Phát triển kinh tế dược liệu ở Huế

Liên kết tạo vùng nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm tinh dầu tại Công ty CP Đầu tư phát triển Công Thành

Biến lợi thế thành giá trị

Huế được đánh giá là địa phương có nhiều lợi thế để phát triển dược liệu. Theo thống kê, thành phố có hơn 1.600 loài cây thuốc, chiếm trên 30% tổng số loài trên cả nước; trong đó có nhiều loài dược liệu quý như tràm, hoắc hương, hương nhu trắng, hương nhu tía… Các vùng sinh thái như Bạch Mã, các xã A Lưới, Phong Điền, Phong Thái hay Nam Đông, Khe Tre, Long Quảng... là những nơi tập trung nguồn tài nguyên dược liệu phong phú.

Ngoài dược liệu từ thiên nhiên, toàn thành phố hiện trồng hơn 315ha cây dược liệu chính, gồm nhóm cây ngắn ngày như atiso, sả, gừng, sâm cau, sâm Bố Chính… và nhóm cây lâu năm như tràm, đinh lăng, màng tang, hà thủ ô...

GS.TS. Nguyễn Thị Hoài, Khoa Dược, Trường Đại học Y Dược - Đại học Huế cho rằng, nếu trước đây dược liệu chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ nguyên liệu phục vụ y học cổ truyền thì hiện nay đã dần được xác lập là ngành kinh tế tổng hợp, có khả năng liên kết giữa nông nghiệp, công nghiệp chế biến, khoa học công nghệ, chăm sóc sức khỏe và du lịch.

Điểm khác biệt của kinh tế dược liệu nằm ở chỗ không chỉ tạo giá trị ở khâu trồng trọt mà còn mở rộng sang sơ chế, chiết xuất, tinh chế, sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, tinh dầu, trà thảo dược và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe khác. Điều này giúp gia tăng giá trị sản phẩm, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô như nhiều mô hình nông nghiệp truyền thống.

Không chỉ có giá trị kinh tế cao, nhiều loài dược liệu còn thích ứng tốt với điều kiện sinh thái đa dạng. Một số cây có thể phát triển trên đất đồi, đất dốc, dưới tán rừng hoặc trồng xen với các mô hình nông - lâm nghiệp, góp phần mở rộng không gian sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Theo GS.TS. Nguyễn Thị Hoài, Huế có lợi thế đặc biệt khi sở hữu nền tảng văn hóa, y dược cổ truyền và hệ sinh thái đa dạng. Song, vấn đề không chỉ là trồng được cây gì mà cần xác định trồng để làm gì, theo tiêu chuẩn nào, phục vụ phân khúc thị trường nào và liên kết với ai trong chuỗi giá trị.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho rằng, phát triển dược liệu cần đi theo hướng xây dựng các mô hình khép kín từ nuôi trồng, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Từ đó từng bước hiện đại hóa ngành dược liệu bằng ứng dụng công nghệ tiên tiến, tạo ra các sản phẩm có khả năng cạnh tranh cao. Đồng thời, việc phát triển cần dựa trên đánh giá đúng tiềm năng từng địa phương, tránh chạy theo phong trào và gắn với lợi thế du lịch, văn hóa bản địa, cũng như dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Cần sự hợp tác liên ngành

Dù có nhiều lợi thế, phát triển dược liệu tại Huế vẫn đối mặt với không ít rào cản. Hiện nay, sản xuất dược liệu phần lớn còn nhỏ lẻ, phân tán. Nhiều mô hình vẫn mang tính thử nghiệm hoặc phụ thuộc vào các dự án ngắn hạn. Các vùng nguyên liệu tập trung chưa đảm bảo về quy mô và ổn định đầu vào để phục vụ chế biến sâu.

Dược liệu là lĩnh vực đòi hỏi yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng. Tuy nhiên, năng lực kiểm nghiệm, xây dựng mã vùng trồng, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn GACP-WHO hay quản lý chất lượng sau thu hoạch ở nhiều vùng trồng trên địa bàn thành phố vẫn còn là bài toán khó.

Hạ tầng phục vụ sản xuất cũng đang là khâu yếu ở địa phương. Nhiều vùng dược liệu nằm ở khu vực miền núi, vùng sâu, gắn với đất rừng nên còn thiếu hệ thống giao thông, điện, nước, kho bảo quản và cơ sở sơ chế.

Một khó khăn khác là sự thiếu vắng doanh nghiệp đủ mạnh để liên kết sản xuất với người dân, hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Trong khi nông dân, hợp tác xã còn thiếu vốn, thiếu thông tin thị trường và e ngại rủi ro khi chuyển đổi cây trồng.

Tuy vậy, thời gian qua cũng đã xuất hiện một số tín hiệu tích cực. Nhiều doanh nghiệp tại Huế bắt đầu tham gia đầu tư phát triển vùng nguyên liệu và chế biến sản phẩm dược liệu. Trong đó, Công ty cổ phần Đầu tư phát triển Công Thành với thương hiệu NEO phát triển các dòng tinh dầu từ nguồn dược liệu bản địa; Liên Minh Xanh với các sản phẩm tinh dầu, dược liệu, mỹ phẩm từ vùng nguyên liệu Bạch Mã; Sâm Bố Chính Hoàng gia đầu tư các dòng sản phẩm từ sâm Bố Chính; Bạch Mã Herbals phát triển tinh dầu từ cây màng tang…

Theo các nhà nghiên cứu, dược liệu là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nông nghiệp, y tế, khoa học công nghệ, công thương, du lịch và chính quyền địa phương. Việc đầu tư cho dược liệu cũng cần tầm nhìn dài hạn, không thể kỳ vọng hiệu quả trong thời gian ngắn.

Với nguồn tài nguyên phong phú cùng nền tảng y dược cổ truyền đặc sắc, Huế đang đứng trước cơ hội chuyển từ nhận diện tiềm năng sang phát triển có trọng tâm, hình thành ngành kinh tế dược liệu gắn với bản sắc địa phương và tăng trưởng xanh.