Vì sao Tuyên ngôn Độc lập có ý nghĩa đặc biệt?

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập trước hàng chục vạn đồng bào. Đây là lần đầu tiên nền độc lập của Việt Nam được tuyên bố công khai trước quốc dân và thế giới sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.

Điểm đặc biệt đầu tiên của Tuyên ngôn nằm ở cách văn kiện đặt vấn đề về quyền con người. Ngay phần mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn những tư tưởng về quyền bình đẳng, quyền sống và quyền tự do trong Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1789.

Từ quyền con người, Tuyên ngôn đi đến một lập luận quan trọng hơn đối với Việt Nam: nếu con người có quyền tự do và bình đẳng thì các dân tộc cũng có quyền được sống độc lập và tự quyết định vận mệnh của mình.

Đó là điểm tạo nên chiều sâu chính trị của văn kiện. Tuyên ngôn không chỉ nói rằng Việt Nam đã giành được chính quyền. Văn kiện khẳng định nền độc lập của Việt Nam dựa trên những nguyên lý về quyền con người và quyền dân tộc đã được thế giới thừa nhận.

Ý nghĩa thứ 2 nằm ở việc Tuyên ngôn chính thức xác lập một nhà nước Việt Nam mới. Sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền cách mạng đã được thiết lập.

Tại Ba Đình, sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được công bố trước toàn thể quốc dân và thế giới.

Từ thời điểm ấy, độc lập không còn chỉ là khát vọng của nhiều thế hệ người Việt Nam. Độc lập trở thành một thực tế chính trị được tuyên bố công khai.

Tuyên ngôn cũng có ý nghĩa đặc biệt trong hoàn cảnh lịch sử lúc đó. Việt Nam vừa thoát khỏi chế độ thuộc địa và đang đứng trước nhiều thử thách.

Việc công bố nền độc lập vì thế không chỉ mang ý nghĩa mừng thắng lợi. Đó còn là lời khẳng định về quyền tồn tại, quyền tự quyết và quyền bảo vệ nền độc lập của một quốc gia mới.

Hơn 8 thập niên sau, giá trị của Tuyên ngôn Độc lập vẫn được nhìn nhận từ chính những điều mà văn kiện đặt ra: độc lập, tự do, bình đẳng và quyền tự quyết của dân tộc.

Nếu những hình ảnh tại Quảng trường Ba Đình giúp hậu thế nhìn thấy khoảnh khắc lịch sử, thì Tuyên ngôn Độc lập giúp hiểu được nội dung và tầm vóc của khoảnh khắc ấy.

Đó là lý do ngày 2/9/1945 không chỉ được nhớ bằng hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng trước micro đọc một bản tuyên ngôn.

Sự kiện ấy còn được ghi nhớ như thời điểm Việt Nam công khai khẳng định trước thế giới quyền độc lập của mình và mở ra một chương mới trong lịch sử dân tộc.