn diện, hiện đại và chất lượng cao, vừa bảo đảm nền tảng giáo dục đại trà vững chắc, vừa tạo chuyển biến rõ nét về giáo dục mũi nhọn và các mô hình giáo dục nòng cốt, tiệm cận trình độ tiên tiến của khu vực và quốc tế.

Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW với quan điểm phát triển giáo dục và đào tạo theo tư duy đổi mới căn bản, toàn diện và dài hạn. Giáo dục vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Mục tiêu được xác định rõ là xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm giáo dục, đào tạo nhân tài, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á, giữ vững vị thế dẫn đầu cả nước và khẳng định vai trò định hướng, dẫn dắt.

Tiến Quang