Phát triển hợp tác xã thương mại, dịch vụ trong giai đoạn mới
Sự mở rộng không gian đô thị, công nghiệp, logistics và các dịch vụ mới đang tạo cơ hội lớn hơn, thị trường lớn hơn cho hợp tác xã (HTX) nói chung và HTX lĩnh vực thương mại, dịch vụ tại Đồng Nai nói riêng.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể được nắm bắt tốt khi HTX thay đổi cách tổ chức hoạt động, nâng chất lượng dịch vụ, tăng liên kết và chuyển từ tư duy cung ứng những gì HTX có sang đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường.
Hợp tác xã Dịch vụ - thương mại - nông nghiệp Thanh niên Hàng Gòn tận dụng lợi thế cảnh quan để chuyển hướng mạnh sang lĩnh vực du lịch.
Thay đổi tư duy để phát triển
Đến giữa tháng 8-2026, thành phố có 75 HTX thương mại, dịch vụ đang hoạt động. Các HTX này tham gia nhiều lĩnh vực như: kinh doanh tổng hợp, quản lý và khai thác chợ, phân phối hàng hóa, dịch vụ môi trường, hỗ trợ sản xuất và một số loại hình dịch vụ mới.
Con số này cho thấy khu vực HTX thương mại, dịch vụ đã có vị trí nhất định trong đời sống kinh tế, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ so với dư địa thị trường. Không gian đô thị mở rộng, các khu công nghiệp, hoạt động logistics, Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành cùng sự gia tăng nhu cầu về vận chuyển, phân phối, giao nhận, dịch vụ dân sinh và dịch vụ phục vụ sản xuất đang tạo ra nhiều thị trường mới.
Theo Phó Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Vy Vũ Hồng Thảo, nhiều HTX vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ, thị trường phân tán, phương thức quản trị chưa theo kịp yêu cầu mới. Liên kết với doanh nghiệp, hệ thống phân phối và logistics chưa bền vững; chuyển đổi số tại một số HTX mới dừng ở mức sử dụng công cụ đơn lẻ, chưa trở thành năng lực tổ chức kinh doanh.
Trong bối cảnh phát triển mới, HTX cần trả lời được những câu hỏi căn bản: thị trường cần gì, khách hàng là ai, yêu cầu của khách hàng ra sao và HTX có lợi thế gì để đáp ứng. Đặc biệt, các HTX phải áp dụng các giải pháp mới trong việc tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm, chú trọng đến khu vực đô thị, nhất là ứng dụng thương mại điện tử theo xu hướng tiêu dùng của lớp cư dân mới...
Một hướng đáng chú ý là mở rộng hoạt động từ chính những HTX đang có nền tảng sản xuất. Cách làm của HTX Dịch vụ - thương mại - nông nghiệp Thanh niên Hàng Gòn (phường Hàng Gòn) là mở rộng từ hoạt động nông nghiệp sang thương mại, dịch vụ. Theo ông Trương Đình Khánh, Giám đốc HTX Dịch vụ - thương mại - nông nghiệp Thanh niên Hàng Gòn, mối liên hệ giữa HTX sản xuất và HTX thương mại, dịch vụ không nhất thiết phải cứng nhắc. Khi nhu cầu thị trường thay đổi, HTX có thể tổ chức thêm các khâu cung ứng, tiêu thụ và dịch vụ để giữ lại nhiều hơn giá trị trong chuỗi. Theo đó, trong tương lai, đơn vị sẽ tiếp tục đóng vai trò kết nối các hộ nông dân, điểm tham quan và các cơ sở dịch vụ để hình thành chuỗi sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị nông sản và tạo thêm thu nhập cho người dân.
Khi HTX không chỉ là nơi tập hợp thành viên mà trở thành một tổ chức kinh tế có năng lực quản trị, có dữ liệu, có thị trường và có mạng lưới liên kết, khu vực kinh tế tập thể mới có thể tận dụng được không gian phát triển đang mở rộng. Đó cũng là nền tảng để HTX thương mại, dịch vụ chuyển từ duy trì hoạt động sang tạo ra những giá trị mới cho kinh tế đô thị Đồng Nai.
Nâng chất lượng quản trị nội bộ
Một trong những yêu cầu cấp thiết đối với HTX thương mại, dịch vụ là nâng chất lượng quản trị. Đây không chỉ là câu chuyện về sổ sách, nhân sự hay điều hành mà trực tiếp quyết định khả năng tiếp cận thị trường, vốn và các đối tác lớn.
Với những HTX tham gia phân phối hàng hóa, yêu cầu về hồ sơ pháp lý, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng ngày càng cao. Không ít sản phẩm của HTX vẫn tiêu thụ chủ yếu qua các cửa hàng đặc sản, đại lý hoặc các kênh truyền thống, trong khi hợp đồng dài hạn với hệ thống phân phối hiện đại còn hạn chế.
Do đó, hỗ trợ HTX nếu chỉ dừng ở xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm đi hội chợ là chưa đủ. Quan trọng hơn là giúp HTX hoàn thiện điều kiện để hàng hóa có thể bước vào những kênh phân phối ổn định. Từ hồ sơ sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn hiệu đến năng lực cung ứng và giao hàng đều phải được chuẩn hóa.
Chuyển đổi số cần được tiếp cận theo hướng này. Một mã QR đặt trên sản phẩm chưa đồng nghĩa với truy xuất nguồn gốc. Điều cần thiết là hình thành được dữ liệu xuyên suốt từ người sản xuất, nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng lô hàng đến khâu lưu thông. Khi dữ liệu được tổ chức đầy đủ, công nghệ mới thực sự giúp HTX quản lý chất lượng, kiểm soát hàng hóa và tạo niềm tin với khách hàng.
Kinh nghiệm từ HTX Thương mại - dịch vụ Phương Lâm (xã Phú Lâm), đơn vị quản lý chợ Phương Lâm và chợ Tân Phú cho thấy, chất lượng dịch vụ được hình thành từ những yêu cầu rất cụ thể: tổ chức hoạt động minh bạch, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn phòng cháy, chữa cháy, duy trì hạ tầng, niêm yết giá, nâng chất lượng phục vụ và từng bước áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt, truy xuất nguồn gốc. Đây là một trường hợp cho thấy chuyển đổi phương thức quản lý phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người sử dụng dịch vụ, chứ không phải chạy theo công nghệ.
Không gian phát triển mới của thành phố vì thế không tự động tạo ra sức bật cho khu vực HTX. Cơ hội chỉ trở thành kết quả khi HTX thay đổi từ bên trong, còn chính sách hỗ trợ chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái.
Theo ông Huỳnh Lam Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp nghề và đào tạo cán bộ HTX miền Nam, địa phương cần tạo điều kiện để kết nối HTX với ngân hàng, doanh nghiệp, hệ thống phân phối, logistics và các đơn vị công nghệ. Đồng thời lựa chọn những HTX có sản phẩm, dịch vụ tiềm năng để chuẩn hóa hồ sơ, dữ liệu và truy xuất nguồn gốc; tạo điều kiện để HTX tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng mới.
