Phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị

Để làm rõ định hướng và những giải pháp phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị, gắn phát triển kinh tế với quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, phóng viên (PV) Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Minh Phúc - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh.

Ông Vũ Minh Phúc - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai.

PV: Thưa ông, với tiềm năng, lợi thế về rừng, Lào Cai định hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp như thế nào để vừa nâng cao giá trị, vừa bảo đảm mục tiêu bảo vệ và phát triển rừng bền vững?

Ông Vũ Minh Phúc: Với trên 860 nghìn ha rừng và đất lâm nghiệp, tỷ lệ che phủ rừng đạt 61,5% - thuộc nhóm địa phương có tỷ lệ che phủ rừng cao nhất cả nước, Lào Cai xác định lâm nghiệp không chỉ đơn thuần là nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên mà là ngành kinh tế - kỹ thuật - môi trường đặc thù, còn nhiều dư địa để khai thác.

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh trong giai đoạn 2026 - 2030 là chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất lâm nghiệp” sang tư duy “kinh tế lâm nghiệp”, lấy phát triển kinh tế lâm nghiệp làm động lực để bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Theo cách tiếp cận này, giá trị của rừng được nhìn nhận toàn diện hơn, không chỉ là trữ lượng gỗ khai thác, mà còn là nguồn nước được bảo vệ, cảnh quan được duy trì, đa dạng sinh học được bảo tồn và khả năng hấp thụ các-bon, những giá trị trước đây chưa được lượng hóa thành lợi ích kinh tế cho người giữ rừng.

Kết quả bước đầu đã minh chứng cho hướng đi này. Giai đoạn 2020 - 2025, giá trị sản xuất ngành lâm nghiệp (giá so sánh năm 2010) đạt trên 4.087 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 8,13%/năm.

Đây chính là cách tiếp cận “hai mục tiêu song hành” mà Lào Cai theo đuổi: Vừa khai thác hiệu quả giá trị đa dụng của rừng để tạo tăng trưởng, vừa giữ vững nền tảng bền vững lâu dài của tài nguyên rừng.

PV: Thưa ông, từ định hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị, Lào Cai đã và đang khai thác, phát huy những giá trị nào từ rừng và kết quả đạt được ra sao?

Ông Vũ Minh Phúc: Nhiều lĩnh vực đang cho thấy tiềm năng tạo giá trị gia tăng rõ rệt ngay trên cùng một diện tích rừng. Trước hết, các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn đã hình thành khá ổn định, với vùng gỗ nguyên liệu trên 256.000 ha, vùng quế trên 147.000 ha, sản lượng vỏ quế đạt trên 47.000 tấn/năm, vùng tre măng trên 7.500 ha và vùng sơn tra trên 9.300 ha.

Toàn tỉnh cũng có hơn 40.000 ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, chứng nhận hữu cơ, mã số vùng trồng, tạo tiền đề quan trọng cho chế biến sâu và xuất khẩu.

Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, dịch vụ môi trường rừng đang cho thấy rõ giá trị kinh tế của rừng. Giai đoạn 2021 - 2025, tổng thu từ dịch vụ môi trường rừng của tỉnh bình quân đạt 250 tỷ đồng mỗi năm. Riêng năm 2026, kế hoạch thu dự kiến đạt gần 300 tỷ đồng với hơn 512.000 ha rừng tham gia cung ứng dịch vụ.

Bên cạnh đó, các mô hình khai thác những giá trị mới từ rừng cũng đang từng bước hình thành như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với thuê môi trường rừng, phát triển dược liệu quý dưới tán rừng và đặc biệt là tín chỉ các-bon rừng. Với trên 319.000 ha rừng đã có phương án quản lý rừng bền vững, cùng tiềm năng lớn về phục hồi rừng và phát triển rừng gỗ lớn, Lào Cai hội tụ nhiều điều kiện để tham gia sâu hơn vào thị trường các-bon rừng trong thời gian tới.

Một hướng quan trọng khác là phát triển công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản. Toàn tỉnh hiện có 708 cơ sở chế biến đang hoạt động, gồm 597 cơ sở chế biến gỗ, 72 cơ sở chế biến quế và 39 cơ sở chế biến lâm sản ngoài gỗ. Tổng công suất thiết kế lên tới 3.659.063 m³/năm, nhưng lượng thu mua thực tế mới đạt 1.349.049 m³, công suất còn dư tới 2.310.014 m³. Đây vừa cho thấy năng lực chế biến đã được hình thành, vừa đặt ra yêu cầu phải mở rộng, ổn định vùng nguyên liệu, đồng thời sắp xếp lại hệ thống cơ sở chế biến theo hướng ít nhưng tinh, nâng cao hiệu quả và giá trị sản phẩm.

PV: Thưa ông, để phát huy hơn nữa những giá trị từ rừng, nâng cao hiệu quả kinh tế lâm nghiệp gắn với quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, thời gian tới ngành kiểm lâm sẽ tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào?

Ông Vũ Minh Phúc: Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị, ngành kiểm lâm xác định các nhóm giải pháp trọng tâm, gắn với chức năng quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Trước hết, cần nâng cao giá trị rừng trồng, chuyển từ mở rộng diện tích sang thâm canh, sử dụng giống chất lượng cao, canh tác hữu cơ, đạt chứng chỉ FSC và truy xuất nguồn gốc; ưu tiên phát triển rừng gỗ lớn. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng vùng nguyên liệu gỗ lên trên 300.000 ha, quế 150.000 ha, tre măng và Sơn tra mỗi loại 10.000 ha, cùng 1.000 ha dược liệu quý dưới tán rừng theo tiêu chuẩn GACP, hướng tới GMP.

Phát triển chuỗi chế biến sâu và xây dựng thương hiệu là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị lâm sản. Tỉnh sẽ xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù để thu hút nhà đầu tư chiến lược, phấn đấu có ít nhất 1 nhà máy tinh chế tinh dầu quế, 2 nhà máy chế biến sâu vỏ quế, 1 cơ sở chế biến dược liệu thành phẩm; đến năm 2030, trên 80% lâm sản khai thác được qua chế biến. Đồng thời, tập trung xây dựng thương hiệu “Quế Lào Cai”, “Dược liệu Lào Cai” và hình thành chợ quế, trung tâm logistics nông - lâm sản.

Một hướng quan trọng khác là mở rộng các nguồn thu từ dịch vụ hệ sinh thái rừng. Theo đó, mở rộng đối tượng chi trả dịch vụ môi trường rừng, không chỉ thủy điện, nước sạch mà cả du lịch và các cơ sở sản xuất công nghiệp; đẩy mạnh cho thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng chất lượng cao và phát triển dược liệu dưới tán rừng. Ngành kiểm lâm sẽ chuẩn bị các điều kiện để tham gia thị trường tín chỉ các-bon rừng; nâng cao chất lượng rừng tự nhiên, chuyển đổi sang trồng rừng gỗ lớn, đào tạo nguồn nhân lực về đo đạc, kiểm kê khí nhà kính và vận hành giao dịch các-bon.

Cùng với đó, lực lượng kiểm lâm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng, xem đây là nền tảng để phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Trọng tâm là giải quyết dứt điểm tình trạng chưa quy chủ rừng, đẩy nhanh tiến độ giao đất, giao rừng, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS, trí tuệ nhân tạo trong giám sát tài nguyên rừng; bảo vệ nghiêm ngặt toàn bộ diện tích rừng tự nhiên. Đồng thời, đầu tư toàn diện cho lực lượng kiểm lâm địa bàn cả về cơ sở vật chất, phương tiện tuần tra và năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

PV: Xin cảm ơn ông!

Kim Thoa (Thực hiện)