Phát lộ dấu tích phòng thủ thời Nguyễn ở phường Hải Vân, TP. Đà Nẵng

Kết quả khai quật bước đầu góp phần làm rõ hơn quy mô, cấu trúc và kỹ thuật xây dựng của hai công trình dưới triều Nguyễn, đồng thời mở thêm cơ sở để nghiên cứu, kết nối các di tích trên tuyến Hải Vân.

Làm rõ cấu trúc công trình phòng thủ

Tháng 5/2026, Ban Quản lý Di tích và Danh thắng TP. Đà Nẵng phối hợp với Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tiến hành khai quật khẩn cấp Trạm Nam Chơn và Đồn Chơn Sảng trên tổng diện tích 600m².

Tại Trạm Nam Chơn, các nhà khảo cổ phát hiện 904 hiện vật có niên đại từ thời Trần đến thời Nguyễn; tại Đồn Chơn Sảng phát hiện 60 di vật. Cùng với đó là nhiều dấu tích nền móng, hệ thống kè đá, bậc cấp, công sự phòng thủ và vật liệu xây dựng.

Đồn Chơn Sảng với dấu tích nền móng cùng 2 ụ đá được cho là trạm gác nhìn xuống đường thiên lý Bắc - Nam xưa. (Nguồn: Báo Văn Hóa)

Tại Nam Chơn, các dấu tích còn lại cho thấy khá đầy đủ ba thành phần của một công trình phòng thủ - dịch trạm thời Nguyễn gồm tường thành, hệ thống hào và bờ thành ngoài. Tường thành được kè bằng đá, cho thấy công trình được xây dựng kiên cố và có quy hoạch.

Trong khi đó, dấu tích tại Đồn Chơn Sảng cho thấy đây là một đồn phòng thủ có chức năng kiểm soát tuyến đường thiên lý lên Hải Vân quan. Các công trình được bố trí theo hướng bao quát tuyến đường, trong đó bờ kè phía Tây Nam và các trạm gác ở góc Tây, góc Nam đều hướng về đường thiên lý.

Các nhà nghiên cứu đánh giá mức độ bảo tồn của hai di tích khá đặc biệt so với nhiều công trình phòng thủ cùng thời tại Đà Nẵng. Kết quả bước đầu cũng cho thấy quy mô, cấu trúc, kỹ thuật và vật liệu xây dựng tại Nam Chơn, Chơn Sảng có những đặc điểm riêng, chưa ghi nhận rõ ảnh hưởng của kỹ thuật phương Tây như ở một số thành lũy thời Nguyễn khác.

Bảo vệ nguyên trạng, nghiên cứu kết nối di tích

Từ những kết quả khảo cổ, nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng, đề xuất tiếp tục nghiên cứu, khảo sát để từng bước kết nối pháo đài Định Hải, Đồn Chơn Sảng, Trạm Nam Chơn và trạm Hải Vân thành một chuỗi di tích.

Theo ông, trong cuộc chiến năm 1859, các công trình không tồn tại biệt lập mà tạo thành thế trận liên kết, hỗ trợ lẫn nhau. Việc nhận diện đầy đủ các mắt xích sẽ tạo thêm cơ sở khoa học cho phương án bảo tồn tổng thể.

Sau khi khảo sát thực địa và nghe báo cáo kết quả khai quật, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi thống nhất chủ trương bảo vệ nguyên trạng các dấu tích khảo cổ đã phát lộ.

Công tác nghiên cứu, khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị phải dựa trên cơ sở khoa học, bảo đảm không ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích và tuân thủ quy định pháp luật.

Thành phố cũng thống nhất tiếp tục nghiên cứu, khai quật hai di tích sau khi hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao hoàn thiện phương án nghiên cứu, khai quật, xác định phạm vi, diện tích, tiến độ, kinh phí và biện pháp bảo vệ hiện trường để trình UBND thành phố trong tháng 10/2026.

Đồng thời, thành phố yêu cầu hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng Trạm Nam Chơn và Đồn Chơn Sảng là di tích cấp thành phố, rà soát đất đai, xác định ranh giới và khoanh vùng bảo vệ.