Phát triển học liệu nghề từ nhu cầu thực tế vùng khó ở Phú Thọ

Nhiều lao động ở xã Thanh Sơn đã tham gia các lớp đào tạo nghề, có việc làm, thu nhập ổn định ngay tại địa phương (Ảnh: Kim Chi).

Học liệu sát người học, gắn với sinh kế sau đào tạo

Phát triển giáo dục nghề nghiệp (GDNN) tại vùng nghèo, vùng khó không chỉ đặt ra yêu cầu mở rộng cơ hội học nghề mà còn phải xây dựng chương trình, học liệu phù hợp với người học, điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu nhân lực địa phương.

Thực tế tại Trường Trung cấp nghề Dân tộc nội trú Phú Thọ (xã Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ) cho thấy, đối tượng tuyển sinh chủ yếu là học sinh dân tộc thiểu số đến từ các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn như Tân Sơn, Yên Lập, Xuân Đài... Phần lớn các em thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hoàn cảnh khó khăn; việc tiếp cận thông tin, định hướng học tập và lựa chọn nghề nghiệp còn hạn chế.

Theo bà Đinh Thị Minh Thức - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Trung cấp nghề Dân tộc nội trú Phú Thọ, nhận thức của một bộ phận phụ huynh, học sinh về GDNN còn hạn chế. Nhiều gia đình vẫn coi học nghề là lựa chọn sau cùng hoặc muốn con đi làm sớm để hỗ trợ kinh tế. Khó khăn về kinh tế cũng khiến nhiều học sinh lo lắng về chi phí học tập, sinh hoạt.

Để tháo gỡ, nhà trường đẩy mạnh tư vấn, hướng nghiệp từ các trường THCS; phối hợp chính quyền, tổ chức đoàn thể tuyên truyền trực tiếp tới phụ huynh, học sinh. Đồng thời, trường thực hiện các chính sách miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập, bố trí chỗ ở nội trú và quan tâm học sinh có hoàn cảnh đặc biệt nhằm hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng.

Từ góc độ người học, anh Hà Văn Tú (SN 2004, dân tộc Mường, trú tại xã Xuân Đài, tỉnh Phú Thọ) từng học nghề Thú y tại Trường Trung cấp nghề Dân tộc nội trú Phú Thọ. Sau tốt nghiệp, anh trở về quê làm dịch vụ thú y lưu động, kết hợp kinh doanh thức ăn chăn nuôi. Hiện mỗi năm anh có thu nhập khoảng 180 - 220 triệu đồng, đồng thời tạo thêm việc làm cho hai lao động địa phương.

Theo anh Tú, điều quan trọng với người học nghề là nội dung được học phải gần với công việc thực tế. “Trong thời gian học nghề Thú y, những kiến thức và kỹ năng thực hành được học giúp tôi có nền tảng để sau khi ra trường có thể áp dụng vào công việc.

Khi trực tiếp làm dịch vụ thú y cho người dân, tôi càng thấy việc học phải gắn với thực hành và những tình huống thường gặp trong chăn nuôi. Nếu chương trình, tài liệu học nghề thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ thuật mới và sát thực tế sản xuất thì học viên sau tốt nghiệp sẽ thuận lợi hơn khi bắt tay vào công việc”, anh Tú chia sẻ.

Trường hợp của anh Tú cho thấy, hiệu quả của học liệu nghề không chỉ nằm ở kiến thức truyền đạt trong lớp mà còn ở khả năng chuyển hóa thành kỹ năng và sinh kế. Với người học vùng khó, chương trình, giáo trình và nội dung thực hành càng sát điều kiện sản xuất tại địa phương, khả năng vận dụng sau đào tạo càng cao.

Học sinh thực hành kỹ thuật cắt tỉa, tạo tán cây ăn quả, gắn kiến thức nghề với thực tế sản xuất (Ảnh: Trường Trung cấp nghề Dân tộc nội trú Phú Thọ).

Đưa yêu cầu của doanh nghiệp vào chương trình, học liệu

Đào tạo nghề gắn chặt với thực hành, vì vậy phát triển học liệu không thể tách rời thiết bị đào tạo và công nghệ sản xuất tại doanh nghiệp. Theo Sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ, tại Hội nghị tổng kết nhiệm vụ GDNN năm học 2025 - 2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026 - 2027 ngày 30/7/2026, đại diện các cơ sở GDNN, doanh nghiệp chỉ ra một số điểm nghẽn.

Theo đó, mạng lưới cơ sở đào tạo tại một số địa bàn còn dàn trải; tỷ lệ tuyển sinh ngành kỹ thuật - công nghệ chưa tương xứng tiềm năng; cơ sở vật chất tại một số trung tâm GDNN-GDTX xuống cấp; liên kết nhà trường - doanh nghiệp ở một số nơi chưa đi vào chiều sâu.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phát triển học liệu phải song hành với đầu tư thiết bị và tăng thời lượng thực hành. Nếu chương trình, giáo trình được cập nhật nhưng thiết bị đào tạo chưa theo kịp công nghệ sản xuất, khoảng cách giữa nội dung học tại trường và kỹ năng cần thiết tại nơi làm việc vẫn khó được thu hẹp.

Bà Đinh Thị Minh Thức - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Trung cấp nghề Dân tộc nội trú Phú Thọ cho biết: Nhà trường đã tăng cường hợp tác với nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh để xây dựng chương trình đào tạo sát thực tế sản xuất; tổ chức cho học sinh thực tập, tham quan môi trường làm việc và tiếp cận cơ hội tuyển dụng sau tốt nghiệp.

Hằng năm, nhà trường cũng phối hợp với UBND các huyện, xã, trường THCS và Trung tâm GDNN-GDTX tổ chức tư vấn hướng nghiệp, giới thiệu ngành nghề, cung cấp thông tin về chính sách hỗ trợ cho học sinh dân tộc thiểu số và vùng khó khăn. Các tổ chức đoàn thể cùng tham gia tuyên truyền, vận động học sinh học nghề, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.

Đây là nguồn thông tin để cơ sở GDNN nắm nhu cầu học nghề, trong khi liên kết với doanh nghiệp giúp xác định nhu cầu sử dụng lao động. Hai yếu tố cần được kết nối trong quá trình xây dựng, cập nhật chương trình và học liệu.

Từ thực tế vùng khó, phát triển học liệu nghề cần được đặt trong chuỗi đồng bộ, từ khảo sát nhu cầu học nghề, nhu cầu nhân lực đến xác định ngành đào tạo, chuẩn đầu ra, chương trình, giáo trình, học liệu số, thiết bị thực hành và năng lực nhà giáo.

Khi nhu cầu của người học và doanh nghiệp trở thành căn cứ để xây dựng, cập nhật học liệu, đào tạo nghề sẽ sát việc làm hơn, góp phần mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho lao động nghèo, cận nghèo và người có thu nhập thấp.