Phát triển khoa học công nghệ để TP Đồng Nai sớm thành cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia

Còn khoảng cách giữa "có nguồn lực" với "có sản phẩm, có hiệu quả thực chất"

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Chủ nhiệm Uỷ ban KH,CN&MT Nguyễn Thanh Hải đánh giá, TP Đồng Nai đang hội tụ những điều kiện mà rất ít địa phương có được.

Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã trao cho TP Đồng Nai một khung thể chế vượt trội. Đặc biệt, TP cũng có Cảng hàng không quốc tế Long Thành - điểm khởi đầu của một cấu trúc phát triển hoàn toàn mới cho cả vùng Đông Nam Bộ.

“Nhiều nơi phải đi tìm thị trường cho công nghệ; Đồng Nai đã có sẵn hàng nghìn bài toán công nghiệp chờ lời giải”, bà Nguyễn Thanh Hải chỉ ra.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Uỷ ban KH,CN&MT Nguyễn Thanh Hải cũng chỉ ra khoảng cách giữa "có chủ trương, có dữ liệu, có nguồn lực" với "có sản phẩm, có giá trị, có hiệu quả thực chất" vẫn còn lớn.

Điển hình là kinh tế số của TP Đồng Nai mới đạt khoảng 7,88% GRDP trong khi mục tiêu năm 2030 là 30%; FDI lớn nhưng năng lực công nghệ nội sinh còn mỏng; dữ liệu nhiều nhưng giá trị khai thác thấp; nhân lực đông nhưng nhân lực lõi thiếu.

“Gọi đúng tên những nghịch lý ấy đã là một nửa lời giải. Nửa còn lại là chọn đúng việc, đúng thứ tự và đủ bản lĩnh để dừng trước những việc chưa đủ điều kiện”, bà Nguyễn Thanh Hải nói.

Ghi nhận và đánh giá rất cao cách đặt vấn đề của Đồng Nai khi gửi tới Uỷ ban 26 nội dung thuộc 6 nhóm, đi thẳng vào những nút thắt khó nhất là đo lường, thể chế, công nghệ lõi, thị trường và con người để đề nghị tư vấn, Chủ nhiệm Uỷ ban KH,CN&MT của Quốc hội cho rằng đây là cách làm của một địa phương năng động, tự tin và cầu thị, đúng tinh thần "địa phương nêu vấn đề, Trung ương đồng hành tư vấn" mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đòi hỏi.

Về phía Uỷ ban KH,CN&MT, trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Ủy ban xác định rõ vai trò của mình không chỉ là cơ quan thẩm tra, giám sát, mà phải là người đồng hành, kiến tạo và kết nối cùng địa phương.

Nhìn nhận hành lang pháp lý đối với TP đến nay đã tương đối đầy đủ; vấn đề không còn là thiếu chủ trương, mà là năng lực chuyển hóa chủ trương thành sản phẩm, Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN,MT của Quốc hội cho biết, Uỷ ban có thể hỗ trợ TP 3 nội dung, bao gồm tri thức thể chế, kinh nghiệm thực tiễn tích lũy qua giám sát ở nhiều địa phương, và mạng lưới chuyên gia, đối tác.

Đưa KHCN,ĐMST&CĐS vào từng ngành kinh tế

Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Đồng Nai Tôn Ngọc Hạnh - Trưởng đoàn công tác của TP Đồng Nai cho biết, TP có lợi thế là thủ phủ công nghiệp với 89 khu công nghiệp; đồng thời cũng là thủ phủ nông nghiệp với 1 triệu ha đất nông nghiệp rất màu mỡ, thuận lợi cho nông nghiệp công nghệ cao. TP cũng có điều kiện cho phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch.

Chủ tịch HĐND TP Đồng Nai Tôn Ngọc Hạnh phát biểu tại Hội nghị.

Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hướng phát triển TP Đồng Nai trở thành đô thị đặc biệt và xây dựng quy hoạch TP với tầm nhìn 100 năm. Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật Phát triển đô thị, tạo thể chế rất quan trọng giúp Đồng Nai có những điều kiện, căn cứ chính trị, căn cứ pháp lý để triển khai công việc trong thời gian tới tốt hơn.

Trên tinh thần cầu thị, TP mong muốn được định hướng, tư vấn về những mô hình hay, cách làm tốt để TP có thể nghiên cứu, triển khai phù hợp với thực tiễn địa phương để rút ngắn thời gian thực hiện, triển khai ngay các giải pháp để có thể có sản phẩm sớm nhất là cuối năm 2026.

Tại Hội nghị, Trưởng đoàn công tác của TP Đồng Nai nêu một số trăn trở của TP như giải pháp để đưa KHCN,ĐMST&CĐS vào từng ngành kinh tế.

“TP là tự hào là thủ phủ công nghiệp, với 89 khu công nghiệp, trong đó 44 khu đã gần như lấp đầy và sẽ phát triển mở rộng thêm nhưng tỷ trọng công trong sản xuất còn chưa cao”, bà Tôn Ngọc Hạnh nói và bày tỏ mong muốn được tư vấn về các bước đi, cách làm, phương pháp để đẩy nhanh tỷ trọng công nghệ trong sản xuất, tăng tỷ trọng kinh tế số của TP.

Cùng với đó là giải pháp để đưa công nghệ vào nông nghiệp nhằm gia tăng giá trị, xây dựng các doanh nghiệp đầu tàu, đóng vai trò dẫn dắt, lan tỏa; khai thác các giá trị thương mại dịch vụ, du lịch để tạo nên giá trị và tạo nên tăng trưởng để TP Đồng Nai trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia và của vùng trong thời gian tới.

Cho biết TP đã dự kiến danh mục 18 sản phẩm công nghệ chiến lược trên nhiều lĩnh vực, lãnh đạo TP Đồng Nai cũng mong muốn được giới thiệu, kết nối và học tập các mô hình đã có hiệu quả; định hướng tư vấn về các sản phẩm tốt nhất, gắn với thực tiễn và lợi thế của TP Đồng Nai để TP có hướng đi đúng đắn, lựa chọn những ngành nghề phù hợp.

Xây dựng cơ chế, mô hình và các không gian phát triển mới; tư vấn mô hình quản trị công nghệ, dữ liệu và hạ tầng số; cơ chế liên kết doanh nghiệp - viện, trường - nhà đầu tư để hình thành được chuỗi nghiên cứu và công nghệ… cũng là những nội dung được TP đề cập tại Hội nghị.

Trình bày báo cáo đánh giá, nhận xét và định hướng tư vấn của Thường trực Ủy ban KH,CN&MT tại Hội nghị, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Trần Văn Khải chỉ rõ lợi thế "cầu công nghệ" lớn bậc nhất khu vực phía Nam của TP Đồng Nai.

Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Trần Văn Khải trình bày báo cáo tại Hội nghị.

“Năm 2025, quy mô kinh tế của TP đạt khoảng 700.000 tỷ đồng, đứng thứ tư cả nước; tăng trưởng GRDP 9,63%; thu ngân sách 103.053 tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu 34,6 tỷ USD; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 15,22%. TP có 89 khu công nghiệp được quy hoạch trên 43.386 ha, 44 khu đang hoạt động; trên 2.300 dự án FDI từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 45 tỷ USD; trên 730 nghìn lao động công nghiệp. Nhiều nơi phải đi tìm thị trường cho công nghệ, Đồng Nai đã có sẵn hàng nghìn bài toán công nghiệp chờ lời giải. Sức mạnh của Đồng Nai không nằm ở số lượng phòng thí nghiệm, mà ở quy mô ứng dụng”, ông Trần Văn Khải nói.

Cùng với đó, TP cũng có lợi thế thể chế vượt trội với Nghị quyết số 16-NQ/TW, Luật Phát triển đô thị năm 2026 và chủ trương hình thành Khu kinh tế đặc biệt Long Thành cho phép phân cấp, phân quyền triệt để, chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới và thử nghiệm có kiểm soát.

Theo ông Trần Văn Khải, trong cuộc đua công nghệ, yếu tố quyết định thường là tốc độ ra quyết định và TP Đồng Nai đang được trao quyền đi trước.

Không gian phát triển mới với Cảng hàng không quốc tế Long Thành với kịch bản 18 triệu hành khách và 0,6 triệu tấn hàng hóa vào năm 2030; đô thị sân bay; Khu Công nghệ số tập trung, trung tâm dữ liệu, cổng kết nối dữ liệu quốc tế; hành lang sông Đồng Nai cũng là lợi thế lớn của TP. Bởi, rất ít địa phương có cơ hội thiết kế một không gian số hiện đại ngay từ đầu.

Một lợi thế khác được chỉ ra là nền tảng số và nguồn nhân lực đã hình thành bước đầu. Hai trung tâm dữ liệu đạt chuẩn Tier III; kho dữ liệu dùng chung tích hợp 134 cơ sở dữ liệu chuyên ngành với 374 giao thức kết nối API; chỉ số cải cách hành chính đạt 93,10%, xếp thứ 3/34 tỉnh, TP; 144/144 cơ sở y tế công lập khám, chữa bệnh bằng căn cước công dân/VNeID; 20.509 cán bộ, công chức được tập huấn, sát hạch kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Dân số khoảng 5 triệu người, trên 60% trong độ tuổi lao động.

Tuy nhiên, TP cũng đối mặt với những khó khăn, thách thức và nghịch lý như nghịch lý giữa quy mô công nghiệp và tỷ trọng kinh tế số; FDI lớn nhưng năng lực công nghệ nội sinh còn mỏng; dữ liệu nhiều nhưng giá trị khai thác thấp; nguồn lực có nhưng khả năng hấp thụ chậm…

Chọn 2-3 đề án chín muồi nhất để làm trước, làm chắc, làm mẫu

Trên cơ sở 6 nhóm nội dung mà TP Đồng Nai đề nghị, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban KH,CN&MT của Quốc hội Trần Văn Khải cũng đã nêu ý kiến đánh giá, nhận xét và định hướng tư vấn đối với từng nhóm nội dung cụ thể.

Trong đó, với các nhóm vấn đề liên quan cơ chế, chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển KHCN,ĐMST&CĐS, về thiết kế cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, ông Trần Văn Khải đề nghị, mỗi đề án sandbox phải xác định đủ 7 yếu tố bao gồm chủ thể và điều kiện tham gia; phạm vi không gian và số lượng đối tượng chịu tác động; thời hạn và số lần gia hạn; hạn mức thiệt hại tối đa và nguồn dự phòng, bảo hiểm; tiêu chí thành công và tiêu chí dừng ngay; cơ chế bảo vệ người dùng và dữ liệu cá nhân; lối ra sau thử nghiệm.

Ủy ban ủng hộ chọn Đồng Nai thí điểm sandbox về trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái và dữ liệu; đồng thời đề nghị chọn 2-3 đề án chín muồi nhất để làm trước, làm chắc, làm mẫu.

Về lựa chọn lĩnh vực, sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên, TP đã dự thảo 18 sản phẩm thuộc 5 nhóm công nghệ chiến lược và đăng ký 6 sản phẩm công nghệ đột phá. Tuy nhiên, trên nguyên tắc "chọn đúng, chọn ít", Thường trực Uỷ ban KH,CN&MT của Quốc hội cho rằng 18 sản phẩm là quá rộng đối với năng lực của một địa phương trong 5 năm và một số sản phẩm đã đăng ký về bản chất là sản phẩm ứng dụng công nghệ, chưa phải công nghệ chiến lược.

Do đó, Uỷ ban kiến nghị TP Đồng Nai phân tách dứt khoát 2 danh mục gồm sản phẩm công nghệ chiến lược và bài toán ứng dụng của TP với 2 cơ chế tài chính, 2 tiêu chí đánh giá; thu gọn còn 3-5 chương trình ưu tiên.

Ủy ban cũng gợi ý 4 hướng là trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và điện toán hiệu năng cao; robot, tự động hóa và sản xuất thông minh; công nghệ hàng không, logistics hàng không, thiết bị bay không người lái và dữ liệu viễn thám gắn với Long Thành; công nghiệp hỗ trợ bán dẫn và điện tử.

Tại Hội nghị, cơ bản nhất trí với báo cáo của Uỷ ban KH,CN&MT của Quốc hội, các đại biểu đã trao đổi, tư vấn về các nội dung như định hướng chiến lược, kế hoạch hành động nâng cao các bộ chỉ số; triển khai cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển KHCN,ĐMST&CĐS; lựa chọn, xây dựng chương trình hành động công nghệ chiến lược và các bài toán lớn theo cơ chế đặt hàng; định hướng, góp ý các chính sách và chương trình hành động lớn của TP Đồng Nai…

Các ý kiến thống nhất cho rằng, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội mà không phải thế hệ nào cũng có, bao gồm một cảng hàng không quốc tế, một khung thể chế vượt trội và một nền công nghiệp đủ lớn cùng hội tụ trong một chu kỳ năm năm. Khoảng cách còn lại là khoảng cách giữa "có chủ trương" và "có sản phẩm", giữa "có dữ liệu" và "có giá trị".

Các đại biểu tin tưởng, với truyền thống tiên phong trong công nghiệp hóa, quyết tâm chính trị và tinh thần cầu thị mà TP đang thể hiện, Đồng Nai sẽ chuyển hóa được lợi thế thành động lực, chủ trương thành sản phẩm, góp phần xứng đáng vào mục tiêu đưa đất nước trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.