Phát thanh Cao Bằng - Hành trình từ núi rừng đến muôn nơi

Từ làn sóng đầu tiên giữa núi rừng biên cương

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, từ những thiết bị kỹ thuật còn đơn sơ, từ những làn sóng phát thanh phủ khắp núi rừng biên cương, báo nói Cao Bằng đã không ngừng phát triển, trở thành một trong những kênh thông tin quan trọng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Những dấu mốc ấy không chỉ phản ánh sự trưởng thành của một cơ quan báo chí địa phương mà còn ghi lại hành trình đồng hành cùng sự phát triển của tỉnh qua từng giai đoạn lịch sử.

Trong dòng chảy lịch sử báo chí Cao Bằng, ngày 2/9/1977 được xem là cột mốc khai sinh của loại hình phát thanh địa phương.

Đúng 19 giờ ngày 2/9/1977, sau bản nhạc báo sóng chuyển từ bài hát “Tiếng hát giữa rừng Pác Bó” của nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ và nhạc hiệu “Bắc Sơn ca”, chương trình phát thanh đầu tiên của Đài Phát thanh Cao Lạng chính thức được phát sóng trên hai làn sóng điện 48 m và 312 m.

Chương trình được thực hiện bằng 4 thứ tiếng gồm Việt, Tày - Nùng, Mông và Dao. Đây là quyết định mang tính chiến lược, thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến nhu cầu tiếp nhận thông tin của đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn miền núi, biên giới.

Lãnh đạo, viên chức Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng thăm địa điểm từng đặt trạm phát sóng phát thanh tại xóm Minh Thanh, xã Nguyên Bình. Ảnh Ánh Nguyệt

Thời điểm đó, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, hệ thống giao thông chưa phát triển, báo in chưa thể đến được nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa. Trong bối cảnh ấy, phát thanh trở thành cầu nối thông tin nhanh nhất giữa Đảng, chính quyền với nhân dân.

Những bản tin thời sự, những chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, những thông tin về sản xuất nông nghiệp, phòng chống dịch bệnh, giữ gìn an ninh biên giới... được truyền đi qua sóng phát thanh đã góp phần nâng cao dân trí, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Sự kiện ngày 2/9/1977 không chỉ đánh dấu sự ra đời của báo phát thanh ở Cao Bằng mà còn đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng sau này, bây giờ là Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng.

Bước vào thời kỳ đổi mới, cùng với sự phát triển chung của đất nước, Đài được đầu tư bổ sung nhiều thiết bị kỹ thuật hậu kỳ, hệ thống truyền dẫn và phát sóng hiện đại hơn. Đây là điều kiện quan trọng giúp nâng cao chất lượng sản xuất chương trình, từng bước mở rộng phạm vi phủ sóng.

Đến năm 2000, hệ thống phát thanh đã phủ sóng khoảng 90% diện tích toàn tỉnh. Truyền hình địa phương tăng lên 4 chương trình mỗi tuần, phủ sóng khoảng 40% diện tích tỉnh.

Những con số ấy tuy còn khiêm tốn so với hiện nay nhưng là thành quả rất đáng ghi nhận đối với một tỉnh miền núi biên giới còn nhiều khó khăn như Cao Bằng.

Tiếng nói của các dân tộc nơi non nước Cao Bằng

Một trong những nét đặc sắc làm nên bản sắc riêng của phát thanh Cao Bằng chính là việc duy trì và phát triển các chương trình bằng tiếng dân tộc.

Trong khi nhiều địa phương chỉ sản xuất chương trình bằng tiếng phổ thông hoặc một vài ngôn ngữ dân tộc, Cao Bằng kiên trì thực hiện phát thanh bằng 4 thứ tiếng: Việt, Tày - Nùng, Mông và Dao.

Trạm phát sóng nằm trên đỉnh Phja Oắc có hệ thống thiết bị điện tử cùng cột phát sóng hơn 70 m.

Nhờ đó, nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đã đến với đồng bào bằng chính ngôn ngữ quen thuộc của họ. Không chỉ chuyển tải thông tin, các chương trình tiếng dân tộc còn góp phần bảo tồn ngôn ngữ, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, tạo sự gắn kết giữa các cộng đồng dân cư.

Trong nhiều năm, Đài Phát thanh - Truyền hình Cao Bằng được đánh giá là đơn vị có số lượng chương trình tiếng dân tộc nhiều nhất trong các đài khu vực Đông Bắc.

Những chương trình văn nghệ dân gian, những làn điệu sli, lượn, then, những câu chuyện kể bằng tiếng Mông, tiếng Dao đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc đối với nhiều thế hệ thính giả.

Đó không chỉ là hoạt động báo chí đơn thuần mà còn là một phần của công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trên quê hương non nước Cao Bằng.

Năm 2007 đánh dấu một bước phát triển quan trọng khi Đài Tiếng nói Việt Nam xây dựng Trạm phát sóng phát thanh quốc gia tại Phja Oắc.

Nằm ở độ cao hơn 1.900 m so với mực nước biển, Phja Oắc được xem là vị trí lý tưởng để phát sóng phát thanh. Từ đây, tín hiệu không chỉ phủ kín địa bàn Cao Bằng mà còn lan tỏa tới nhiều khu vực thuộc các tỉnh lân cận.

Việc đưa vào hoạt động trạm phát sóng quốc gia đã góp phần nâng cao chất lượng tín hiệu, khắc phục tình trạng vùng lõm thông tin và tăng khả năng tiếp cận của người dân đối với các chương trình phát thanh.

Đặc biệt, đây cũng là nền tảng để kênh phát thanh Cao Bằng tiếp tục duy trì độ phủ sóng rộng, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền tại địa bàn biên giới.

Vươn xa trên hành trình chuyển đổi số

Bước sang thời đại truyền thông số, phát thanh đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Hiện nay, chương trình phát thanh Cao Bằng duy trì sản xuất bằng 4 thứ tiếng gồm Việt, Tày - Nùng, Mông và Dao. Nội dung bao gồm thời sự tổng hợp, các chuyên mục như Dân tộc phát triển, Tiếp sức em đến trường, Sắc màu văn hóa, Đại đoàn kết; cùng nhiều chương trình chuyên đề, văn nghệ, ca nhạc phục vụ nhu cầu đa dạng của công chúng.

Viên chức Phòng Dân tộc, Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng thực hiện chương trình phát thanh hằng ngày.

Kênh phát thanh Cao Bằng hiện phát sóng 5 giờ mỗi ngày trên tần số FM 99 MHz, sử dụng máy phát công suất 5 KW tại Trạm phát sóng FM Phja Oắc. Tín hiệu phủ sóng 100% địa bàn tỉnh và một số vùng lân cận.

Tuy nhiên, trong bối cảnh báo chí hiện đại đang chuyển mạnh sang môi trường số, phát thanh truyền thống cũng cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ hơn.

So với nhiều địa phương trong cả nước, thời lượng sản xuất chương trình mới của phát thanh Cao Bằng còn hạn chế. Nội dung tuy đã có nhiều đổi mới nhưng chưa thật sự phong phú, chưa hình thành nhiều chương trình tương tác, tọa đàm, podcast, phát thanh theo yêu cầu hay các sản phẩm âm thanh số dành cho công chúng trẻ.

Xu hướng hiện nay không chỉ là phát sóng trên FM mà còn là hiện diện trên website, ứng dụng di động, nền tảng số, mạng xã hội và các hệ sinh thái podcast. Người nghe có thể tiếp cận chương trình ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào thay vì phụ thuộc vào khung giờ phát sóng cố định.

Đối với Cao Bằng, nơi có thế mạnh về các chương trình tiếng dân tộc, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để mở rộng đối tượng công chúng. Những làn điệu then, sli, lượn; những câu chuyện về văn hóa Tày, Nùng, Mông, Dao hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm âm thanh đặc sắc trên các nền tảng số, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa địa phương ra ngoài phạm vi tỉnh.

Gần 50 năm kể từ ngày chương trình phát thanh đầu tiên vang lên giữa núi rừng biên cương, phát thanh Cao Bằng đã đi một chặng đường dài với nhiều dấu mốc đáng tự hào. Từ những làn sóng điện phát đi trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn đến hệ thống phủ sóng rộng khắp hôm nay là kết quả của sự nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên.

Trong hành trình chuyển đổi số báo chí hiện nay, những giá trị truyền thống ấy tiếp tục là nền tảng để phát thanh Cao Bằng đổi mới, sáng tạo, thích ứng với xu thế truyền thông hiện đại, giữ vững vai trò là tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng trong thời kỳ mới.