Phát triển gỗ rừng trồng: Hướng tới chuỗi giá trị bền vững

Khi người trồng rừng chọn giá trị thay vì sản lượng

Đi giữa cánh rừng tràm gần 10 năm tuổi của HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thượng Phước (HTX Thượng Phước), xã Triệu Phong, anh Trần Quang Diệu không giấu được niềm vui khi nhìn những thân cây thẳng tắp, đủ tiêu chuẩn trở thành gỗ lớn. Ít ai biết rằng, trước đây, phần lớn diện tích rừng ở địa phương thường được khai thác khi mới 4-5 năm tuổi để bán dăm gỗ. Chu kỳ ngắn giúp người dân nhanh thu hồi vốn nhưng giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng của rừng.

Năm 2018, HTX Thượng Phước bắt đầu chuyển đổi sang mô hình trồng rừng gỗ lớn. Được ngành khuyến nông chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc và tham gia chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, những cánh rừng trước đây chỉ hướng đến sản lượng nay đã từng bước được nâng tầm về chất lượng.

Đến nay, HTX đã có gần 40ha rừng gỗ lớn được khai thác, khoảng 160-180ha tham gia chứng chỉ FSC, trong đó 25-30ha phát triển theo hướng gỗ lớn. Hiệu quả kinh tế cũng được minh chứng rõ nét khi giá trị mỗi ha rừng 10 năm tuổi đạt khoảng 220-250 triệu đồng, gần gấp đôi so với rừng khai thác sau 4-5 năm, chưa kể phần giá trị gia tăng từ gỗ đạt chứng chỉ FSC.

Theo anh Diệu, điều quan trọng hơn cả là tư duy của người trồng rừng đang dần thay đổi. Nếu trước đây chỉ quan tâm khai thác sớm để có nguồn thu trước mắt thì nay nhiều hộ đã sẵn sàng đầu tư dài hạn nhằm tạo ra sản phẩm gỗ có giá trị cao hơn, đáp ứng yêu cầu của thị trường chế biến và xuất khẩu.

“Tuy nhiên, để mở rộng diện tích rừng gỗ lớn vẫn còn nhiều trở ngại, lớn nhất là áp lực về vốn. Không ít hộ dân dù hiểu rõ lợi ích nhưng vẫn buộc phải khai thác sớm do cần tiền trang trải cuộc sống. Vì vậy, việc có thêm các chính sách tín dụng ưu đãi sẽ là động lực quan trọng để người dân yên tâm kéo dài chu kỳ sản xuất”, anh Trần Quang Diệu, Giám đốc HTX Thượng Phước cho biết thêm.

Kéo dài chu kỳ khai thác gỗ góp phần nâng cao giá trị kinh tế và hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững - Ảnh: N.B.

Tại xã Hiếu Giang, ông Nguyễn Văn Quốc và nhóm hộ trồng rừng ở thôn An Tuyền cũng chung niềm tin vào hướng đi mới từ trồng rừng gỗ lớn. Ông Quốc chia sẻ, thời điểm mới tiếp cận mô hình rừng gỗ lớn, nhiều hộ còn băn khoăn khi phải chờ tới gần 10 năm để khai thác. Thế nhưng, sau khi thực hiện tỉa thưa ở năm thứ tư, vừa có thêm nguồn thu, vừa tiếp tục nuôi dưỡng những cây còn lại, bà con mới nhận thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình và sẵn sàng mở rộng diện tích.Những chuyển biến ấy đang lan tỏa tại nhiều địa phương có diện tích rừng lớn. Hiện, xã Hiếu Giang có gần 30% diện tích rừng đã được cấp chứng chỉ FSC, gần 40% diện tích phát triển theo hướng gỗ lớn.

Theo ông Phạm Viết Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang, mục tiêu của xã đến năm 2030 là đưa khoảng 50% diện tích rừng trồng của địa phương trở thành rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Để đạt mục tiêu này, địa phương tập trung tuyên truyền, tổ chức tập huấn, chuẩn hóa nguồn giống, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm. Đặc biệt, theo ông Thanh, chính sự lan tỏa từ cộng đồng sẽ tạo nên sức thuyết phục mạnh mẽ nhất, bởi khi người dân nhìn thấy hiệu quả từ những hộ đi trước, họ sẽ tự tin chuyển đổi hơn bất kỳ lời vận động nào.

Hướng tới chuỗi giá trị lâm nghiệp xanh và bền vững

Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng diện tích rừng gỗ lớn, Quảng Trị đang hướng đến mục tiêu hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững, từ sản xuất giống, trồng rừng, chăm sóc, cấp chứng chỉ đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho rằng, Quảng Trị là một trong những địa phương được lựa chọn xây dựng vùng nguyên liệu gỗ lớn tập trung bởi đã hình thành được sự liên kết khá chặt chẽ giữa lực lượng khuyến nông, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân. Trung tâm đang tập trung xây dựng hệ thống vườn ươm chất lượng cao, chuyển giao đồng bộ quy trình kỹ thuật nhằm giúp người dân tiếp cận nguồn giống đạt chuẩn, nâng cao chất lượng rừng trồng và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để chuỗi liên kết phát triển bền vững, rất cần sự tham gia của các tổ chức tín dụng nhằm giải quyết bài toán nguồn vốn cho người trồng rừng trong chu kỳ sản xuất kéo dài từ 8-10 năm.

Phát triển nguồn giống chất lượng cao là một trong những giải pháp quan trọng nhằm xây dựng vùng nguyên liệu gỗ lớn - Ảnh: N.B.

Tỉnh Quảng Trị hiện có hơn 952.600ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó diện tích rừng trồng sản xuất đạt hơn 217.000ha, hơn 23.500ha đã được chuyển hóa sang rừng gỗ lớn và trên 64.100ha được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, VFCS/PEFC. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng diện tích rừng có chứng chỉ lên 80.000ha, đồng thời trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu và chế biến gỗ rừng trồng của khu vực miền Trung.

Theo ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh đang tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển rừng gỗ lớn, mở rộng diện tích được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, tăng cường liên kết từ trồng rừng đến chế biến, đồng thời từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon. Song song với đó, ngành lâm nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo vệ rừng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng.

Từ những cánh rừng đang ngày một xanh hơn trên các vùng gò đồi đến những chuỗi liên kết ngày càng được mở rộng, có thể thấy ngành lâm nghiệp Quảng Trị đang từng bước chuyển từ tư duy phát triển theo sản lượng sang nâng cao giá trị. Đó không chỉ là câu chuyện của những ha rừng hay những mét khối gỗ, mà còn là hành trình xây dựng một nền lâm nghiệp hiện đại, xanh và bền vững. Khi đó, người trồng rừng được hưởng lợi nhiều hơn từ chính công sức của mình, đồng thời góp phần đưa sản phẩm gỗ Quảng Trị vươn ra thị trường quốc tế.